Νέα Ελληνικά Γ’ Λυκείου / Νεοελληνική Γλώσσα-Λογοτεχνία – Κριτήριο αξιολόγησης: «Κοινωνικός Κομφορμισμός»

Του Τάσου Τριανταφυλλόπουλου

Κείμενο 1

Ο κορωνοϊός ξετινάζει τα κηρύγματα

Πρέπει να είναι ψυχοφθόρος μαζοχισμός να είσαι αρχιτέκτονας με συνείδηση εργολάβου οικοδομών, γιατρός με συνείδηση κομψού χρηματολάγνου, δάσκαλος αργυρώνητος[1] με καλοστημένα «ιδιαίτερα», πολιτικός υποταγμένος στον υπόκοσμο του άνομου πλούτου και του δημοσιογραφικού αμοραλισμού[2]. Και η δυστυχέστερη από όλες τις άλλες περίπτωση: να είσαι επίσκοπος με συνείδηση κορυφαίου στην υπαλληλία εξυπηρέτησης των «θρησκευτικών αναγκών του λαού».

Να το ξαναπούμε, κι ας είναι χιλιοειπωμένο ή σκόπιμα στρεβλωμένο: Η Εκκλησία βρίσκεται στους αντίποδες της θρησκείας, πρόκειται για αλληλοαναιρούμενες έννοιες. Η θρησκεία είναι ατομοκεντρικό γεγονός, θωρακίζει το εγώ με μεταφυσικές πεποιθήσεις, ναρκισσιστική πειθαρχία σε νομικές διατάξεις, παρέχει ψυχολογική ευεξία προσδοκίας ότι το εγώ θα επιβιώσει σε ατέρμονα γραμμικό χρόνο. Η Εκκλησία είναι αυτό που δηλώνει καταγωγικά η ελληνική της ονομασία: Μια κλήση-σε-σχέση (εκ-καλώ) αγαπητικής ελευθερίας. Οχι να υπάρχεις και επιπλέον να αγαπάς, αλλά να υπάρχεις επειδή αγαπάς, ελεύθερος από τις αναγκαιότητες της ιδιοτέλειας.

[…] Για την «εκκλησία των πολιτών» στην Αρχαία Ελλάδα «κριτήριον αληθείας», δηλαδή αθανασίας της ύπαρξης, ήταν ο «τρόπος της του παντός διοικήσεως» (Ηράκλειτος): η λογική αρμονία των σχέσεων, η συμπαντική ευταξία και κοσμιότητα. Για τους Χριστιανούς είναι η ελευθερία της αγάπης, το άθλημα αυθυπέρβασης και αυτοπροσφοράς.

Η αναζήτηση να πραγματωθεί ο «κατ’ αλήθειαν» τρόπος ύπαρξης και συνύπαρξης γέννησε τον πολιτισμό της Αρχαίας Ελλάδας: την πόλιν και τους θεσμούς της, το θάμβος[3] της αρχιτεκτονικής, την τραγωδία, το «άγαλμα» στη γλυπτική. Η ίδια αναζήτηση αλήθειας των χριστιανών Ελλήνων γέννησε τον πολιτισμό της κοινότητας – ενορίας, την αρχιτεκτονική των «κεκλιμένων ουρανών» (θόλων-ημιθολίων-τόξων), τη συνέχιση της τραγωδίας στην ευχαριστιακή δραματουργία και του αρχαιοελληνικού άσματος στο «βυζαντινό» μέλος.

[…] Ο Ελληνισμός, όταν, ύστερα από τέσσερις αιώνες τουρκοκρατίας, κατόρθωσε να ελευθερώσει ένα ελάχιστο τμήμα από τις κοιτίδες του πολιτισμού του, επιβίωσε για δώδεκα μόλις χρόνια με μια ανεξαρτησία δραματικά εμφυλιοπολεμική. Η αποτυχία λειτούργησε ταχύτατα ως πρόσχημα, για να καταστεί το κρατίδιο με τον Οθωνα, τοπικό προτεκτοράτο των δυτικοευρωπαϊκών Δυνάμεων, με τους θεσμούς και τις λειτουργίες του παθητικές απομιμήσεις του ευρωπαϊκού πρωτοτύπου. Κατεπειγόντως η Εκκλησία αυτοανακηρύχθηκε «αυτοκέφαλη» σε ρόλο κρατικής θρησκείας, μετασχηματίστηκε σε χρηστικό κρατικό θεσμό, με απόλυτη προτεραιότητα την ηθικιστική ωφελιμοθηρία, το νοησιαρχικό προπαγανδιστικό κήρυγμα.

