Tου Δημήτρη ΠάνουΔημήτρης Πάνος

Το κύριο χαρακτηριστικό του νέου τύπου Κοινωνίας στην οποία ζούμε είναι η ανάπτυξη της Πληροφορικής Τεχνολογίας. Αυτή η Κοινωνία νέου τύπου ονομάζεται «Κοινωνία της Πληροφορίας» και περιλαμβάνει ένα εύρος τεχνολογικών καινοτομιών.

Καταρχάς, τη δεκαετία του ’70, έχουμε την καλωδιακή και δορυφορική τηλεόραση. Στις μέρες μας, τη λεγόμενη «Ψηφιακή Τηλεόραση» (“Digital Television”). Από τη δεκαετία του ’70, λοιπόν, θα λέγαμε ότι αρχίζει να αναπτύσσεται, σιγά – σιγά, η «Κοινωνία της Πληροφορίας», ενώ από το 2000 και μετά ζούμε πλέον σ’ αυτή.

Έχουν γίνει πολλές αλλαγές ψηφιακού χαρακτήρα στην επικοινωνία, την πληροφορία, τη Νόηση (Τεχνητή Νοημοσύνη), τη γνώση και την Επιστήμη. Η Ψηφιακή Τεχνολογία λοιπόν έχει επηρεάσει όλους αυτούς τους Τομείς του «Πολιτιστικού “γίγνεσθαι”».

Από τη ραγδαία ανάπτυξη της ψηφιακής τεχνολογίας, έχουν επηρεαστεί και οι Ανθρωπιστικές και οι Θετικές Επιστήμες˙ Ανθρωπιστικές Επιστήμες, όπως η Φιλολογία, η Λαογραφία, η Ιστορία του Πολιτισμού, η Αρχαιολογία και η Ιστορία της Τέχνης και Θετικές Επιστήμες, όπως τα Μαθηματικά, η Φυσική, η Χημεία, η Βιολογία, η Γεωλογία και η Πληροφορική.

Να σημειωθεί, επίσης, ότι στη σημερινή «ψηφιακή εποχή» η αποθήκευση και η διάδοση της γνώσης –που βασίζεται στην Πληροφορική Τεχνολογία–  έχει ξεπεράσει κάθε προηγούμενο, σε σχέση με κοινωνίες παλαιότερων εποχών (Αρχαιότητα, Βυζαντινοί Χρόνοι, Αναγέννηση και Ουμανισμός, Νεότεροι Ελληνικοί Ιστορικοί Χρόνοι).

Με τον όρο «Ψηφιακές Ανθρωπιστικές Επιστήμες» (“Digital Humanities”), εννοούμε τις «Ανθρωπιστικές Επιστήμες, οι οποίες προσπαθούν να αναπτύξουν νέες διαδικασίες και νέους (τεχνολογικούς) τρόπους απόκτησης και διάδοσης της (Επιστημονικής) γνώσης στο πλαίσιο της ανάπτυξης της Ψηφιακής Τεχνολογίας». Οι Ψηφιακές Ανθρωπιστικές Επιστήμες είναι ουσιαστικά οι Παραδοσιακές Ανθρωπιστικές Επιστήμες, απλά, πιο διευρυμένες. Επίσης, οι Ψηφιακές Ανθρωπιστικές Επιστήμες εστιάζουν στα θεωρητικά και μεθοδολογικά θεμέλια των Ανθρωπιστικών Επιστημών, απλά, στο νέο ψηφιακό τεχνολογικό περιβάλλον.

Όσον αφορά στη διαδικασία ψηφιοποίησης κειμένων στις Ανθρωπιστικές Επιστήμες, ο πρώτος τρόπος ψηφιοποίησης κειμένων είναι η μετατροπή των βιβλίων σε μορφή εικόνας, με σάρωση (“scan”). Η συγκεκριμένη μορφή ψηφιοποίησης σε μορφή εικόνας προσφέρει στον αναγνώστη – μελετητή τις λιγότερες δυνατότητες επέμβασης  και επεξεργασίας του κειμένου. Παραμένει, ωστόσο, αδιαμφισβήτητα, πολύτιμη, διότι επιτρέπει την «ἐξ ἀποστάσεως» πρόσβαση σε περισσότερο και λιγότερο σπάνια βιβλία (και Χειρόγραφα), όπου κι αν βρίσκονται αυτά, μειώνοντας, δραστικά, το κόστος της έρευνας και διευρύνοντας, σημαντικά,  το  πεδίο  της.

