Γιώτα Ιωακειμίδου

Της Γιώτας Ιωακειμίδου

Η Ευμενία ή Ευγενία ή με το τουρκικό όνομα Rebia Gulnus κατάφερε να βασιλέψει είκοσι τέσσερα χρόνια ως Σουλτάνα κι εικοσιένα χρόνια ως Βαλιντέ Σουλτάνα, δηλαδή σαράντα πέντε χρόνια με το στέμμα στο κεφάλι, κάτι που δεν συνέβη ποτέ σε καμία άλλη γυναίκα στα χρονικά της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Η ευνοούμενη του Σουλτάνου και της τύχης, ήταν μια γυναίκα εκπάλγου καλλονής κατ΄ ομολογία του Ντελακρουά και όλων των ιστορικών της εποχής.

Το Νοέμβριο του 1646 οι Τούρκοι κυριεύουν το Ρέθυμνο. Πολλοί σύγχρονοι Ευρωπαίοι και Τούρκοι ιστοριογράφοι της εποχής (ο Γάλλος Guillet de Saint Georges, ο Βενετός Andrea Valiero, ο Τούρκος Naima και άλλοι), αναφέρουν ότι ο καταχτητής του Ρεθύμνου Γαζή Χουσεΐν έστειλε ως δώρο στον Σουλτάνο Ιμπραΐμ εκατό αιχμαλώτους ανάμεσά τους και 10 Ρεθεμνιωτοπούλες για να κοσμήσουν το χαρέμι του. Μεταξύ αυτών και η τρίχρονη τότε και κατοπινή Σουλτάνα, η Ευμενία. Το ασυνήθιστο αυτό όνομα παραφθάρθηκε από τους συγγραφείς και έγινε το πολύ πιο σύνηθες Ευγενία. Ακόμη και σήμερα υπάρχει στην περιφέρεια του Ρεθύμνου το όνομα Ευμενία. Μας σώζεται και το οικογενειακό της επώνυμο, σπάνιο για Σουλτάνες, είναι το επώνυμο Βεργίτση. Η οικογένεια της σουλτάνας Ευμενίας ήταν σημαντική. Προφανώς η αρπαγή της από τούς Τούρκους είχε κάμει εντύπωση και είχε στοιχίσει πολύ στους δικούς της, οι οποίοι ενδιαφέρθηκαν και θα βρήκαν τρόπο να παρακολουθήσουν την τύχη της. Αν ήταν από άσημη οικογένεια, θα ήταν πολύ δύσκολο να διασωθεί το όνομά της.

Σημαντικό ρόλο στην διάσωση του ονόματος και της καταγωγής της Ευμενίας έπαιξε ο Βενετσιάνος πρεσβευτής στην Οθωμανική αυλή Τζοβάνι Μπατίστα Ντονάτι. Αυτός ο άνθρωπος με τα άφθονα χρήματα που ξόδεψε σε μπαξίσια ανακάλυψε την πραγματική καταγωγή της Σουλτάνας και περιέσωσε το επώνυμό της, το Βεργίτση. Το 1684 υποβάλει εμπιστευτική έκθεση για την τότε κατάσταση της Οθωμανικής αυτοκρατορίας και εκεί αναφέρει και τα σχετικά με την καταγωγή της Σουλτάνας. Η εμπιστευτική αυτή έκθεση παρέμεινε κρυμμένη στα Βενετικά αρχεία 250 χρόνια. Ο Έλληνας ερευνητής Σπύρος Θεοτοκάς στάλθηκε με έξοδα της Έλενας Βενιζέλου να μελετήσει αυτά τα αρχεία που αφορούσαν την Κρήτη και έτσι ήρθε στην επιφάνεια αυτή η ιστορία.

Ένα δημοτικό τραγούδι από την συλλογή του Παύλου Βλαστού, διασώζει την αρπαγή των κοριτσιών:

Μιαν Κυριακήν και μιαν αυγή, μιαν εορτή μεγάλη
επήραν του παπά Βοριά τες τρεις του θυγατέρες
Στην Κρήτη σκλαβωθήκανε, με τα καράβια φεύγουν
Μάνα, κύρης κ΄ έδικοί κλαίνε και δεν αρνεύγουν.
Την πρώτη, την καλύτερη, την άσπρη περιστέρα
με τ΄ αδερφήδες της τσι δυο στην Πόλιν τες έφερα.
Δέκα πασάδες τες λαλούν και δέκα βεζιράδες
και δεκοχτώ ρεΐζηδες του βασιλιά τες πήγαν.
Τη μιαν επήρεν ο πασάς, την άλλην ο βεζίρης,
και την όλοκαλύτερη ο βασιλιάς την πήρε.