Ετσι διολισθήσαμε στη θρησκειοποίηση του εκκλησιαστικού γεγονότος, στη ριζική αλλοτρίωσή του. Χάθηκε η συνείδηση μετοχής σε σώμα: ενορίας – κοινότητας. Η πίστη έπαψε να σημαίνει εμπιστοσύνη, σημαίνει ατομικές «πεποιθήσεις» ή (το ευκολότερο) υποταγή στις ντιρεχτίβες[4] μιας «αυθεντίας». Η αρετή είναι ατομικό κατόρθωμα (οπωσδήποτε χρηστικό) και η αλήθεια μια εξουσιαστικά εγγυημένη γνώση […].

Στην Ελλάδα σήμερα οι επίσκοποι στο σύνολό τους (οι εξαιρέσεις σπάνιες) δείχνουν να καταλαβαίνουν το λειτούργημά τους ως αξίωμα πρωτοκλασάτου προπαγανδιστή – συγγενεύουν περισσότερο με τη λογική των opinion makers και των υπερασπιστών ενός ιδεολογικού «αλαθήτου». Αντιλαμβάνονται την «πατρότητα» που ευαγγελίζεται η Εκκλησία, σαν στοργικό «ύφος», στην κηρυγματική τους φλυαρία, την αφ’ υψηλού παροχή συμβουλών συμπεριφοράς.

Δυστυχισμένοι άνθρωποι, χωρίς έστω και τη μικροαστική σοβαρότητα. Ποιος κορωνοϊός θα μπορέσει ποτέ να συγκλονίσει την «ηγετική» τους υπεροψία και να τους υποψιάσει για το χάρισμα της πατρότητας;

Χρήστος Γιανναράς, εφ. Η Καθημερινή – 29.03.2020 (διασκευασμένο κείμενο για τις ανάγκες του κριτηρίου)

[1] που έχει εξαγοραστεί με χρήματα

[2] ανηθικότητα

[3] θαυμασμός, λάμψη

[4]  εντολές, οδηγίες

 

Κείμενο 2

Sexistes, vegan και no borders

Οταν είδα εκείνο το «sexistes» στον τοίχο του σταθμού μετρό «Ακρόπολη» σκέφτηκα πολύ απλά. Ή αυτός που το έγραψε είναι δικό μας παιδί, που επειδή χρησιμοποιεί λατινικούς χαρακτήρες νομίζει ότι γράφει στα «ξένα», ή είναι Γάλλος […] Θα με στενοχωρούσε αν μάθαινα ότι τα δικά μας παιδιά, με τέτοια μόρφωση που τους παρέχει η ημετέρα παιδεία, δεν ξέρουν να ορθογραφήσουν τον σεξιστή στα αγγλικά. Για τα λοιπά συνθήματα δεν έχω τίποτε να πω. Είναι ορθογραφημένα και αποτελούν πρώτης τάξεως σχόλιο στην ιδεολογία που προσπαθεί να περάσει στους ανύποπτους επιβάτες του μετρό το γύψινο αντίγραφο της ζωφόρου του Παρθενώνα. Το επισημαίνω, διότι κάπου διάβασα ότι τα «παιδιά» βανδάλισαν αγάλματα. Αγάλματα με την ευρεία σημασία του όρου.

Ό, τι είναι ασπρουλό και ό, τι παριστάνει ανθρώπους ντυμένους με χιτώνες, άγαλμα είναι. Ο θρίαμβος της ημετέρας παιδείας δε διακρίνεται μόνο στη συμπεριφορά των κουκουλοφόρων και πολλοί διαμορφωτές της κοινής γνώμης τον επιδεικνύουν υπερηφάνως.
Επανέρχομαι στα συνθήματα που σχολιάζουν την ιδεολογία της ζωφόρου. Δεν χωράει αμφιβολία ότι οι πρόγονοί μας ήσαν σεξιστές. Απόδειξη ότι στη ζωφόρο μόνον οι άνδρες είναι έφιπποι και υποχρεώνουν τις γυναίκες τους να τους ακολουθούν πεζή. «Eat cops not meat» αναφέρει η επιγραφή λίγο πιο κάτω. Προσπαθώ να βρω έναν vegan σε όλη την «Ιλιάδα» και δυστυχώς δε βρίσκω κανέναν. Τους άρεσε, μάλιστα, τόσο πολύ το κρέας, ώστε να τρώνε τις σάρκες και να αφήνουν μόνο την τσίκνα του ψητού για τους θεούς τους. Άφησα για το τέλος το κορυφαίο, και άκρως επίκαιρο «No borders».

