Νέα Ελληνικά Α’ Λυκείου, Κριτήριο Αξιολόγησης (νέου τύπου) «Εφηβεία – Νεότητα» – Μη Λογοτεχνικό και Λογοτεχνικό κείμενο

Της Έρης Ναθαναήλ

ΜΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΚΕΙΜΕΝΟ

ΤΑ ΗΘΗ ΤΩΝ ΝΕΩΝ

[…] Και τώρα θα μιλήσουμε για τα ήθη. Ας εξετάσουμε σε ποιες ψυχικές καταστάσεις βρίσκονται οι άνθρωποι, ανάλογα με τα πάθη τους, τις ιδιότητες, την ηλικία και την καλή ή κακή τύχη. Ονομάζω «πάθη» την οργή, την επιθυμία και τα παρόμοια, για τα οποία μιλήσαμε προηγουμένως και ιδιότητες τις αρετές και τις κακίες. Ασχοληθήκαμε και πρωτύτερα μ’ αυτές και εκθέσαμε τι τάσεις έχουν και τι πράξεις εκτελούν, ανάλογα με τις ιδιότητές τους. Ηλικίες πάλι είναι η νεανική, η ανδρική και η γεροντική. Τέλος, ονομάζω «τύχη» την καταγωγή, τον πλούτο, τις διάφορες ικανότητες, καθώς και τα αντίθετά τους και γενικά την ευτυχία και τη δυστυχία.

Σχετικά με τα ήθη, οι νέοι αισθάνονται σφοδρές επιθυμίες και μπορούν να εκπληρώσουν εκείνο που επιθυμούν. Από τις επιθυμίες πάλι, που σχετίζονται με το σώμα αισθάνονται κυρίως τις ερωτικές και δεν μπορούν να κυριαρχήσουν επάνω τους. Είναι ευμετάβλητοι και γρήγορα χορταίνουν με κείνα που επιθύμησαν και γι’ αυτό ενώ δοκιμάζουν σφοδρές επιθυμίες, πολύ γρήγορα αδιαφορούν. Επειδή η θέλησή τους, ενώ είναι έντονη, δεν είναι ταυτόχρονα και μεγάλη ― όπως συμβαίνει στον άρρωστο με την πείνα και με τη δίψα.

Αγαπούν τις τιμές κι ακόμα πιο πολύ τη νίκη, επειδή τα νιάτα θέλουν να υπερέχουν και η νίκη είναι ένα είδος υπεροχής. Αγαπούν αυτά τα δύο πιο πολύ παρά το χρήμα ή ―καλύτερα― δεν τους ενδιαφέρει το χρήμα ολότελα, επειδή ακόμα δεν έχουν δοκιμάσει τι θα πει φτώχεια κι αυτό εκφράζει το γνωστό απόφθεγμα του Πιττακού για τον Αμφιάραο: «Μα εσύ δεν είχες ακόμα δοκιμάσει τον έρωτα προς το χρήμα, πώς λοιπόν τα χέρια σου ήταν έτοιμα να αρπάξουν;»

Οι νέοι δεν έχουν κακές διαθέσεις. Είναι μάλλον καλοί, επειδή δεν είδαν ακόμη πολλά παραδείγματα διεφθαρμένων ανθρώπων. Είναι ευκολόπιστοι, επειδή ακόμα δεν τους έχουν εξαπατήσει συχνά. Είναι γεμάτοι ελπίδες κι αυτό συμβαίνει, επειδή η φύση τούς έχει προικίσει με κάποιο είδος θέρμης, σαν εκείνη που νιώθουν αυτοί που έχουνε πιει πολύ κρασί. Αλλά η ιδιότητά τους αυτή οφείλεται και στο ότι δεν έχουν ακόμα δοκιμάσει πολλές αποτυχίες.

