Γιώτα Ιωακειμίδου

Της Γιώτας Ιωακειμίδου

Το γαμήλιο λουτρό του γαμπρού και της νύφης ήταν ένα αναπόσπαστο στοιχείο της τελετουργίας του γάμου στην αρχαία Αθήνα. Ο εξαγνισμός με το νερό πριν από οποιαδήποτε επαφή με το θείον ήταν στενά συνυφασμένη με την κουλτούρα των Ελλήνων.

Στην αρχαία Αθήνα το τελετουργικό του γαμήλιου λουτρού τελούνταν με θρησκευτική ευλάβεια. Έπαιρναν το νερό από μια συγκεκριμένη βρύση, την Εννεάκρουνο, και το μετέφεραν με ειδικό αγγείο, την λουτροφόρο. Το θέμα του λουτρού της νύφης απεικονίζεται πολύ συχνά πάνω στα αγγεία. Το νερό έχει συμβολική σημασία, είναι η πηγή της ζωής και γονιμότητας. Ο Ευριπίδης, ο Αισχίνης αναφέρονται στο αρχαίο αυτό έθιμο και τη σημασία του. Όταν πέθαινε νεαρός άγαμος τον τάφο του στόλιζε μια λουτροφόρος.

Το ίδιο έθιμο επιβίωσε και στον Πόντο για 30 αιώνες, από τότε που έγιναν άποικοι στα παράλια του Πόντου. Το τελετουργικό διέφερε σε μικρές λεπτομέρειες από περιοχή σε περιοχή.

Το Σάββατο, παραμονή του γάμου, ή την Πέμπτη σε άλλα μέρη, γινόταν το λουτρό της νύφης και του γαμπρού, χωριστά βεβαίως. Τα έξοδα του λουτρού της νύφης τα αναλάμβανε ή η νονά της ή ο μελλοντικός της σύζυγος, ο οποίος έστελνε τα χρήματα και τα σαπούνια μαζί με την σινά, μια βδομάδα νωρίτερα. Αν ο γαμπρός ήταν πλούσιος, νοίκιαζε το λουτρό για μια ολόκληρη μέρα. Η νεόνυμφη με τη συνοδεία των φιλενάδων της και συγγενικών προσώπων,   τα οποία έπαιρναν μέρος στο τελετουργικό του λουτρού, παρεκάθηντο σε γεύμα με τη συνοδεία λυριτζή. Μετά το γεύμα όλες μαζί υπό τους ήχους της λύρας μετέβαιναν στο λουτρό.

Τη νύφη υποδέχεται η τελέκαινα, η γυναίκα, η οποία θα την έλουζε και θα την περιποιόταν ως βοηθός της χαμαντζάβας. Το ειδικό μέρος, όπου θα λουστεί η νύφη, λέγεται σατουρβάν. Σε κεντρικό και περίβλεπτο μέρος υπάρχει η λεκάνη του λουτρού. Η τελέκαινα την καθίζει μέσα σ΄ αυτήν και αρχίζει η διαδικασία του λουτρού. Στη διάρκεια του λουτρού οι νεαρές συνοδοί της τραγουδάνε, ενώ η τελέκαινα τις ραντίζει και αυτές με το νερό του λουτρού και τις εύχεται να παντρευτούν και αυτές γρήγορα. Μετά το τέλος του λουτρού η νονά της νύφης μοίραζε στα κορίτσια φρούτα και άλλα τραγήματα, ενώ ο λυριτζής, ο οποίος περίμενε υπομονετικά έξω από το λουτρό, συνόδευε τη νύφη   στο σπίτι της υπό τους ήχους την λύρας.

Στα χωριά, στα οποία δεν υπήρχαν δημόσια λουτρά, το λουτρό της νύφης γινόταν πάλι Σάββατο στο σπίτι της νύφης από τις φίλες της μέσα στη σκάφη. Οι φίλες της κρατούσαν αναμμένες λαμπάδες και χόρευαν κυκλικά γύρω από τη σκάφη. Καμιά φορά το λουτρό γινόταν σε γειτονικό ή συγγενικό σπίτι και ακολουθούσε η ίδια διαδικασία ακριβώς.

Το απόγευμα του Σαββάτου γινόταν και το λουτρό του γαμπρού. Σε μέρη όπου υπήρχαν λουτρά, γινόταν σε αυτά και τα έξοδα ανελάμβανε και εδώ ο νονός του γαμπρού. Στα χωριά το λουτρό γινόταν στη σκάφη με παρισταμένους τον νονό και τους φίλους του γαμπρού. Το ρακί και η λύρα συνόδευαν το λουτρό.

Σε άλλες περιοχές, όπως στο Τορούλ΄, τον γαμπρό έλουζαν οι άγαμοι φίλοι του με νερό, το οποίο κουβαλούσε από πηγή άγαμος νεαρός φίλος του γαμπρού, ο οποίος δεν άφηνε το νερό κάτω στη γη, παρά μόνον στο σπίτι του γαμπρού. Μετά το τέλος του λουτρού παριστάμενοι συγγενείς και φίλοι του γαμπρού του δώριζαν πουκάμισα, ορτάρια και άλλα είδη ρουχισμού ή ακόμη και χρήματα. Μετά τα χαρίσματα ακολουθούσε γεύμα με χορούς και τραγούδια. Η χαρά και η ευωχία διαρκούσε όλη τη νύχτα, το ίδιο γινόταν και στο σπίτι της νύφης.

Σε κάποια μέρη του Πόντου πριν το λουτρό γινόταν το «δέσιμο» του γαμπρού. Έδεναν κλειδαριά ή δίχτυ στα πόδια του για να μην του κλέψουν τα κακά και φθονερά πνεύματα την ανδρική του ικανότητα. Πίστευαν γενικά σε όλο τον Πόντο ότι υπάρχει το ενδεχόμενο μέσα στο λουτρό και ο γαμπρός και η νύφη «να πατίουνταν», δηλαδή να τους κάνουν κακό κακόβουλοι άνθρωποι ή οι τζαδούδες, το πνεύμα του κακού. Για αποτροπή κάθε τέτοιου ενδεχομένου έπρεπε να φιληθούν σταυρωτά δυο γαμπροί ή δυο νύφες, αν τύχαινε να βρεθούν όλοι μαζί στο ίδιο λουτρό.

Ξημέρωσε πια η Κυριακή μετά τα ολονύκτια γλέντια. Οι χοροί και οι διασκεδάσεις συνεχίζονται ακόμα. Ακολουθούν το νυφέπαρμαν, ο γάμος και η επιστροφή των εγγάμων στο σπίτι του γαμπρού.

Γιώτα Ιωακειμίδου*
Φιλόλογος

Διαβάστε επίσης:

Το βάψιμο της νύφης στον Πόντο, ξεχασμένα έθιμα

Ακολουθήστε την επίσημη σελίδα μας στο facebook schooltime για να βλέπετε τις σημαντικότερες ειδήσεις στη ροή του schooltime.gr

Ακολουθήστε μας στο facebook