του Δημήτρη Πάνου

Είναι γνωστό το γεγονός, ότι κατά τη διάρκεια της Ιστορίας μίας Επιστήμης, οι άνθρωποι Επιστήμονες είναι αυτοί που προσφέρουν πολλά, προκειμένου να θεωρηθεί ότι η Επιστήμη αυτή αναπτύσσεται (στο πέρασμα των χρόνων). Όταν μιλάμε για Επιστήμη, μιλάμε και για τους ανθρώπους που συνέβαλαν, κατά πολύ, στην Επιστήμη αυτή.

Οι Επιστήμες, γενικότερα, είναι αποτέλεσμα διάφορων διανοητικών (αλλά και κοινωνικών) διεργασιών, στις οποίες συμμετέχουν όλοι όσοι συμβάλλουν στη διαμόρφωση αυτών των Επιστημών. Στην περίπτωση της Φιλολογικής Επιστήμης, τώρα, από την Αρχαιότητα, μέχρι σήμερα, πολλοί ήταν οι άνθρωποι εκείνοι που πρόσφεραν πολλά στο Επιστημονικό αυτό Πεδίο και δίκαια, χαρακτηρίστηκαν «Φιλόλογοι». Αδαμάντιος Κοραής (1748 – 1833)˙ άνθρωπος, ο οποίος, με τη σειρά του, υπήρξε ο μεγαλύτερος Φιλόλογος του Νεότερου Ελληνισμού. Η συμβολή του Αδαμάντιου Κοραή στην Επιστήμη της Φιλολογίας είναι μεγάλη, κι αυτό φαίνεται από τα ακόλουθα.

Καταρχάς, η επιστημονική δραστηριότητα του Κοραή ήταν, κυρίως, κειμενοκριτική (δηλαδή, να σχετίζεται με την Κριτική των Κειμένων), με σαφή κλασικό φιλολογικό προσανατολισμό. Μοναδικό μνημείο για την κειμενοκριτική εργασία του Κοραή αποτελεί το χφ. Χίου αριθμ. 490. Επίσης, ο ίδιος εξέδωσε 66 Τόμους Βιβλίων. Από αυτούς, οι 17 Τόμοι αποτελούν την «Ελληνική Βιβλιοθήκη» και οι 9 Τόμοι τα «Πάρεργα της Ελληνικής Βιβλιοθήκης». Ο Αδαμάντιος Κοραής ασχολήθηκε με πολλούς Κλασικούς και Μετακλασικούς Συγγραφείς και Ποιητές. Η φιλολογική δραστηριότητά του καλύπτει ευρύ φάσμα, τόσο χρονολογικό, όσο και ειδολογικό (δηλαδή, ως προς το είδος), όσον αφορά στους Αρχαίους, Μετακλασικούς και Βυζαντινούς Συγγραφείς, με σαφή προτίμηση σε Πεζογραφικά Έργα.

 Αξίζει, τώρα, να αναφερθούν (με αλφαβητική σειρά) μερικοί από τους Έλληνες Κλασικούς, Αρχαίους και Βυζαντινούς, που απασχόλησαν τον ίδιο τον Κοραή. Πιο συγκεκριμένα, αυτοί ήταν ο Τραγικός Ποιητής Αισχύλος, ο Αλεξανδρινός Γραμματικός Απολλώνιος ο Δύσκολος, με το έργο του «Περὶ Συντάξεως», το οποίο αποτέλεσε τη γραμματική αυθεντία για τις γλωσσικές αντιλήψεις του Κοραή˙ επίσης, ο κορυφαίος Κλινικός Ιατρικός Συγγραφέας του 2ου αιώνα μ.Χ. Αρεταίος ο Καππαδόκης, ο Φιλόσοφος Αριστοτέλης, ο Γραμματικός, Ρήτορας και μετέπειτα Μητροπολίτης Κορίνθου Γρηγόριος Πάρδος, ο Ρήτορας Δημοσθένης˙ ακόμη, ο Ευστάθιος Θεσσαλονίκης, ο Βυζαντινός Ιστοριογράφος Ζώσιμος, ο Βυζαντινός λόγιος και Συγγραφέας Θεόδωρος Πρόδρομος ή Πτωχοπρόδρομος, ο Αρχαίος Ιστοριογράφος Θουκυδίδης, ο Ιατρός Ιπποκράτης (από την Κω), ο Ρήτορας Ισοκράτης, ο Ρήτορας και λογογράφος Λυσίας, ο Αρχαίος Ιστοριογράφος Ξενοφώντας, ο Επικός Ποιητής Όμηρος, ο Φιλόσοφος Πλάτωνας, ο Μέγας Πατριάρχης Φώτιος (Άγιος της Εκκλησίας) και πολλοί άλλοι. Επιπλέον, τον Κοραή απασχόλησαν και Λατίνοι Κλασικοί, όπως ο Ρωμαίος Σοφιστής Κλαύδιος Αιλιανός (Claudius Aelianus), ο Κικέρωνας, ο Κορνήλιος Τάκιτος, ο Βιτρούβιος και άλλοι.