Έχουν ροπή προς την οργή, παραφέρονται εύκολα και ακολουθούν εκείνο που αποφάσισαν πάνω στο θυμό τους, χωρίς να μπορούν να συγκρατηθούν. Και τούτο, επειδή από εγωισμό δεν δέχονται την περιφρόνηση και αγανακτούν, όταν νομίζουν πως αδικούνται. Ζούνε κυρίως με την ελπίδα, επειδή η ελπίδα αφορά το μέλλον, ενώ η ανάμνηση το παρελθόν. Και για τους νέους το μέλλον είναι μεγάλο, ενώ το παρελθόν μικρό. Αλήθεια, στην αρχή της ύπαρξης δεν μπορεί να υπάρξει καμιά ανάμνηση, ενώ όλες οι ελπίδες επιτρέπονται. Και γι’ αυτό το λόγο εύκολα εξαπατώνται, επειδή και εύκολα σχηματίζουν ελπίδες. Και επειδή ρέπουν προς την οργή και προς την ελπίδα, είναι γενναίοι, επειδή η μια ιδιότητά τους συντελεί στο να μη φοβούνται, ενώ η άλλη τους δίνει θάρρος. Αλήθεια, κανένας δε φοβάται όταν είναι θυμωμένος, ενώ η ελπίδα της επιτυχίας μάς κάνει θαρραλέους.

Είναι ντροπαλοί, επειδή ξέρουν μόνο εκείνα που έχουν διδαχθεί σύμφωνα με τους νόμους και δεν υποθέτουν πως υπάρχουν κι άλλα ευχάριστα πράγματα. Είναι μεγαλόψυχοι, επειδή δεν τους ταπείνωσε ακόμα ο αγώνας της ζωής, ούτε δοκίμασαν ανάγκες. Εξάλλου, όποιος πιστεύει πως είναι άξιος μεγάλων πραγμάτων είναι και μεγαλόψυχος. Αυτό όμως το πιστεύουν όσοι έχουν πολλές ελπίδες.

Οι νέοι αγαπούν τους φίλους τους και τους συντρόφους τους πιο πολύ, παρά όσους βρίσκονται σε μεγαλύτερη ηλικία και τούτο, επειδή νιώθουν μεγάλη ευχαρίστηση να ζουν μαζί με τους άλλους κι ακόμα δεν έχουν αρχίσει να σχηματίζουν κρίσεις με βάση το συμφέρον τους για κανένα πράγμα, λοιπόν ούτε και για τους φίλους τους. Προτιμούν να κάνουν ό,τι τους φαίνεται ωραίο παρά ό,τι τους συμφέρει, επειδή οι πράξεις τους υπαγορεύονται πιο πολύ από την καρδιά παρά από τον ψυχρό υπολογισμό, κι ενώ αυτός, λογαριάζει το συμφέρον, η αρετή λογαριάζει το ωραίο. Αγαπούν τα γέλια και γι’ αυτό τους αρέσουν τα πειράγματα, όπου με ευγένεια στρέφονται κατά των άλλων.

Πιστεύουν πως ξέρουν τα πάντα κι ανακατεύονται στα πάντα και γι’ αυτόν ακριβώς το λόγο είναι υπερβολικοί. Αν συμβεί να διαπράξουν κάποιο αδίκημα, αυτό οφείλεται στην αυθάδεια και όχι σε κακία. Αισθάνονται εύκολα οίκτο, επειδή θεωρούν όλους τους ανθρώπους απλούς και ενάρετους. Αλήθεια, κρίνουν τους άλλους με τη δική τους αθωότητα και γι’ αυτό πιστεύουν ότι κάτι που παθαίνει κάποιος άλλος  δεν αξίζει να το πάθει.

Όλα τα σφάλματά τους προέρχονται από την υπερβολή, επειδή οι νέοι δεν τηρούν το λόγο του Χίλωνα (μηδέν άγαν). Αλήθεια, υπερβάλλουν σε όλα. Αγαπούν υπερβολικά, μισούν υπερβολικά και το ίδιο συμβαίνει και για όλες τις άλλες πράξεις τους.