Οι πρόγονοί μας είχαν μανία με τα σύνορα και μάλιστα με τα τείχη, και ήταν τόσο φανατισμένοι, ώστε όταν κάποιος έκανε την απόπειρα να τα παραβιάσει, να αρπάζουν τα όπλα για να τα προστατεύσουν.

Ορισμένοι θα πουν ότι αυτό αναδεικνύει κάποιο είδος νοητικής σύγχυσης όπου η κρεοφαγία συνδυάζεται με τον σεξισμό και όλα μαζί καταλήγουν στην κατάργηση των συνόρων. Μια ψυχραιμότερη αντιμετώπιση του φαινομένου θα οδηγούσε στο συμπέρασμα ότι τα παιδιά έχουν μελετήσει εις βάθος τον αρχαίο πολιτισμό και έχουν καταλήξει στα συμπεράσματά τους. Ως εκ τούτου, προτείνω να κηρυχθεί διατηρητέο το έργο που δημιούργησαν τα παιδιά στο μετρό. Μια conceptual κατασκευή, υποδειγματική του σύγχρονου πολιτισμού μας. Ευτυχώς, πάντως, δεν άγγιξαν τη γιγαντιαία φωτογραφία της Μελίνας στην αποβάθρα. Υποθέτω ότι είναι το μόνο έργο τέχνης του αρχαίου μας πολιτισμού που το θεωρούν δικό τους. Υπάρχει και το θέμα της βλακείας. Η παρουσία Αγγλων, Γάλλων, Ισπανών και Ιταλών στην παρέμβαση αποδεικνύει ότι δεν έχουμε το μονοπώλιο. Τουλάχιστον δεν αισθανόμαστε μόνοι, θα μου πείτε.

Τάκης Θοδωρόπουλος, εφ. Η Καθημερινή – 06.03.2020 (ελαφρώς διασκευασμένο)

 

Κείμενο 3

Μίλτος Σαχτούρης «Ο Ελεγκτής»

Ένας μπαξές γεμάτος αίμα

                   είν’ ο ουρανός

και λίγο χιόνι

έσφιξα τα σκοινιά μου

πρέπει και πάλι να ελέγξω

τ’ αστέρια

εγώ

κληρονόμος πουλιών

πρέπει

έστω και με σπασμένα φτερά

να πετάω.

(Τα φάσματα ή η χαρά στον άλλο δρόμο, 1958)

 

Παρατηρήσεις:

Θέμα Α

Α1. Να πυκνώσετε ευσύνοπτα, σε ένα κείμενο 60-70 λέξεων, το περιεχόμενο των τεσσάρων πρώτων παραγράφων, που διατυπώνει ο συντάκτης στο  Κείμενο 1.

Μονάδες 15

Θέμα Β

Β1. Με ποιους τρόπους κρίνετε ότι ο συγγραφέας επιχειρεί να πείσει και να επηρεάσει τους αναγνώστες του σχετικά με το θέμα που πραγματεύεται στις παραγράφους 2, 3 και 4 του κειμένου 1; Να τεκμηριώστε αναλυτικά την απάντησή σας, παραπέμποντας στα αντίστοιχα χωρία του αποσπάσματος.

Μονάδες 10

Β2. α. Οι υπογραμμισμένες λέξεις του Κειμένου 2 ανήκουν σε πιο επίσημη μορφή λεξιλογίουΝα καταγράψετε από μία συνώνυμη για κάθε μία από τις λέξεις αυτές, ώστε το ύφος να καταστεί πιο οικείο και καθημερινό.

Μονάδες 5

β. Να εντοπίσετε το κυρίαρχο ρηματικό πρόσωπο και την κυρίαρχη έγκλιση του Κειμένου 1, τεκμηριώνοντας την απάντησή σας με δύο αναφορές στο κείμενο για το καθένα από αυτά. Τι επιτυγχάνει ο συγγραφέας με τη χρήση των συγκεκριμένων γλωσσικών επιλογών;

Στο ίδιο κείμενο να εντοπίσετε τρία (3) γνωρίσματα επιστημονικού λόγου και τρία (3) γνωρίσματα που πιστοποιούν ότι το εν λόγω κείμενο ανήκει στο κειμενικό είδος της επιφυλλίδας. Να τεκμηριώσετε την απάντησή σας.