Ο σύγχρονος ποιητής Μαρίνος Τζάνες Μπουνιαλής, αυτόπτης μάρτυρας περιγράφει:

Τες σκλάβες φέρνουν στου πασιά ομπρός να τσι περάσου,
γιανίτσαροι κι άλλοι πολλοί Τούρκοι να τσι μοιράσου.
Και κει γυναίκες ύπανδρες πάσι, παπαδοπούλες
και κορασίδες εύμορφες κι άξιες καλογροπούλες.

Η μικρή κρητικοπούλα ανατράφηκε μέσα στο χαρέμι κάτω από την αυστηρή επίβλεψη της Βαλιντέ Σουλτάνας Tarchan και πήρε το όνομα Rebia Gulnus, πού σημαίνει «εκείνη που πίνει τη δροσιά από τα ανοιξιάτικα ρόδα».

Μια μέρα ο νεαρός Σουλτάνος Μεχμέτ ο Δ΄ την είδε να χορεύει και την ερωτεύτηκε. Έγινε η ευνοούμενή του (Hasseki) και το 1664 έφερε στον κόσμο τον πρωτότοκο γιο του, τον διάδοχο Μουσταφά. Ήταν τόσο μεγάλη η αγάπη του Σουλτάνου, ώστε κατάφερε η πανέμορφη αυτή γυναίκα να εκτοπίσει όλες τις αντιπάλους της, όχι πάντα με θεμιτά μέσα. H Γιουλνούς είχε αντίζηλο την Γκιουλμπεγιάζ, μια παλλακίδα του Μεχμέτ Δ’, την οποία κατηγορείται πως σκότωσε με τα ίδια της τα χέρια. Λέγεται πως μια μέρα, καθώς η Γκιουλμπεγιάζ καθόταν σε έναν βράχο κοιτώντας τη θάλασσα, η Γκιουλνούς την έσπρωξε από τον βράχο και πνίγηκε. Σύμφωνα με άλλους διέταξε τον στραγγαλισμό της.

Κατάφερε πάντως να κυριαρχήσει στη ζωή του 24 χρόνια, εκτοπίζοντας ακόμα και την πανίσχυρη Βαλιντέ Tarchan.

Το Νοέμβριο του 1687 ο Μωάμεθ ο Δ΄ εκθρονίζεται και φυλακίζεται. Για οκτώ χρόνια βασιλεύουν τα δυο του αδέλφια, ενώ πεθαίνει τον Δεκέμβριο του 1692. Τον Φεβρουάριο του 1695 ανεβαίνει στον θρόνο ο πρωτότοκος γιος της Μουσταφάς ο Β΄ και έτσι επανέρχεται στο σεράι σαν πανίσχυρη Βαλιντέ Σουλτάνα. Για είκοσι χρόνια ακόμα παραμένει πανίσχυρη και ως μητέρα του δεύτερου γιου της Αμχέτ Δ΄ που έγινε και αυτός Σουλτάνος. Ήταν από τους πιο καλλιεργημένους Σουλτάνους. Αγαπούσε πολύ τις τέχνες και τα γράμματα και άσκησε φιλειρηνική πολιτική. Λάτρευε τους τεράστιους κήπους του, που ήταν φυτεμένοι με χιλιάδες τουλίπες. Εκεί λάβαιναν χώρα φιλολογικές βραδιές με ποίηση μέσα σε μια παραμυθένια ατμόσφαιρα. Ωδικά καναρίνια κελαηδούσαν πάνω στα κλαδιά των δέντρων, ενώ εκατοντάδες χελώνες περιφέρονταν στους απέραντους κήπους με κεριά πάνω στα καύκαλα για να φωτίζουν.

Πέθανε το 1715 σε ηλικία 72 ετών και ο τάφος της σώζεται στην Κωνσταντινούπολη.

Γιώτα Ιωακειμίδου*
Φιλόλογος

Ακολουθήστε την επίσημη σελίδα μας στο facebook schooltime για να βλέπετε τις σημαντικότερες ειδήσεις στη ροή του schooltime.gr

Ακολουθήστε μας στο facebook