Δημήτρης Πάνος

 Tου Δημήτρη Πάνου

Ο πολιτισμός ενός λαού διαφαίνεται στα συστήματα αγωγής που επιλέγει για τους νέους του. Όπως μας διδάσκει η ιστορία και η καθημερινή πείρα, όσο σοβαρότερη και ουσιαστικότερη επιμέλεια επιδεικνύεται στην αγωγή των παιδιών, τόσο αυξάνεται η πνευματικότητα του λαού, εδραιώνονται οι ηθικές αρχές και καλλιεργείται η δημιουργικότητά του.

Η αγωγή των νέων στην Αρχαία Ελλάδα απηχούσε το βαθιά δημοκρατικό και φιλελεύθερο ήθος των κατοίκων της, το οποίο στηριζόταν στην πνευματική, ηθική και αισθητική μόρφωση, καθώς και στη σωματική υγεία και ευρωστία, με τελικό στόχο την ουσιαστική αγάπη για την πατρίδα. Το ενδιαφέρον των Αρχαίων Ελλήνων για την αγωγή ήταν απτό και αδιάπτωτο.

Η αγωγή των παιδιών στην Αρχαία Ελλάδα ήταν κοινή για τα αγόρια και τα κορίτσια, μέχρι την ηλικία των έξι ετών. Αργότερα, διαχωριζόταν, και τα δύο φύλα δέχονταν διαφορετική εκπαίδευση, σύχναζαν σε διαφορετικούς χώρους και επιδίδονταν σε διαφορετικές ασχολίες. Η εκπαίδευση και των δύο φύλων όμως ήταν υπόθεση των γονέων τους και αφηνόταν στην ιδιωτική πρωτοβουλία.

Πιο συγκεκριμένα, τα αγόρια παραδίδονταν αρχικά στον παιδαγωγό, ο οποίος ήταν συνήθως ένας μορφωμένος δούλος. Ο παιδαγωγός συνόδευε το παιδί στο σχολείο, το γυμναστήριο ή τον περίπατο και του κρατούσε τα βιβλία, τη λύρα και τα άλλα σχολικά αντικείμενα. Τα αγόρια εκπαιδεύονταν από τα έξι, έως τα δεκαοχτώ έτη τους. Στο σχολείο, τα βασικά μαθήματα ήταν τα εξής: ανάγνωση, γραφή, αριθμητική, γεωμετρία, ιχνογραφία και χειροτεχνία, τα οποία δίδασκε ο γραμματιστής˙ μουσική, την οποία δίδασκε ο κιθαριστής˙ και γυμναστική, την οποία δίδασκε ο παιδοτρίβης. Τελικός στόχος της αγωγής ήταν η καλή και ηθική συμπεριφορά.

Όσον αφορά στα κορίτσια, αυτά –όπως προαναφέρθηκε– εκπαιδεύονταν χωριστά από τα αγόρια, από τα έξι, έως τα δεκατέσσερα έτη τους. Τα κορίτσια εκπαιδεύονταν κυρίως εντός του οίκου και με σκοπό τη δημιουργία μίας οικοδέσποινας ικανής να διευθύνει «τὰ τοῦ οἴκου» της και να γίνει μία ολοκληρωμένη σύζυγος και μητέρα. Όταν το κορίτσι συμπλήρωνε το δέκατο τέταρτο έτος της ηλικίας του ονομαζόταν «έφηβη».

Οι ορίζοντες της έφηβης ήταν περιορισμένοι στο σπίτι της, όπου αναλάμβαναν την αγωγή η μητέρα ή η παραμάνα ή και οι δύο μαζί. Αυτό όμως δεν εμπόδιζε παράλληλα με την εξάσκηση στο νοικοκυριό (όπως μαγειρική, πλύσιμο και υφαντική) να μαθαίνουν τα ίδια σχεδόν με τα αγόρια, όχι βέβαια στην ίδια έκταση και ένταση. Εκτός από ανάγνωση, γραφή και μουσική, έπαιρναν και λίγες μυθολογικές – θρησκευτικές γνώσεις. Ακόμη, μάθαιναν να κάνουν λογαριασμούς και να απαγγέλλουν διάφορα επικά και λυρικά ποιήματα. Το περιεχόμενο αυτό της εκπαίδευσης οφειλόταν στο γεγονός, ότι οι αρχαίοι Έλληνες θεωρούσαν ότι η διοίκηση του οίκου, η «νομή τοῦ οἴκου», δηλαδή η «οἰκονομία» –με απλά λόγια, η ορθή κατανομή και διαχείριση όλων όσων έχουν σχέση με τον «οἴκον», με το σπίτι– δεν ήταν νοητή, χωρίς γνώση στοιχειώδους αριθμητικής, ανάγνωσης και γραφής και τέλος, χωρίς, έστω λιγοστή ανθρωπιστική καλλιέργεια, μέσα από την ποίηση και τη μουσική, πράγματα που οδηγούσαν στη σωφροσύνη, το ιδεώδες για την αρχαία Ελληνίδα γυναίκα.

Καταληκτικά, γίνεται κατανοητό το γεγονός ότι, αν για κάθε άνθρωπο στον κόσμο η αγωγή των νέων στην Αρχαία Ελλάδα είναι γνώση και διδαχή, για τον Έλληνα, είναι κάτι περισσότερο˙ ανάγκη να βρει την πολιτισμική ταυτότητά του και να κατανοήσει το εκπαιδευτικό – παιδαγωγικό παρόν του, όπως θεμελιώθηκε από το εκπαιδευτικό – παιδαγωγικό παρελθόν του.

Δημήτρης Πάνος*
Καθηγητής Ιστορίας και Φιλοσοφίας της Επιστήμης (Κλάδου ΠΕ33)
email: dpanos.phs@gmail.com

Δείτε τις τελευταίες ειδήσεις στο Newsroom schooltime.gr – Βρείτε μας στο Google News

Ακολουθήστε την επίσημη σελίδα μας στο facebook schooltime για να βλέπετε τις σημαντικότερες ειδήσεις στη ροή του schooltime.gr

Ακολουθήστε μας στο facebook