Μονάδες 10

Β3. Ποιες πληροφορίες παρέχει ο τίτλος του Κειμένου 1; Ανταποκρίνεται στο περιεχόμενό του; Πώς τον κρίνετε; Να δοθεί ένας νέος  κυριολεκτικός ή μεταφορικός τίτλος.

Μονάδες 15

Θέμα Γ

Να διατυπώσετε το ερμηνευτικό σας σχόλιο για το  κυρίαρχο θέμα του Κειμένου 3 (150 λέξεις). Παράλληλα, να καταδείξετε ότι το ποίημα κατατάσσεται στη νεωτερική ποίηση, αναφέροντας τρία (3) γνωρίσματα που επιβεβαιώνουν την ανωτέρω θέση. Σε ό, τι αφορά το ερμηνευτικό σχόλιο να  λάβετε υπόψη σας και τους κειμενικούς δείκτες (βιωματικός χαρακτήρας, αυτοαναφορικότητα, σχήματα λόγου, ρηματικές εγκλίσεις).

Μονάδες 15

Θέμα Δ

Με έρεισμα τα κείμενα 1 και 2 να αναφερθείτε – σε ένα άρθρο –  (350 – 400 λέξεις), στη σχέση των νέων με το φαινόμενο του «κοινωνικού κομφορμισμού». Σε ποιο βαθμό οι σύγχρονοι νέοι ταυτίζονται με τις ιδέες και τις τάσεις του κοινωνικού σώματος; Με ποιους τρόπους είναι δυνατόν ο νέος να θωρακίσει την ατομική του ανεξαρτησία από τη δύναμη της μάζας; 

Μονάδες 30

Τάσος Τριανταφυλλόπουλος*
Φιλόλογος, MSc Εκπαιδευτική Πολιτική και Διοίκηση

  • Το εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται στο διαδίκτυο αποκλειστικά από το schooltime.gr

Σχετικά άρθρα:

Νέα Ελληνικά Γ’ Λυκείου, Κριτήριο αξιολόγησης: Ο πνευματικός άνθρωπος σε καιρούς κρίσης

Νέα Ελληνικά Γ’ Λυκείου, Κριτήριο: Η αλληλεξάρτηση η συσπείρωση και η συνεργασία σε καιρούς (πανδημικής και μη) κρίσης

Νέα Ελληνικά Γ’ Λυκείου, Κριτήριο: Ατομική υπευθυνότητα – Κοινωνική ευθύνη (Ν. Γλώσσα-Λογοτεχνία)

Νέα Ελληνικά Γ’ Λυκείου, Κριτήριο: Τεχνολογία, Ιδιωτικότητα κι Ελευθερία

Διαβάστε ακόμα: 

Νεοελληνική γλώσσα & Λογοτεχνία: 25 προτάσεις για εμπέδωση των αλλαγών στην εξέταση του μαθήματος

Χρήσιμο υλικό για τα Νέα Ελληνικά / Νεοελληνική γλώσσα & Λογοτεχνία Λυκείου (50+ προτάσεις)

Πώς εξετάζονται τα Αρχαία Ελληνικά και η Νεοελληνική Γλώσσα-Λογοτεχνία στις Πανελλαδικές Εξετάσεις

Φιλολογικά μαθήματα Γ’ ΓΕΛ: Οι τελευταίες οδηγίες του ΥΠΑΙΘ για τη διδασκαλία και αξιολόγηση

Το Πρόγραμμα Σπουδών του μαθήματος της Νεοελληνικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας Γ΄ ΓΕΛ

Πλήρες εκπαιδευτικό υλικό για τα Νέα Ελληνικά/Νεοελληνική Γλώσσα – Έκθεση Λυκείου

1. Έκφραση-Έκθεση Α’ Λυκείου, 2. Έκφραση-Έκθεση Β’ Λυκείου, 3. Έκφραση-Έκθεση Γ’ Λυκείου, 4. Υποστηρικτικό υλικό, 5. Σχεδιαγράμματα, 6. Γραμματική-Συντακτικό

Ακολουθήστε την επίσημη σελίδα μας στο facebook schooltime για να βλέπετε τις σημαντικότερες ειδήσεις στη ροή του schooltime.gr

Ακολουθήστε μας στο facebook