Αντώνης ΔάγγαςΤου Αντώνη Δάγγα

Στο διάβα της ιστορίας μας, είναι κάποια συμβάντα που αν υποθέσουμε ότι θα συνέβαιναν – ή κι αν δε συνέβαιναν, έστω και η παραμικρή αλλαγή της κείμενης κατάστασης θα άλλαζε τον ρου της ιστορίας. Ιδιαίτερα δε, στους αρχαίους χρόνους που η αστάθεια και η αβεβαιότητα ενέδρευαν σε κάθε στιγμή της καθημερινότητας των πολιτών και επιχειρούσαν να αποσταθεροποιήσουν την κατάσταση επιβάλλοντας χάος και αταξία. Ένα από τα γεγονότα – ορόσημο στην την ιστορία του δεύτερου μεγαλύτερου αρχαίου πολιτισμού, της Ρώμης, που επρόκειτο να αλλάξει άπαξ δια παντός την αντίληψη για το καθεστώς και τους κινδύνους που αντιμετώπιζε συχνά, ήταν η περιβόητη συνωμοσία του Κατιλίνα.

Χάραξη της πορείας και ιστορικό της συνωμοσίας

Τα μέλη αυτής της ομάδας προσπάθησαν με βίαιο και στυγνό τρόπο να καταλάβουν τα ηνία της εξουσίας και να κυβερνήσουν τυραννικά τη Ρώμη και ολόκληρη την αυτοκρατορία. Στην ουσία, πρόκειται για μερικούς ανθρώπους του υποκόσμου και μη, καθώς και για αριστοκράτες που αισθάνονταν αδικημένοι και προσπαθούσαν προσεγγίσουν τον λαό όντες ικανοί να του προσφέρουν οποιαδήποτε θετική επιβεβαίωση για το κίνημά τους, αλλά και χρηματίζοντάς τους αδρώς. Ο «προεξάρχων του χορού» ήταν ο Λεύκιος Σέργιος Κατιλίνας (Lucius Sergius Catilina), πλούσιος αριστοκρατικός γόνος μιας επιφανούς οικογένειας πατρικίων που κινούσε με επιδέξιο τρόπο τα νήματα της πολιτικής σκηνής. Άνθρωπος σκληραγωγημένος, ικανός να αντέχει τις κακουχίες του πολέμου και των δυσχερών καταστάσεων, αλλά εξαιρετικά πετυχημένος δημαγωγός και λαοφιλής. Αυτό, άλλωστε, εξηγεί και επιβεβαιώνει την ταχεία ανάρρησή του στην κλίμακα των ανώτερων πολιτικών αξιωμάτων. Το 77 π.Χ. διετέλεσε κυαίστωρ (quaestor), υπεύθυνος για την απρόσκοπτη εφαρμογή των ψηφισθέντων νόμων, το 68 π.Χ. πραίτωρ (praetor) και το 67 π.Χ. έπαρχος της Αφρικής. Επεχείρησε να καταλάβει με δόλιο τρόπο τη θέση του υπάτου (consul) το 66 π.Χ. όμως, ο Πόπλιος Κλώδιος Πούλχερ (Publius Clodius Pulcher) που έθεσε επίσης υποψηφιότητα, καταθέτει πρόταση μομφής εναντίον του εξαιτίας της οποίας πράξης συστήνεται η πρώτη συνωμοσία με τον ειδεχθή στόχο της δολοφονίας των νεοεκλεγέντων υπάτων τη 1η Ιανουαρίου του 65 π.Χ. Όμως, η μυστική συνωμοσία φανερώθηκε λόγω της βιασύνης του Κατιλίνα. Το 64 π.Χ., έτος που επρόκειτο να διεξαχθούν νέες αρχαιρεσίες για την επόμενη χρονιά, προσπάθησε και πάλι να σφετερισθεί τα ευνοϊκά συναισθήματα του λαού υπισχνούμενος διαγραφή χρεών και αναδιανομή των γαιοκτησιών. Πιθανότατα κατείχε και την αφανή υποστήριξη του Καίσαρα και του Κράσσου καθότι ήταν συμπαθής στο πλήθος και θα αποτελούσε όργανο της εξουσίας του πρώτου. Ούτε, όμως και τότε εκλέχτηκε διότι έμελλε να αναγορευθεί ύπατος ο Μάρκος Τούλιος Κικέρων (Marcus Tullius Cicero), άνδρας επιφανής από την τάξη των ιππέων που κατέστη homo novus, τιμητικός τίτλος σ’ αυτούς που κατάφερναν να αναρριχηθούν τη τάξει και να γίνουν μέλη της Συγκλήτου (Senatus) καθώς και να εκλεγούν ύπατοι. Στα τέλη του έτους ο Κατιλίνας θέτει για 3η φορά υποψηφιότητα στις εκλογές, αρκετά πιο οργανωμένος αυτή τη φορά καθώς αποστέλλει έναν από τους πιστούς του φίλους στα εδάφη της Ετρουρίας με σκοπό να συνθέσει μια ικανή στρατιωτική δύναμη ώστε να επιτεθεί στη Ρώμη σε περίπτωση που αποτύχει εκ νέου να εκλεγεί. Κυριαρχεί ανησυχία στους κύκλους της Συγκλήτου για τις φήμες που κυκλοφορούν και για τις ενδείξεις που δέονται αποδείξεων. Για αυτό και εκδίδει ένα senatus conslutum ultimum, διάταγμα με το οποίο όλες οι εξουσίες συγκεντρώνονται στους υπάτους και τους καθιστά δικτάτορες (dictatores).

