Σχεδιάγραμμα Θεωρίας του Φακέλου Υλικού για τη Νεοελληνική Γλώσσα Γ’ Λυκείου: «Εμείς και οι άλλοι»

Της Μίρκας Καμά

“Εμείς και οι άλλοι” Φάκελος Υλικού – Νεοελληνική Γλώσσα

 Γλωσσάρι

Σχεδιάγραμμα

ΚΕΙΜΕΝΙΚΑ ΕΙΔΗ

 Οι διαδικασίες (ονομαστικά)

  1. Περιγραφή
  2. Εξήγηση
  3. Οδηγίες
  4. Επιχειρηματολογία
  5. Αφήγηση

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ

Κειμενικά είδη

  1. Προσωπικές περιγραφές
  2. Καθημερινές >>
  3. Τεχνικές >>
  4. Περιγραφικές αναφορές
  5. Επιστημονικές >>
  6. Ορισμοί

Δομή της περιγραφής

Α. Ονομασία περιγραφόμενου αντικειμένου

Β. Ταξινόμηση σε γένος

Γ. Παρουσίαση χαρακτηριστικών

Γλώσσα της περιγραφής

  1. Ρήματα
  2. Επίθετα
  3. Επιρρηματικοί προσδιορισμοί

ΕΞΗΓΗΣΗ (= Ερμηνεύονται φαινόμενα σε σχέσεις χρονικότητας/αιτιότητας)

Κειμενικά είδη

  1. Εξηγήσεις (πώς)
  2. >> (γιατί)
  3. Πραγματείες
  4. Εξηγήσεις μέσω παραδειγμάτων

Δομή της εξήγησης

Α. Κατηγοριοποίηση και περιγραφή (φαινομένου, γεγονότος, έννοιας)

Β. Επεξηγηματικό μέρος (πώς και γιατί)

Γ. (Προαιρετικά) προσωπικές παρατηρήσεις, κρίσεις, ερμηνείες του πομπού

Γλώσσα της εξήγησης

  1. Κοινά ουσιαστικά (συνήθως αφηρημένα)
  2. Ρήματα (συνήθως ενεστώτα) δράσης και σκέψης
  3. Συνδετικές λέξεις (χρονικές-αιτιολογικές λέξεις)
  4. Φράσεις πιθανολόγησης (π.χ. ίσως)

 ΣΥΧΝΑ η εξήγηση παίρνει τον χαρακτήρα οδηγιών/επιχειρηματολογίας!

ΟΔΗΓΙΕΣ

Κειμενικά είδη

  1. Διαδικαστικά κείμενα (οδηγίες χρήσης, συνταγές, εγχειρίδια)
  2. Μη διαδικαστικά κείμενα (π.χ. συμβουλευτικά κείμενα για υποψηφίους)

Δομή των οδηγιών

Α. Στόχος δράσης (συχνά στον τίτλο)                                                               ΣΤΟΧΟΣ

Β. Σύντομη εισαγωγή

Γ. Λίστα με υλικά + σειρά χρήσης (το στάδιο αυτό μπορεί να παραλείπεται)   ΥΛΙΚΑ

Δ. Βήματα για το “πώς” θα επιτευχθεί ο στόχος                                                ΕΚΤΕΛΕΣΗ

Γλώσσα των οδηγιών

  1. Προσφωνήσεις (άμεσες ή έμμεσες)
  2. Ρήματα δράσης
  3. Ρήματα σε ενεστώτα (⇒ διαχρονικότητα)   και (συχνά) σε προστακτική / προτρεπτική υποτακτική
  4. α’ πληθυντικό ⇒ τόνο οικειότητας, ένταξη του πομπού στην ίδια ομάδα ανθρώπων με

   τον δέκτη.

  1. Επιρρήματα
  2. Χρονικές φράσεις για να τοποθετηθούν οι ενέργειες στην ορθή σειρά + αιτιολογικοί προσδιορισμοί για αποσαφήνιση των αιτίων.
  1. Συνδετικές λέξεις που δηλώνουν προϋπόθεση (για να αποδοθεί μία προκείμενη πάνω στην οποία βασίζεται μία εντολή ή δήλωση)
  1. Φράσεις πιθανολόγησης (μπορείς, ίσως, ενδέχεται) + ρητορικά ερωτήματα ⇒ περιορίζουν τον βαθμό της υποχρέωσης να ολοκληρωθεί ο στόχος (συνήθως στις μη διαδικαστικές οδηγίες)
  1. Κοινά ουσιαστικά (συνήθως συγκεκριμένα) για υλικά/ μέσα/ συστατικά.

