Δημήτρης Πάνος

 Tου Δημήτρη Πάνου

Από τις σημαντικότερες γυναικείες μορφές στον τομέα της ελεύθερης σκέψης και των Επιστημών, προσωπικότητα με ιδιαίτερη ευγλωττία, μετριοφροσύνη και φυσική ομορφιά, αποτέλεσε η Υπατία.

Η Υπατία ήταν Ελληνίδα Μαθηματικός, Αστρονόμος και Φιλόσοφος. Γεννήθηκε, κατά άλλους το 366 μ.Χ., κατά άλλους το 370 μ.Χ., στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, πόλη η οποία ανήκε εκείνη την περίοδο στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία. Ο πατέρας της ήταν ο Θέων ο Αλεξανδρεύς, Έλληνας Μαθηματικός και Φιλόσοφος.

Η Αλεξάνδρεια, ως πόλη, κατά τον 4ο αιώνα μ.Χ., ήταν ελεύθερη από μισογυνικές παραδόσεις που ήταν γνωστές ήδη από την Αρχαιότητα. Σε αυτό συνέβαλε η διάδοση και η επικράτηση του Χριστιανισμού, ο οποίος διακήρυττε την ισότητα μεταξύ ανδρών και γυναικών. Με αυτόν τον τρόπο, ο Χριστιανισμός προσέφερε ελπίδα και για κοινωνική ελευθερία, τόσο στην Αλεξάνδρεια, όσο και σε ολόκληρη την επικράτεια της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Μέσα σε τέτοιο περιβάλλον γεννήθηκε, έζησε και δραστηριοποιήθηκε η Υπατία.

Με τις φροντίδες του πατέρα της έλαβε πολύ καλή μόρφωση, σπουδάζοντας Μαθηματικά, Αστρονομία και Φιλοσοφία. Ως προς τη Φιλοσοφία, η ίδια επηρεάστηκε από τους Νεοπλατωνικούς Φιλοσόφους Πλωτίνο (3ος αιώνας μ.Χ.) και Ιάμβλιχο (3ος – 4ος αιώνας μ.Χ.). Όσον αφορά στην Επιστήμη των Μαθηματικών, η συμβολή της Υπατίας ήταν σημαντική. Η ίδια ασχολήθηκε με έργα του Έλληνα Μαθηματικού Διοφάντου (3ος αιώνας μ.Χ.), τα οποία και σχολίασε. Επίσης, η Υπατία ασχολήθηκε και με τους κώνους του Αρχαίου Έλληνα Μαθηματικού Απολλώνιου (3ος – 2ος αιώνας π.Χ.), γνωστούς και ως «απολλώνιους κώνους». Μάλιστα, η ίδια ανέλυσε τις καμπύλες που προκύπτουν από διαφορετικές τομές πάνω σε κώνους.

Ακόμη, πολλοί μελετητές υποστηρίζουν ότι η Υπατία σχολίασε και αστρονομικά έργα του Κλαύδιου Πτολεμαίου (2ος αιώνας μ.Χ.). Επιπροσθέτως, η ίδια συνεισέφερε στην εξέλιξη του αστρολάβου, δηλαδή οργάνου που σχεδιάστηκε για τον υπολογισμό της θέσης του ήλιου και των άστρων. Παράλληλα, η Υπατία άφησε τρία Συγγράμματα στα Μαθηματικά και την Αστρονομία, τα οποία ωστόσο δε διασώθηκαν.

Αξίζει να σημειωθεί τώρα ότι η Υπατία διαδέχθηκε τον πατέρα της στη διεύθυνση της Νεοπλατωνικής Σχολής της Αλεξάνδρειας. Οι πρωτοποριακές ιδέες της για τα διάφορα σχήματα στα Μαθηματικά, καθώς και οι νεοπλατωνικές φιλοσοφικές θεωρίες της, συγκέντρωναν πλήθη στις διαλέξεις της, στη Σχολή. Λόγω του σεμνού χαρακτήρα και της ευφυίας της, προσέλκυσε ως μαθητές πολυάριθμες προσωπικότητες της εποχής της, ακόμη και κρατικούς αξιωματούχους, όπως ήταν ο Βυζαντινός Έπαρχος της Αλεξάνδρειας Ορέστης. Μάλιστα, ο Ορέστης ήταν θαυμαστής της και προσωπικός της φίλος.

Ο ίδιος ο Έπαρχος, τώρα –ο οποίος γνώριζε την Υπατία– ήταν ειδωλολάτρης και προστάτευε, επίσης, τους μη Χριστιανούς Εβραίους της Αλεξάνδρειας εκείνη την περίοδο. Όλη αυτή η κατάσταση που επικρατούσε, προκάλεσε προς το πρόσωπο της Υπατίας την έντονη εχθρότητα του Πατριάρχη Αλεξανδρείας Κυρίλλου Α΄ (Άγιος Κύριλλος Αλεξανδρείας), καθώς και του πολυάριθμου χριστιανικού λαού της πόλης. Κι αυτό, επειδή θεωρήθηκε ότι η Υπατία, μέσα από τις διαλέξεις και τη διδασκαλία της –επηρεάζοντας και τον Έπαρχο Ορέστη– δημιουργούσε κλίμα υπέρ του Νεοπλατωνισμού και κατά του Χριστιανισμού. Αυτός ήταν και ο λόγος που οδήγησε αργότερα στον θάνατό της.

Όπως περιγράφει σε έργο του ο Εκκλησιαστικός Συγγραφέας Σωκράτης ο Σχολαστικός (5ος αιώνας μ.Χ.), μία μέρα πλήθος λαού (αποτελούμενο κυρίως από άνδρες) παρακολουθούσε την Υπατία που επέστρεφε στο σπίτι της, γυρνώντας από κάπου˙ αφού την κατέβασαν με τη βία από την άμαξά της, τη μετέφεραν στην Εκκλησία «Καισάριον» της Αλεξάνδρειας και αφού της αφαίρεσαν το ένδυμα που φορούσε, την έγδαραν με όστρακα μέχρι που ξεψύχησε˙ στη συνέχεια τη διαμέλισαν και αφού συγκέντρωσαν τα μέλη της στον τόπο Κιναρώνα, τα έκαψαν στην πυρά˙ όλα αυτά συνέβησαν, τον Μάρτιο του 415 μ.Χ.

Καταληκτικά, παρά τον αποτρόπαιο θάνατό της, η Υπατία προσέφερε πολλά στις Επιστήμες των Μαθηματικών και της Αστρονομίας. Ο αστεροειδής, μάλιστα, «238 Υπατία» που ανακαλύφθηκε το 1884 πήρε το όνομά του από την ιστορική αυτή μορφή.

Δημήτρης Πάνος*
Καθηγητής Ιστορίας και Φιλοσοφίας της Επιστήμης (Κλάδου ΠΕ33)
email: [email protected]

Ακολουθήστε την επίσημη σελίδα μας στο facebook schooltime για να βλέπετε τις σημαντικότερες ειδήσεις στη ροή του schooltime.gr

Ακολουθήστε μας στο facebook