Η επίσημη πολιτική αντεπίθεση

Το ψήφισμα αυτό δίνει την πολυπόθητη ευκαιρία στον Κικέρωνα να πράξει κατά το δοκούν και να αποτρέψει, με τους ευφυείς πολιτικούς ελιγμούς και την δυναμική αλλά και μετριοπαθή στάση του τη στιγμή που πρέπει, τα Κατιλιναϊκά σχέδια. Καταφέρνει και δεν επιτρέψει στον Κατιλίνα να εκλεγεί και έτσι τίθεται σε εφαρμογή η εναλλακτική παράνομη τακτική. Ο στρατός των συντρόφων του τον περιμένει έξω από την Ρώμη τη νύκτα της 6ης προς την 7η Νοεμβρίου και γίνεται συνεδρίαση όλου του επιτελείου του στο σπίτι του Πόρκιου Λάινα. Μεταξύ των αποφασισθέντων σχεδίων ήταν να δολοφονηθεί ο Κικέρωνας την επόμενη μέρα όταν και θα τον επισκέπτονταν για να τον χαιρετήσουν επίσημα (salutare). Ο Κικέρων, όμως, ειδοποιήθηκε έγκαιρα και συγκάλεσε τη Σύγκλητο επειγόντως στο ναό του Διός Στάτορος. Στο σημείο εκείνο εκφώνησε και τον πρώτο Κατιλιναϊκό λόγο, αιφνιδιάζοντας τον Κατιλίνα που παρευρισκόταν ήδη εκεί στρεφόμενος μονάχα προς στο πρόσωπό του. Ο χειμαρρώδης αυτός λόγος συντάραξε τους συνωμότες και τους εκφόβισε με αποτέλεσμα να εγκαταλείψουν τη Ρώμη και να πραγματοποιήσουν μια ανασύσταση των δυνάμεών τους. Ο Κικέρωνας πέτυχε το ακατόρθωτο μη διαθέτοντας αποδείξεις για την εξύφανση της συνωμοσίας και ξεσήκωσε τον λαό εναντίον του με τρόπο επιδέξιο. Έπεται ο 2ος Κατιλιναϊκός λόγος (9 Νοεμβρίου 63 π.Χ.) με τον οποίο πέτυχε αφενός να ενημερώσει τον λαό για τις μηχανορραφίες του Κατιλίνα και να μην ξεσηκωθεί διότι έφυγε χωρίς δίκη, αφετέρου για να εκδιώξει και τους εναπομείναντες συνωμότες που βρίσκονταν διάσπαρτοι στην πόλη. Με τον 3ο (3 Δεκεμβρίου 63 π.Χ.) του λόγο (παραθέτει όλα τα αδιάψευστα στοιχεία που περιήλθαν στα χέρια του μέσω μιας γυναίκας ενός εκ των συνωμοτών, της Φουλβίας, ενορχηστρώνοντας έτσι το κατηγορητήριο που επρόκειτο να καταδικάσει τη συνωμοσία. Στις 5 Δεκεμβρίου του ίδιου έτους εκφωνείται και ο 4ος και τελευταίος λόγος ο οποίος είχε ως στόχο τον καθορισμό της ποινής που θα εξέτιαν οι κακοποιοί. Ασφαλώς, χαρακτηρίζεται ως αριστούργημα διότι με την πολιτική του οξυδέρκεια ο Κικέρων εφάρμοσε τη μετριοπαθή πολιτική του. Ήξερε ότι δε μπορούσε να τους καταδικάσει χωρίς δίκη και παρ’ όλ’ αυτά, επιθυμεί και την εξόντωσή τους. Διακυβεύεται, άλλωστε, και η πολιτική του σταδιοδρομία γι’ αυτό και αμφιταλαντεύεται ανάμεσα στην επιεικέστερη και στην πρέπουσα (κατ’ αυτόν) λύση.

Έκβαση και συνέπειες

Όλη αυτή η πολιτική αντίδραση του Κικέρωνα είχε σημαντικές συνέπειες για τον ίδιο και την πόλη του. Το δε μέγιστον, η πόλη λυτρώθηκε από τις επιβουλές των συνωμοτών καταδικάζοντάς τους μεν, αλλά σκοτώνοντας εν τέλει μόνο τέσσερις απ’ αυτούς. Ο Κατιλίνας σκοτώθηκε σε μάχη στην Πιστόια το 62 π.Χ. Ο Κικέρων αναγορεύτηκε «pater patriae», δηλαδή «πατέρας της πατρίδος» διότι έσωσε με περίτεχνο τρόπο την πολιτεία ολόκληρη. Ωστόσο, αυτό έγινε από τη μεριά των Συγκλητικών καθώς ο Καίσαρας ήταν δυσαρεστημένος που χάθηκε ο κύριος εκφραστής των «populares» και αυτό συντέλεσε στο να εξοριστεί εκούσια για να μην γίνει αποδέκτης της λαϊκής οργής, επανερχόμενος, βέβαια, δριμύτερος το 58 π.Χ. διακατεχόμενος από άλλο πνεύμα ενεργειών και πολιτικών κινήσεων που δε θα τον οδηγούσε στα σφάλματα του παρελθόντος.

Αντώνης Δάγγας*
Προπτυχιακός φοιτητής τμήματος Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Πατρών
e-mail: [email protected]

Ακολουθήστε την επίσημη σελίδα μας στο facebook schooltime για να βλέπετε τις σημαντικότερες ειδήσεις στη ροή του schooltime.gr

Ακολουθήστε μας στο facebook