Νίκος ΠαναγιώτουΤου Νίκου Παναγιώτου

Η σχολική αξιολόγηση αποτελεί μια πολυσύνθετη έννοια, η οποία συσχετίζεται με πλειάδα στοιχείων, παραγόντων, επιστημονικών διεργασιών και αλληλεπιδράσεων. Έτσι, θεωρείται αδύνατον να υπάρξει ένας καθολικός ορισμός που θα αποδίδει με πλήρη και σαφή κριτήρια τον οικείο όρο. Ωστόσο, σε μια προσπάθεια θεώρησης της θα λέγαμε πως η σχολική αξιολόγηση πρόκειται για συνολική διαδικασία κατά την οποία αποτυπώνεται σε ποιον βαθμό και με ποιον τρόπο πληρούνται θεσπισμένοι στόχοι και τα προκαθορισμένα κριτήρια επίτευξής τους. Με άλλα λόγια, κατά πόσο έχει καταγραφεί η επιστημονική (ποιοτικά και ποσοτικά) αποτίμηση των αποτελεσμάτων των εκπαιδευτικών διαδικασιών που έχουν σχέση με την πλήρωση των ευρύτερων εκπαιδευτικών, μαθησιακών, ψυχολογικών, κοινωνικών και Παιδαγωγικών σκοπών της. Μια περιεκτική και τεκμηριωμένη αξιολόγηση οφείλει να εδράζεται ισόποσα σε τρεις άξονες: στην αξιοπιστία, στην εγκυρότητα και στην αντικειμενικότητα των όσων αναφέρεται.

Ειδικότερα, μεγάλο μέρος της σχολικής αξιολόγησης, όπως η αξιολόγηση του προσωπικού, των Αναλυτικών Προγραμμάτων ή της σχολικής μονάδας, αποτελεί και η αξιολόγηση των μαθητών. Η μαθητική αξιολόγηση είναι μια συνεχής διαδικασία που δεν στοχεύει μόνο στην παρατήρηση αλλά και στην συλλογή-κωδικοποίηση πληροφοριών για την κατανόηση της ατομικής επίδοσης του μαθητή, την παρακολούθηση της μαθησιακής ετοιμότητάς και της προσωπικότητας του. Επιπρόσθετα, η μαθητική αξιολόγηση στοχεύει στην βελτίωση της διδακτικής διαδικασίας, στον αποτελεσματικότερο προγραμματισμό του διδακτικού πλάνου και των διδακτικών στόχων, στην έγκυρη-έγκαιρη ανατροφοδότηση των μαθητών (πρώτιστα) και των άλλων εμπλεκομένων, στην κινητοποίησή των μαθητών, στην ύπαρξη απτών στοιχείων (με μορφή αρχείου) που αφενός καθοδηγούν τον μαθητή στον μαθητικό του βίο και αφετέρου ενισχύουν την επικοινωνία με τους γονείς καθώς παράλληλα στοχεύει και στη γενικότερη αναβάθμιση των μονάδων και των συστημάτων.

Ο Ρέλλος (2003) τονίζει ότι για την για την εξαγωγή ασφαλών και σφαιρικών συμπερασμάτων χρειάζεται η αξιολόγηση των μαθητών να συνδιαμορφώνεται από τρεις αλληλεπιδρούμενες νόρμες αναφοράς, συνδυαστικά με τις εκάστοτε συνθήκες μάθησης αλλά και τους παράγοντες που επηρεάζουν τους μαθητές στη μαθησιακή διαδικασία. Οι συγκεκριμένες νόρμες είναι: α) οι ενδοατομικές (σκιαγράφηση ατομικού προφίλ), β) οι διατομικές (σύγκριση με τις επιδόσεις των άλλων και τον μέσο όρο της τάξης) και γ) οι πραγματοκεντρικές (προκαθορισμένα κριτήρια, προσανατολισμένα σε στόχους μάθησης). Όσον αφορά, τα στάδια μια συνεχούς αξιολόγησης των μαθητών, αυτά διακρίνονται στην Αρχική αξιολόγηση, στην Διαμορφωτική ή Ενδιάμεση αξιολόγηση, στην Αθροιστική ή Τελική αξιολόγηση καθώς και στην Μέτα- αξιολόγηση.

