Νέα Ελληνικά/Νεοελληνική Γλώσσα Γ’ Λυκείου: «Ανάλυση του λογοτεχνικού χαρακτήρα», Συνεξέταση Νεοελληνικής Γλώσσας – Λογοτεχνίας

Του Άρη Ιωαννίδη

Ανάλυση του  λογοτεχνικού χαρακτήρα

Η ανάλυση του (λογοτεχνικού) χαρακτήρα ενός ήρωα έχει να κάνει με σημαντικές παραμέτρους, όπως οι αξίες του, ο τρόπος συμπεριφοράς του, ο ψυχισμός του, οι αδυναμίες του …

Για να το επιτύχει, βέβαια, αυτό ο αναγνώστης πρέπει με τη σειρά του να λάβει υπόψη του κάποια κριτήρια /στοιχεία, που ο ίδιος ο συγγραφέας οφείλει να κάνει φανερά μέσα από το έργο του. Συγκεκριμένα:

  • Τα λεγόμενα/λόγια/απόψεις/αντιλήψεις του ήρωα – όπως αυτά εκφράζονται μέσω του συγγραφέα – αποτελούν μία πρώτης τάξεως ευκαιρία προκειμένου να έχουμε μία αρκετά κατατοπιστική εικόνα του πρώτου. Ο διάλογος και ο εσωτερικός μονόλογος μάλιστα  βοηθούν αρκετά προς αυτή την κατεύθυνση.
  • Τα πεπραγμένα/πράξεις/επιλογές του ήρωα σκιαγραφούν τον χαρακτήρα του, καθώς μέσω αυτών φανερώνονται με εναργέστερο τρόπο οι επιδιώξεις του, οι βλέψεις του.
  • Ο τρόπος συμπεριφοράς του και γενικότερα η στάση του απέναντι στα άλλα πρόσωπα του έργου μαρτυρούν άλλωστε και τον χαρακτήρα του.
  • Αλλά και τα υπόλοιπα πρόσωπα του έργου συνδράμουν στην ανάλυση του χαρακτήρα του ήρωα, καθώς τοποθετούνται απέναντί του, κρίνοντάς τον, εκφέροντας παράλληλα την άποψη τους και την κρίση τους γι’ αυτόν.
  • Και ο ίδιος ο αφηγητής (ιδιαίτερα όταν πρόκειται για τριτοπρόσωπο) μας δίνει το στίγμα του σχετικά με τον χαρακτήρα του ήρωα, καθώς αρκετά συχνά σχολιάζει (σχόλια).
  • Όμως και μέσω της περιγραφής έχουμε μια καλή εικόνα σχετικά με τον χαρακτήρα του ήρωα.
  • Ακόμη και το ίδιο το όνομα του ήρωα – σε κάποιες περιπτώσεις – ενδέχεται να βοηθήσει στην ανάλυση του χαρακτήρα του, καθώς λειτουργεί ενίοτε και ερμηνευτικά, όπως για παράδειγμα αλληγορικά ή συμβολικά ονόματα, προσωνύμια…
  • Και η εξωτερική του εμφάνιση, βέβαια, οι κινήσεις ή χειρονομίες του, καθώς και οι χώροι ή το ευρύτερο περιβάλλον στο οποίο κινείται ο ίδιος ο ήρωας.

Διακρίνουμε, λοιπόν, δύο τρόπους παρουσίασης των λογοτεχνικών χαρακτήρων, τον άμεσο κι τον έμμεσο. Όσον αφορά τον πρώτο, τον άμεσο, έχουμε άμεσο (απευθείας) προσδιορισμό του αφηγηματικού προσώπου, κάτι που επιτυγχάνεται για παράδειγμα μέσω ενός επιθέτου που δηλώνει κάποιο γνώρισμά του. Όσον αφορά τον δεύτερο τρόπο, τον έμμεσο, έχουμε σχεδόν όλες τις παραπάνω περιπτώσεις (κριτήρια/στοιχεία).

Είδη χαρακτήρων:

Ο Βρετανός πεζογράφος και κριτικός E. M. Foster, διέκρινε τους λογοτεχνικούς  χαρακτήρες σε «επίπεδους» και «σφαιρικούς».

  • Οι «επίπεδοι» χαρακτήρες δημιουργούνται βάσει μίας μόνο ιδιότητας. Με αυτό τον τρόπο διευκολύνουν αφάνταστα τον συγγραφέα  και αναγνωρίζονται ιδιαιτέρως εύκολα από τον αναγνώστη.
  • Οι «σφαιρικοί» είναι πολύ πιο αναπτυγμένοι, καθώς συνδυάζουν πολλά ίδια γνωρίσματα, συχνά ανθεκτικά, και πρέπει να μπορούν να εκπλήσσουν τον αναγνώστη και να είναι απρόβλεπτοι – με τρόπο πειστικό. Μάλιστα, κατά το Foster, το τελευταίο αυτό στοιχείο είναι το πιο βασικό κριτήριο για να θεωρήσουμε ένα χαρακτήρα σφαιρικό.

Μια άλλη διάκρισης των χαρακτήρων είναι σε «στατικούς/σταθερούς» και «δυναμικούς/εξελισσόμενους».

  • Οι «στατικοί/σταθεροί» χαρακτήρες είναι σε γενικές γραμμές σταθεροί σε όλη τη διάρκεια της αφήγησης και δε μεταβάλλονται, καθώς παρουσιάζουν κάποια σταθερά χαρακτηριστικά και γνωρίσματα στη συμπεριφορά τους, τα οποία δύσκολα μεταβάλλονται κατά τη διάρκεια της ιστορίας. Στη συγκεκριμένη κατηγορία ηρώων ανήκει και μία ιδιαίτερη περίπτωση, ο λεγόμενος «τύπος». Ουσιαστικά πρόκειται για ένα χαρακτήρα του οποίου τα γνωρίσματα όχι μόνο παραμένουν τα ίδια σε όλη τη διάρκεια της αφήγησης, αλλά μάλιστα αντιπροσωπεύουν και τον υψηλότερο βαθμό ενός προτερήματος ή ελαττώματος (π.χ. ο τσιγκούνης).
  • Οι «δυναμικοί/εξελισσόμενοι» διαρκώς εξελίσσονται, παρουσιάζοντας αλλαγές και διακυμάνσεις στη συμπεριφορά τους.

Άρης Ιωαννίδης*
Φιλόλογος

Διαβάστε επίσης:

Νέα Ελληνικά Γ΄ Λυκείου: Συνεξέταση Γλώσσας – Λογοτεχνίας: Μοντέλο Επιχειρηματολογίας Stephen Toulmin

Πλήρες εκπαιδευτικό υλικό για τα Νέα Ελληνικά/Νεοελληνική Γλώσσα – Έκθεση, Λογοτεχνία Λυκείου

1. Έκφραση-Έκθεση Α’ Λυκείου, 2. Έκφραση-Έκθεση Β’ Λυκείου, 3. Έκφραση-Έκθεση Γ’ Λυκείου, 4. Υποστηρικτικό υλικό, 5. Σχεδιαγράμματα, 6. Γραμματική-Συντακτικό 7. Λογοτεχνία

Ακολουθήστε την επίσημη σελίδα μας στο facebook schooltime για να βλέπετε τις σημαντικότερες ειδήσεις στη ροή του schooltime.gr

Ακολουθήστε μας στο facebook