Γρηγόρης ΠαπουτσήςΤου Γρηγόρη Παπουτσή

Η Σελήνη μάς κρατάει συντροφιά κάθε βράδυ ως το πιο φωτεινό ουράνιο σώμα που βλέπει κανείς από τη Γη, μετά τον Ήλιο. Αυτό βέβαια οφείλεται και στην κοντινή της απόσταση, αφού απέχει -μέση απόσταση- 380.000 χιλιόμετρα από τον πλανήτη μας. Δεν θα έπρεπε να την ευχαριστούμε βέβαια μόνο για τα όμορφα βράδια που προσφέρει αλλά και για τη ζωτικής σημασίας συμβολή της στη διατήρηση της ζωής.

Τα χαρακτηριστικά της

Εκτιμάται πως γεννήθηκε πριν 4,5 δις χρόνια και αποτελεί το κοντινότερο στη Γη ουράνιο σώμα με μάζα εκατό φορές και διάμετρο 4 φορές μικρότερη. Περιστρέφεται σε έναν ελαφρώς κεκλιμένο άξονα σε 27 ημέρες και 7 ώρες, ακριβώς όσο διαρκεί και η περιφορά της γύρω από τον πλανήτη μας. Αυτός είναι και ο λόγος που όταν κοιτάς τη Σελήνη βλέπεις πάντα της ίδια πλευρά της! Κάθε μήνα απομακρύνεται κατά 32 χιλιοστά, ενώ οι θερμοκρασίες στην επιφάνεια της είναι ακραίες, αφού για μία σεληνιακή μέρα καίγεται στους 121 βαθμούς Κελσίου αλλά τη νύχτα παγώνει στους -171 βαθμούς. Η αιτία αυτών των ακραίων θερμοκρασιών είναι η απουσία της ατμόσφαιρας, αφού δεν δίνει τη δυνατότητα να απορροφηθεί ένα μέρος της ηλιακής ενέργειας που φθάνει σε αυτό με αποτέλεσμα η επιφάνεια να είναι πολύ ζεστή. Από την άλλη η έλλειψή της δεν αποτρέπει τη διαφυγή θερμότητας κατά τη διάρκεια των σεληνιακών νυχτών με αποτέλεσμα τις πολύ χαμηλές θερμοκρασίες. Για αυτό το λόγο δεν έχει και νερό, με τα πετρώματα της να είναι εντελώς ξηρά. Ωστόσο, οι συγκρούσεις της με μετεωρίτες που διέθεταν νερό στα πετρώματά τους της μετέφεραν δεξαμενές νερού σε περιοχές κοντά στους πόλους, που δεν βλέπουν ποτέ το φως του ήλιου. Τέλος, διαθέτει έξι φορές μικρότερη βαρύτητα από τη Γη με αποτέλεσμα ένας Αστροναύτης να κάνει άλμα δύο μέτρων.

Η γέννησή της

Η κυρίαρχη θεωρία εδώ και 20 χρόνια ήθελε τη Σελήνη να έχει δημιουργηθεί ύστερα από πρόσκρουση ενός ουράνιου σώματος, στο μέγεθος του Άρη, με τη νεαρή Γη. Από τις τεράστιες ποσότητες πετρωμάτων και μετάλλων που εκτοξεύθηκαν σχηματίστηκε ένας περιστρεφόμενος δίσκος καυτών υλικών που έμελλε να σχηματίσει τη Σελήνη. Υπάρχει όμως ένα ψεγάδι σε αυτό το σενάριο. Η Γη και η Σελήνη έχουν πανομοιότυπη σύσταση με αποτέλεσμα να έχουν θεωρητικά την ίδια πηγή. Επιπλέον, δεν υπάρχει το αποτύπωμα του πλανήτη που συγκρούστηκε κατά τη Γιγαντιαία πρόσκρουση.

Η νέα θεωρία υποστηρίζει ότι η Σελήνη προέκυψε από τα σπλάχνα της Γης. Για την ακρίβεια, μετά τη σύγκρουση δημιουργήθηκε ένα μεγάλο νέφος από εξαερωμένα γήινα πετρώματα, η λεγόμενη Συνεστία. Καθώς σταδιακά οι καυτές θερμοκρασίες υποχωρούσαν, τα εξαερωμένα πετρώματα άρχισαν σιγά-σιγά να συμπυκνώνονται και να πέφτουν σαν βροχή προς το κέντρο της, με αποτέλεσμα τη συμπύκνωσή της και τη δημιουργία της Σελήνης.