 

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΟΛΟΓΙΑ

                      Στόχος : Να πειστούν οι αναγνώστες και να αποδεχθούν μια άποψη

                        Σύγκριση με εξήγηση/αιτιολόγηση

                                   Ομοιότητα: Και τα δύο έχουν να κάνουν με ΑΙΤΙΟΤΗΤΑ

                                  Διαφορά: Επιχειρηματολογία    ⇒         Άποψη + Πειθώ

                                                  Εξήγηση   ⇒        Αντικειμενική καταγραφή του “ τι” και “πώς”
Κειμενικά είδη

  1. Δοκίμια
  2. Εκθέσεις
  3. Συζητήσεις / Αντιπαραθέσεις (θεώρηση ενός θέματος από πολλές πλευρές)
  4. Ερμηνείες

 

Γλώσσα της επιχειρηματολογίας

  1. Σαφήνεια, αποφυγή πολυσημίας, ακρίβεια στη χρήση του λεξιλογίου, ειδικοί όροι
  2. Ονοματοποίηση
  3. Παθητική σύνταξη
  4. Διαρθρωτικές λέξεις
  5. Ρητορικά ερωτήματα
  6. Αποφαντικές (Δηλωτικές) προτάσεις
  7. Επιστημική και δεοντική τροπικότητα
  8. Πλούσια στίξη

Ρητορική της επιχειρηματολογίας /  Τρόποι πειθούς (ΤΡΕΙΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ:  

                                                                                                  πομπός – δέκτης – μήνυμα)

  1. Επίκληση στο ήθος του πομπού ΠΟΜΠΟΣ

            –  Επίκληση στην αυθεντία

            – Επίθεση στο ήθος του αντιπάλου

  1. Επίκληση στο συναίσθημα (πάθος) ΔΕΚΤΗΣ
  1. Επίκληση στη λογική (στο επιχείρημα καθαυτό) ΜΗΝΥΜΑ

      Τύποι επίκλησης στη λογική:

  1. Επαγωγές
  2. Παραγωγές

ΑΦΗΓΗΣΗ

Τρόπος επίτευξης

Μέσω της ακολουθίας προσώπων και γεγονότων στον χώρο και στον χρόνο

Κειμενικά είδη

  1. Προσωπικές διηγήσεις
  2. Ιστορικές >>
  3. Ιστορίες
  4. Μύθοι
  5. Παραμύθια
  6. Αφηγήσεις

Δομή αφήγησης

Α. Προσανατολισμός- Αρχική κατάσταση (Πληροφορίες για ήρωες, χώρο, χρόνο)

Β. Περιπέτεια (Πρόβλημα – γεγονότα που ανατρέπουν την αρχική κατάσταση –  δράση για επίλυση

                          – εμπόδια – αποτέλεσμα δράσης)

Γ. Αξιολόγηση (Σχολιασμός ρητός ή με παραγλωσσικά μέσα των γεγονότων          

                          από τον αφηγητή)                                                                            

Δ. Λύση (Τελική έκβαση)

Ε. Κατάληξη (Καταληκτικές φράσεις, συμπεράσματα, επιμύθιο)

 

Γλώσσα της αφήγησης

  1. Ρήματα: – Συνήθως σε παρελθοντικούς χρόνους (αόριστο, ιστορικό ενεστώτα)

                   – Στην “περιπέτεια” ρήματα κίνησης/δράσης

                   – Σε “προσανατολισμό, αξιολόγηση, λύση” ρήματα κρίσης/βούλησης

  1. Διαρθρωτικές λέξεις
  2. Ρυθμός : επαναλήψεις, παρηχήσεις

ΠΕΡΙΣΤΑΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ

= Το περιβάλλον μέσα στο οποίο παράγονται και ανταλλάσσονται τα νοήματα

Τρεις παράμετροι (ονομαστικά)

  1. Πεδίο
  2. Συνομιλιακοί ρόλοι 
  3. Τρόπος

ΠΕΔΙΟ  (= Το θέμα/περιεχόμενο)

ΣΥΝΟΜΙΛΙΑΚΟΙ ΡΟΛΟΙ (= Οι κοινωνικές σχέσεις εκείνων που μετέχουν σε μια

                                                                            περίσταση επικοινωνίας, δηλαδή ποιοι, με ποιες

                                                                            ιδιότητες συμμετέχουν)

              Γραμματικά υποσυστήματα:

  1. Διάθεση

                           – Παροχή πληροφοριών (Δηλωτικές προτάσεις)

                           – Αίτηση        >>             (Ερωτηματικές  >>)

                           – Παροχή οδηγιών/εντολών (Προστακτικές προτάσεις)

  1. Τροπικότητα

                            α. Επιστημική (υπόθεση, δυνατότητα, πιθανότητα, βεβαιότητα)

                                              Δείχνει το βαθμό βεβαιότητας του ομιλητή

                            β. Δεοντική (επιθυμία, ευχή, πρόθεση, υποχρέωση)