Επιπροσθέτως, ο ίδιος δεν ήταν, καθόλου, ξένος προς την Παλαιά Διαθήκη (μετάφρασή της στην Αρχαία Ελληνική Γλώσσα) και την Καινή Διαθήκη, καθώς και προς τους Εκκλησιαστικούς Συγγραφείς (τους Πατέρες της Εκκλησίας και τη Λειτουργική Γραμματεία), όπως φαίνεται από διάφορες εκδόσεις του (κυρίως, ως προς την Καινή Διαθήκη και τους Εκκλησιαστικούς Συγγραφείς). Φαίνεται πως ο ίδιος διαισθανόταν ότι η Πατερική Γραμματεία αποτελεί, εξόχως, ενδιαφέρον εκδοτικό υλικό με χειρόγραφη παράδοση ικανή να γίνει «πρόκληση» για τους Φιλόλογους, καθώς προσομοιάζει σε αρκετές περιπτώσεις προς εκείνη των Κλασικών Συγγραφέων.

 Η προτίμηση, τώρα, του Κοραή σε Έλληνες Συγγραφείς, αντί σε Λατίνους, οφείλεται σε δύο λόγους˙ πρώτον, στην εθνικοϊστορική πρωτοβουλία του ίδιου και δεύτερον, στην πρακτική των Άγγλων λογίων της Προπολεμικής Περιόδου να θεωρούν την Αρχαία Ελληνική Λογοτεχνία περισσότερο δύσκολη από τη Λατινική Λογοτεχνία, καθώς η δεύτερη δε διέγειρε τον ίδιο ενθουσιασμό και δεν πρόσφερε τις ίδιες φιλολογικές προκλήσεις με την πρώτη, ως αφορμές για περαιτέρω φιλολογική επεξεργασία.

 Σε σημειωματάριο του Κοραή – το οποίο ο ίδιος ονόμαζε «Ἀνθολογία» – χρονολογημένο στα έτη 1780 – 1785, εντοπίστηκαν ποικίλες σημειώσεις, ανάμεσά τους και σε Αρχαίους Συγγραφείς˙ μάλιστα, το σημειωματάριο αυτό, η «Ἀνθολογία», αποτελεί ακόμη μία ένδειξη της οριστικότερης στροφής του Κοραή, προς τη Φιλολογική Επιστήμη. Όσον αφορά στις κριτικές και διορθωτικές παρατηρήσεις του Κοραή στα κείμενα του Ιατρού Ιπποκράτη, αυτές τον έκαναν διάσημο στους ευρωπαϊκούς φιλολογικούς και επιστημονικούς κύκλους της εποχής του. Ο ίδιος, επίσης, μετέφρασε και στα Γαλλικά έργα του Ιπποκράτη.

 Να σημειωθεί, τώρα, ότι ο Αδαμάντιος Κοραής ενδιαφερόταν και για την εξοικείωση των Ομοεθνών του με τους Κλασικούς, την κλασική σκέψη και τη συνολική Κλασική Παράδοση˙ κι αυτό, προκειμένου να ελευθερωθεί το Ελληνικό Γένος από τον ζυγό των Οθωμανών Τούρκων.

 Δε θα μπορούσε να μη γίνει λόγος και για τη συμβολή του Κοραή σε γλωσσολογικό επίπεδο. Ο ίδιος, όπως προαναφέρθηκε, θεωρούσε ότι οι Έλληνες, για να κερδίσουν την ελευθερία τους (από τους Οθωμανούς Τούρκους), θα έπρεπε, πρώτα, να μορφωθούν. Αν και διαφωνούσε με τον εξαρχαϊσμό της Ελληνικής Γλώσσας, δε δεχόταν αυτούσια και τη Δημοτική, από την οποία, όπως πίστευε, έπρεπε να αφαιρεθούν κάποιες λαϊκές και ξένες λέξεις. Ήταν υποστηρικτής, λοιπόν, της Καθαρεύουσας Γλώσσας (ή όπως έχει ονομαστεί κι αλλιώς, τα «Κοραΐστικα»). Έτσι, στη γλωσσική σύγχυση του 18ου αιώνα μ.Χ. (στον ελλαδικό χώρο), με τις αυξημένες εντάσεις, ανάμεσα στους Αρχαϊστές, που διακήρυσσαν την επάνοδο ή έστω την προσέγγιση προς τη Γλώσσα των Αρχαίων προγόνων και όσους θεωρούσαν την Ομιλούμενη Γλώσσα (τη «χυδαϊκή»), ως τετελεσμένη και αμετάβλητη κατάσταση, αποφασιστική υπήρξε η παρέμβαση του Αδαμάντιου Κοραή, Θεωρητικού και υπερασπιστή της «μέσης οδού».

 Συμπερασματικά, γίνεται κατανοητό το γεγονός, ότι ο Αδαμάντιος Κοραής, πέρα από εκπρόσωπος του Νεοελληνικού Διαφωτισμού (στην προσπάθειά του να συμβάλλει στην εθνική αφύπνιση των Ελλήνων), υπήρξε και σημαντικός Κλασικός Φιλόλογος, συμβάλλοντας στην ανάπτυξη των Ανθρωπιστικών Επιστημών και ιδίως, της Φιλολογίας.

Δημήτρης Πάνος
Ιστορικός της Επιστήμης

Ακολουθήστε την επίσημη σελίδα μας στο facebook schooltime για να βλέπετε τις σημαντικότερες ειδήσεις στη ροή του schooltime.gr

Ακολουθήστε μας στο facebook