Η Γη χωρίς τον αγαπημένο της δορυφόρο

Η Γη και η Σελήνη περιστρέφονται γύρω από τον άξονά τους και ταυτόχρονα η Σελήνη περιφέρεται γύρω από τον πλανήτη μας, ο οποίος με τη σειρά του περιφέρεται γύρω από τον Ήλιο. Αυτός ο μόνιμος «χορός» των πλανητών οφείλεται στις βαρυτικές δυνάμεις που ασκούνται στο Σύμπαν, αποτέλεσμα των οποίων είναι και οι παλίρροιες. Το συγκεκριμένο φαινόμενο δεν περιορίζεται μόνο στη διόγκωση των θαλασσών που παρατηρούμε. Η έλξη της Σελήνης στα ύδατα της Γης είναι 2,2 φορές μεγαλύτερη από αυτή του Ηλίου ενώ δημιουργεί ένα πελώριο κύμα το οποίο κινείται αντίθετα από τη φορά περιστροφής της Γης. Φυσικά η πορεία του διακόπτεται από τις ηπείρους, όμως έχει υπολογιστεί πως αυτή η συνεχής κίνηση των υδάτων ελαττώνει πολύ αργά την ταχύτητα περιστροφής της Γης. Έτσι, υπολογίζεται πως ο χρόνος περιστροφής του πλανήτη μας λόγω του συνεχούς αυτού φαινομένου, αυξάνεται περίπου κατά 1,7 δευτερόλεπτα ανά 100.000 έτη. Επιπλέον, το παλιρροϊκό εξόγκωμα προκαλεί ροπή στον πλανήτη αλλάζοντας τον ρυθμό περιστροφής και περιφοράς της Γης αλλά και της ίδιας της Σελήνης. Το φρενάρισμα αυτό που επιφέρει η Σελήνη έχει διαμορφώσει το 24ωρο της σημερινής εποχής. Υπολογίζεται πως η διάρκεια της περιστροφής της Γης όταν πρωτοσχηματίστηκε ήταν 9 ώρες, ωστόσο στη σημερινή εποχή και λόγω των παλιρροιών που ασκεί ο Ήλιος θα διαμορφωνόταν στις 11 ή 12 ώρες.

Βέβαια μία τόσο γρήγορη περιστροφή του πλανήτη θα σήμαινε πως και η ατμόσφαιρα θα περιστρεφόταν 2 φορές γρηγορότερα με αποτέλεσμα να δημιουργηθούν θυελλώδεις άνεμοι ταχύτητας 200 χιλιομέτρων την ώρα. Σε τέτοιες συνθήκες κανένα δέντρο δεν θα μπορούσε να φυτρώσει ενώ τεράστια τσουνάμι θα έπλητταν τις ακτές.

Παρόλο που η Σελήνη βρίσκεται 380.000 χιλιόμετρα μακριά, οι επιστήμονες θεωρούν πως μέσω της βαρυτικής έλξης διατηρεί το μαγνητικό πεδίο που προστατεύει τη Γη. Πιστεύεται πως αν το μαγνητικό πεδίο δεν τροφοδοτούνταν συνεχώς, η ζωή στον πλανήτη θα εξαφανιζόταν μέσα σε 20.000 χρόνια.

Εν κατακλείδι, χωρίς το σεληνόφως κανείς δεν μπορεί να ξέρει αν η ζωή που γνωρίζουμε ήταν η ίδια. Τα περισσότερα ζώα δραστηριοποιούνται τη νύχτα αφού ένα βράδυ που η Σελήνη είναι λαμπρή η συμπεριφορά τους επηρεάζεται σημαντικά. Σίγουρα η γοητεία που προκαλεί στους περισσότερους ανθρώπους γύρω μας δεν είναι απλά μία προτίμηση αλλά αποτέλεσμα του δεσμού της με τον πλανήτη που μας φιλοξενεί.

Βιβλιογραφία

  • Charles Q. Choi , September 08 2017, Moon Facts: Fun Information About the Earth’s Moon
  • Özgür Nevres, January 27 2019, Earth without Moon – what would it be like?

Παπουτσής Γρηγόρης*
Απόφοιτος του τμήματος Φυσικής Ιωαννίνων με εξειδίκευση στη φιλοσοφία των μαθηματικών από το ΕΚΠΑ.
Επικοινωνία: [email protected], 6981613616

Διαβάστε ακόμα:

Ακολουθήστε την επίσημη σελίδα μας στο facebook schooltime για να βλέπετε τις σημαντικότερες ειδήσεις στη ροή του schooltime.gr

Ακολουθήστε μας στο facebook