Ἀριστοτέλης, Τέχνη Ρητορική, 1389a3-b18

Η Ρητορική του Αριστοτέλη Μτφρ. Η.Φ. Ηλιού. 1984.. Αθήνα: Κέδρος. – Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας

[ κείμενο ελαφρώς διασκευασμένο δομικά για τις ανάγκες του κριτηρίου]

ΘΕΜΑΤΑ

Α1. Να ενώσετε τις διατυπώσεις της στήλης Α με αυτές της στήλης Β, ώστε να προκύπτει ένα αληθές και αποδεκτό νόημα με βάση το κείμενο που διαβάσατε:

Νέα Ελληνικά Α’ Λυκείου, Κριτήριο Αξιολόγησης (νέου τύπου) «Εφηβεία - Νεότητα»

Μονάδες 15

Α2. Να αποδώσετε το νόημα του παρακάτω αποσπάσματος του κειμένου με 50-60 λέξεις περίπου:  «Προτιμούν να κάνουν ό,τι τους φαίνεται ωραίο παρά ό,τι τους συμφέρει, επειδή οι πράξεις τους υπαγορεύονται πιο πολύ από την καρδιά παρά από τον ψυχρό υπολογισμό, κι ενώ αυτός, λογαριάζει το συμφέρον, η αρετή λογαριάζει το ωραίο».

Μονάδες 15

Β1. Να εντοπίσετε και να αιτιολογήσετε έναν τρόπο ανάπτυξης της 1ης παραγράφου του κειμένου: «Και τώρα θα μιλήσουμε για τα ήθη…και γενικά την ευτυχία και τη δυστυχία».

Μονάδες 10

Β2 . Με ποια νοηματική σχέση συνδέουν οι παρακάτω διαρθρωτικές λέξεις τα νοήματα;

  1. Τέλος,
  2. Επειδή
  3. ενώ
  4. όπως
  5. ή
  6. λοιπόν
  7. σαν
  8. Αλλά
  9. χωρίς
  10. όταν
  11. γι’ αυτό το λόγο
  12. Εξάλλου,
  13. παρά
  14. γι’ αυτό
  15. Αν

 Μονάδες 15

Β3. Να γράψετε από ένα συνώνυμο για κάθε μια από τις παρακάτω λέξεις του κειμένου: Σφοδρές, ευμετάβλητοι, υπερέχουν, ροπή, συντελεί.

Μονάδες 5

Γ.  ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΛΟΓΟΥ

Ο Αριστοτέλης αναλύοντας τα συναισθήματα και γενικότερα τη συμπεριφορά των νέων αναφέρει ότι «Ζούνε κυρίως με την ελπίδα, επειδή η ελπίδα αφορά το μέλλον». Με βάση το δεδομένο αυτό σε μια ομιλία στο χώρο του σχολείου σας να εκθέσετε την άποψή σας για τα προβλήματα και τις αγωνίες για το μέλλον που βιώνουν οι νέοι και να αναφέρετε ποια είναι τα δικά τους καθήκοντα, ώστε να χτίσουν έναν καλύτερο κόσμο. [250-300 λέξεις ]

Μονάδες 40

 

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΚΕΙΜΕΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ: Ο Χαλίλ Γκιμπράν, Kahlil ή Khalil Gibran (1883-1931),  ποιητής, φιλόσοφος και καλλιτέχνης καταγόμενος από τον Λίβανο, έγραψε έργα με  θέματα του αφορούν την αγάπη, το θάνατο, τον κόσμο και εκφράζουν τις μεταφυσικές αναζητήσεις του. Στα έργα του  αναζητά την ορθή εκδήλωση του συναισθήματος, της σκέψης και της δράσης στον άνθρωπο, που θα τον επιτρέψει να ζήσει ευτυχισμένα, χωρίς να αδικείται και να αδικεί. Τα έργα του μεταφράστηκαν σ’ όλο σχεδόν τον κόσμο  και άσκησαν μεγάλη επιρροή. Το πιο γνωστό και λαοφιλές από τα έργα του είναι Ο ΠΡΟΦΗΤΗΣ, μια σύνθεση από ποιητικές παραβολές με βαθιά ανθρωπιστικό μήνυμα, που εξετάζουν όλες τις πλευρές των σχέσεων ανάμεσα στους ανθρώπους. Στο έργο αυτό ο προφήτης Αλ Μουσταφά, προτού επιβιβαστεί σε ένα πλοίο, το οποίο θα τον ταξιδέψει στην πατρίδα του συναντάει στον δρόμο του μια ομάδα ανθρώπων, με τους οποίους συζητάει μια πληθώρα θεμάτων γύρω από τη ζωή και την ανθρώπινη φύση, συζητήσεις, μέσα στις οποίες φιλοσοφούνται διάφορα θεμελιώδη θέματα της ζωής.