                                      Δείχνει την αναγκαιότητα πραγματοποίησης αυτού για το οποίο γίνεται λόγος

 

ΤΡΟΠΟΣ (= Ο τρόπος εκφοράς του λόγου)

 

ΣΥΝΟΧΗ –  ΣΥΝΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ

ΣΥΝΟΧΗ (= Τα γλωσσικά μέσα με τα οποία οι γλωσσικές μονάδες συνδέονται μεταξύ              

                                       τους ώστε να αποτελέσουν μεγαλύτερες ενότητες λόγου)

Τα μέσα συνοχής

  1. Γραμματικά

    α. Αναφορά (π.χ. αντωνυμίες)

    β. Έλλειψη (π.χ. παράλειψη λέξης)

    γ. Υποκατάσταση (π.χ. οι μεν…οι δε)

    δ. Σύζευξη/Διαρθρωτικές λέξεις

 

  1. Λεξιλογικά = Σημασιολογική σύνδεση των λέξεων (π.χ. συνώνυμα, αντώνυμα, υπερώνυμα,

                                                                                                υπώνυμα)

  1. Φωνολογικά = Επιτονισμός σε προφορικά κείμενα

 

ΣΥΝΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ (= Η νοηματική σύνδεση των επιμέρους στοιχείων του κειμένου 

                                                             – όπως θέμα, σκοπός, αποδέκτες, πολιτισμική γνώση-

                                                             με το κειμενικό είδος στο οποίο τυπικά ανήκει

ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ

Δομή

Α. Θεματική πρόταση (εισαγωγή στο θέμα)

Β. Λεπτομέρειες (ανάπτυξη θέματος)

Γ. Κατακλείδα (ανακεφαλαίωση, συμπέρασμα)

Τρόποι ανάπτυξης

  1. Ορισμός
  2. Διαίρεση/Ταξινόμηση
  3. Αντίθεση
  4. Αναλογία
  5. Αιτιολόγηση
  6. Παραδείγματα
  7. Αίτιο-αποτέλεσμα
  8. Συνδυασμός των τρόπων

{Παράταξη –  Υπόταξη – Ασύνδετο σχήμα (παραπομπή του βιβλίου στη γραμματική)}

Γλωσσικές επιλογές/Εκφραστικά μέσα

  1. Γλωσσικές ποικιλίες (γλωσσική ιδιοτυπία, ιδίωμα/διάλεκτος του ομιλητή/συγγραφέα,

                                        γεωγραφικές/κοινωνικές γλωσσικές ποικιλίες, οπτικές γλώσσας)

  1. Λεξιλόγιο (καθημερινό-κοινό, εξειδικευμένο-τεχνητό)
  2. Γραμματικοί χρόνοι, εγκλίσεις, ρηματικά πρόσωπα τα οποία δηλώνουν διαφορετικά χρονικά

   επίπεδα, διαφορετικούς βαθμούς βεβαιότητας ή επιθυμίας, τρόπους απεύθυνσης

  1. Στίξη
  2. Σχήματα λόγου, σύνδεση προτάσεων (παρατακτική, υποτακτική), σημασία λέξεων (κυριολεξία,

    μεταφορά, παρομοίωση, αντίθεση)

  1. Ονοματοποίηση = Ουσιαστικοποίηση

        Χαρακτηρίζει τα επιστημονικά και ακαδημαϊκά είδη λόγου 

       π.χ. δοκίμιο, τεχνικές αναφορές

  1. Προσωπική- Απρόσωπη σύνταξη
  2. Ευθύς- Πλάγιος Λόγος

Μίρκα Καμά*

Κλασική Φιλόλογος στο 1ο ΓΕΛ Ευόσμου Θεσσαλονίκης/  Μεταπτυχιακός τίτλος στη Γλωσσοδιδακτική / Καθηγήτρια Μουσικής- πιάνου /  Eπιμόρφωση στη «Μουσικοκινητική αγωγή» στο Καποδιστριακό Αθηνών. – Προπτυχιακή φοιτήτρια στο τμήμα Πολιτικών Επιστημών Α.Π.Θ. e-mail:mirka.kama[at]gmail.com

Πλήρες εκπαιδευτικό υλικό για τα Νέα Ελληνικά/Νεοελληνική Γλώσσα – Έκθεση Λυκείου

1. Έκφραση-Έκθεση Α’ Λυκείου, 2. Έκφραση-Έκθεση Β’ Λυκείου, 3. Έκφραση-Έκθεση Γ’ Λυκείου, 4. Υποστηρικτικό υλικό, 5. Σχεδιαγράμματα, 6. Γραμματική-Συντακτικό

Ακολουθήστε την επίσημη σελίδα μας στο facebook schooltime για να βλέπετε τις σημαντικότερες ειδήσεις στη ροή του schooltime.gr

Ακολουθήστε μας στο facebook