Αναλυτικότερα, η Αρχική αξιολόγηση πραγματοποιείται στην αρχή της σχολικής χρονιάς ή πριν την εισαγωγή σε μια «ευρεία» ενότητα. Στην Αρχική αξιολόγηση προκρίνεται η ανίχνευση του επιπέδου των μαθητών, των προηγούμενων γνώσεων τους καθώς και το σύνολο των εκπαιδευτικών τους αναγκών, ενδιαφερόντων και ικανοτήτων. Μια Αρχική αξιολόγηση λογίζεται ιδιαίτερα κρίσιμη καθώς δίνει την ευκαιρία να προσαρμοστούν αποδοτικά οι μαθησιακοί στόχοι και τα πλάνα διδασκαλίας, αυξάνει τις ίσες ευκαιρίες για να επιτύχουν οι μαθητές, ενώ ταυτόχρονα τα αποτελέσματά της διευκολύνουν την εφαρμογή της εξατομικευμένης ή διαφοροποιημένης διδασκαλίας. Η Διαμορφωτική ή Ενδιάμεση αξιολόγηση λειτουργεί ως ένα είδος πληροφόρησης και ανατροφοδότησης που συμβαίνει σε όλη την διάρκεια της χρονιάς αλλά και της εκπαιδευτικής διαδικασίας. Ακόμη, σχετίζεται με τον έλεγχο της πορείας του μαθητή στο μαθησιακό γίγνεσθαι, ώστε ο εκπαιδευτικός να είναι σε θέση να κατανοήσει ποια στοιχεία πρέπει να τροποποιήσει στη διδασκαλία του καθώς και κατά πόσο ο μαθητής έχει κατακτήσει επαρκώς τους μαθησιακούς στόχους που τέθηκαν. Η Αθροιστική ή Τελική αξιολόγηση γίνεται μετά την ολοκλήρωση μιας ενότητας, ενός κύκλου μαθημάτων ή μιας μεγάλης χρονικής περιόδου (πχ. ένα τρίμηνο ή ένα εξάμηνο) και ουσιαστικά πρόκειται για μια συνολική αποτίμηση του διδακτικού έργου και ένας συνολικός έλεγχος μάθησης, μέσω της οποίας καθίσταται πραγματοποιήσιμος ένας «απολογισμός» για τον κάθε μαθητή αλλά και για το σύνολο της τάξης (Ρέλλος, 2003). Τέλος, η Ταρατόρη-Τσαλκατίδου (2015) αναφέρει πως η Μετα-αξιολόγηση είναι η αξιολόγηση της ίδιας της αξιολόγησης, η οποία επιτυγχάνεται με τη συζήτηση και την επεξεργασία στοιχείων που εστιάζουν στα κριτήρια, τις τεχνικές, τους στόχους και τα όργανα μέτρησης όλης της διαδικασίας της αξιολόγησης.

Οι μέθοδοι που δύνανται να εφαρμοστούν είτε κατά μόνας, είτε συνδυαστικά για την αξιολόγηση των μαθητών είναι ποικίλοι. Ωστόσο, υπάρχουν μια σειρά από παράγοντες που επηρεάζουν ποιες μέθοδοι θα υιοθετηθούν ή αλλιώς μια σειρά προβλημάτων που μπορούν να υπονομεύσουν κάποια από τις μεθόδους αξιολόγησης. Τα κυριότερα προβλήματα που αφορούν την αξιολόγηση μπορούν να εντοπιστούν (ενδεικτικά) στα εξής: ελλιπείς υποδομές-εξοπλισμός, ελλιπής επιμόρφωση εκπαιδευτικών και στελεχών, μη οργανωμένες εκπαιδευτικές δομές και διοικητικά όργανα επιφορτισμένα με την ενασχόληση τους σε θέματα αξιολόγησης, απουσία συμμετοχής μαθητών στην οικεία διαδικασία, εγγενείς στρεβλώσεις-παθογένειες των κυρίαρχων εκπαιδευτικών αντιλήψεων, έμφαση σε συγκεκριμένες μεθόδους αξιολόγησης (πχ. στείρα απομνημόνευση) για την πλήρωση μονομερών στόχων (πχ. στείρες θεωρητικές γνώσεις). Οι κύριες μέθοδοι και τεχνικές που εφαρμόζονται για την αξιολόγηση των μαθητών είναι οι παραδοσιακές (προφορική εξέταση, γραπτές εργασίες για το σπίτι, γραπτές εξετάσεις κ.τ.λ) καθώς και οι σύγχρονες/εναλλακτικές (παρατήρηση καθημερινής εργασίας, αξιολόγηση project, αξιολόγηση Συνθετικών Δημιουργικών Εργασιών, αυτοαξιολόγηση/ετεροαξιολόγηση μαθητών, φάκελος portfolio μαθητή κ.τ.λ). Κάθε μια από τις παραπάνω κατηγορίες ενέχει πολλά εργαλεία και τρόπους με τους οποίους πετυχαίνει την αξιολόγηση των μαθητών και παράλληλα εντοπίζονται τόσο θετικά όσο και αρνητικά στοιχεία σε κάθε μια από αυτές.

Εν κατακλείδι, η μαθητική αξιολόγηση ως μέρος της συνολικής σχολικής αξιολόγησης αποτελεί ένα αναπόσπαστο και κρίσιμο κομμάτι της εκπαιδευτικής πραγματικότητας και οφείλει να είναι δίκαιη, αδιάβλητη, πολύπλευρη, ουσιώδης, ανταποδοτική, ακριβής και μαθητοκεντρική. Η αξιολόγηση του μαθητή είναι μια Παιδαγωγική διαδικασία με διάρκεια που στοχεύει στην κατανόηση του προφίλ του μαθητή, στη βελτίωση των μαθησιακών διαδικασιών-επιδόσεων, στην ποιοτική και ποσοτική καταγραφή και τεκμηρίωση όλων όσων διαδραματίζονται στην εκπαιδευτική διαδικασία για την επίτευξη ποικίλων στόχων και σκοπών που θα εκσυγχρονίσουν και θα μεταρρυθμίσουν τα εκπαιδευτικά συστήματα.

Βιβλιογραφία:
Ρέλλος, Ν. (2003). Έλεγχος Μάθησης: Αξιολόγηση Μαθητικής Επίδοσης. Εκδόσεις: Gutenberg. Αθήνα
Ταρατόρη-Τσαλκατίδου, Ε. (2015). Σχολική Αξιολόγηση (2η έκδοση). Εκδόσεις: ΑΦΟΙ Κυριακίδη. Θεσσαλονίκη

Παναγιώτου Νίκος*
Απόφοιτος Παιδαγωγικού
Μεταπτυχιακός φοιτητής στο τμήμα της Ειδικής Αγωγής

Ακολουθήστε την επίσημη σελίδα μας στο facebook schooltime για να βλέπετε τις σημαντικότερες ειδήσεις στη ροή του schooltime.gr

Ακολουθήστε μας στο facebook