Ένας δεύτερος τρόπος ψηφιοποίησης κειμένων είναι η περαιτέρω επεξεργασία της ήδη ψηφιοποιημένης – σκαναρισμένης εικόνας, με Λογισμικό «Οπτικής Αναγνώρισης Χαρακτήρων» (“Optical Character Recognition” / “O.C.R.”). Το Λογισμικό «Οπτικής Αναγνώρισης Χαρακτήρων» είναι μία εφαρμογή που μετατρέπει τη μορφή της εικόνας σε απλό κείμενο, το οποίο (κείμενο) επιδέχεται επεξεργασία, με εργαλεία Γλωσσικής Τεχνολογίας.

Ένας άλλος τρόπος ψηφιοποίησης των κειμένων είναι η κωδικοποίηση κειμένων. Το “UNICODE”, μάλιστα, είναι το Διεθνές Πρότυπο Κωδικοποίησης όλων των Συστημάτων Γραφής στον πλανήτη και όλων των Συμβόλων σε όλες τις Επιστήμες. Στην κωδικοποίηση κειμένων  συμβάλλει η «Επεκτάσιμη Γλώσσα Επισημείωσης» (“Extensible Markup Language” / “XML”). Η “XML” είναι μία γλώσσα δόμησης δεδομένων, είναι μία γλώσσα σήμανσης που περιέχει κανόνες για την ηλεκτρονική κωδικοποίηση των κειμένων. Να σημειωθεί, βέβαια, ότι πριν από την “XML”, υπήρχε μία Γλώσσα Γενικευμένης Κωδικοποίησης, η οποία ονομαζόταν “Standard Generalised Markup Language” (“S.G.M.L.”) (1986)˙ ύστερα από την “S.G.M.L.”, προέκυψε η “XML”. Η “XML”, τώρα, είναι ένα εργαλείο, για να παράγει, «να διαβάζει» κείμενα ο Υπολογιστής και να μπορεί να εξασφαλίζει τη δομή αυτών των κειμένων (μέσω της “XML”).

Στην κωδικοποίηση κειμένων, επίσης, συμβάλλει και η «Πρωτοβουλία Κωδικοποίησης Κειμένων» (“Text Encoding Initiative” / “T.E.I.”) (1987). Η “T.E.I.” στοχεύει στην ανάπτυξη, τη διατήρηση και την έκδοση μεθόδων, ανεξάρτητων από το χρησιμοποιούμενο Λογισμικό και υλικό, για την κωδικοποίηση δεδομένων των Ανθρωπιστικών Επιστημών σε ηλεκτρονική μορφή.

Αξίζει να σημειωθεί ότι σε πολλά Πανεπιστημιακά Τμήματα της Χώρας μας, όπως στο Τμήμα Φιλολογίας, το Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας, το Τμήμα Μουσειολογίας, το Τμήμα Ιστορίας και Φιλοσοφίας της Επιστήμης και αλλού, διδάσκονται, τα τελευταία χρόνια, τόσο σε Προπτυχιακό, όσο και σε Μεταπτυχιακό επίπεδο, Μαθήματα Ψηφιακών Ανθρωπιστικών Επιστημών.

 Συμπερασματικά, γίνεται κατανοητό το γεγονός, ότι οι Ψηφιακές Ανθρωπιστικές Επιστήμες (“Digital Humanities”) είναι ένα νέο αναδυόμενο Πεδίο, το οποίο μπορεί να προσφέρει πολλά οφέλη στους Φιλόλογους, τους Αρχαιολόγους, τους Ιστορικούς της Τέχνης και γενικά σε κάθε αναγνώστη – μελετητή.

Δημήτρης Πάνος*
Καθηγητής Ιστορίας και Φιλοσοφίας της Επιστήμης (Κλάδου ΠΕ33)
email: [email protected]

Ακολουθήστε την επίσημη σελίδα μας στο facebook schooltime για να βλέπετε τις σημαντικότερες ειδήσεις στη ροή του schooltime.gr

Ακολουθήστε μας στο facebook