[ΓΙΑ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ]

[…] Kαι μια γυναίκα που κρατούσε ένα μωρό στην αγκαλιά της είπε,

Μίλησέ

μας για τα Παιδιά.

 

Κι εκείνος είπε:

Τα παιδιά σας δεν είναι παιδιά σας.

Είναι οι γιοι και οι κόρες της λαχτάρας

της Ζωής για τη ζωή.

Έρχονται στη ζωή (Δημιουργούνται)  μέσα από εσάς,

άλλα όχι από σας,

Και μ’ όλο που βρίσκονται μαζί σας, δεν ανήκουν

σε σας.

Μπορείτε να τους δώσετε την αγάπη σας,

όχι όμως και τις ιδέες σας,

Γιατί αυτά έχουν τις δικές τους ιδέες.

Μπορείτε να δίνετε μια στέγη στο σώμα τους,

όχι όμως και στην ψυχή τους,

Γιατί η ψυχή τους κατοικεί στο σπίτι του

αύριο, που εσείς δεν μπορείτε να επισκεφτεί-

τε, ούτε στα όνειρά σας.

Μπορείτε να προσπαθήσετε να τους μοιάσετε, αλλά μη γυρεύετε να κάνετε αυτά να σας μοιάσουν.

Γιατί η ζωή δεν πηγαίνει προς τα πίσω

και δε σταματά στο χθες.

Εσείς είστε τα τόξα απ’ όπου τα παιδιά

σας σα ζωντανά βέλη θα τιναχτούν μπροστά.

Ο τοξότης βλέπει το σημάδι πάνω στο μονοπάτι του άπειρου και σας λυγίζει με τη δύναμή του, ώστε τα βέλη του να τιναχτούν

γοργά και μακριά.

Το λύγισμά σας στο χέρι του τοξότη ας είναι για σας χαρά.

Γιατί όπως αυτός αγαπά τα βέλη που πετούν, έτσι αγαπά και τα τόξα που είναι σταθερά.

Χαλίλ Γκιμπράν
Ο ΠΡΟΦΗΤΗΣ

ΘΕΜΑΤΑ

1. Να σχολιάσετε το νόημα της παρομοίωσης: «Εσείς είστε τα τόξα απ’ όπου τα παιδιά σας σα ζωντανά βέλη θα τιναχτούν μπροστά».

Μονάδες 30

2. Βρείτε σχήματα αντιθέσεων στο παραπάνω απόσπασμα και σχολιάστε τη λειτουργία τους.

 Μονάδες 30

3. Σε ένα κείμενο 100-200 λέξεων να καταγράψετε τις σκέψεις σας για τη στήριξη από τους μεγαλυτέρους και τα πρότυπα που χρειάζεται ένας νέος στο δρόμο προς τη χειραφέτηση και την ενηλικίωσή του.

Μονάδες 40

Έρη Ναθαναήλ*

Διαβάστε ακόμα:

Πλήρες εκπαιδευτικό υλικό για την Έκφραση – Έκθεση Λυκείου

Ο Πρόλογος, το Κύριο Θέμα και ο Επίλογος στην Έκθεση: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζετε

1. Έκφραση-Έκθεση Α’ Λυκείου, 2. Έκφραση-Έκθεση Β’ Λυκείου, 3. Έκφραση-Έκθεση Γ’ Λυκείου, 4. Υποστηρικτικό υλικό, 5. Σχεδιαγράμματα, 6. Γραμματική-Συντακτικό

Ακολουθήστε την επίσημη σελίδα μας στο facebook schooltime για να βλέπετε τις σημαντικότερες ειδήσεις στη ροή του schooltime.gr

Ακολουθήστε μας στο facebook