Λατινικά Γ’ Λυκείου (Προσανατολισμού), Κείμενα 11 & 13, Κριτήρια Αξιολόγησης για εμπέδωση

Του Άρη Ιωαννίδη

Τα επαναληπτικά κριτήρια αξιολόγησης των κειμένων 11 & 13 των Λατινικών έχουν ως στόχο την καλύτερη εμπέδωση όλων των γραμματικών και συντακτικών φαινομένων που πρόκειται να συναντήσει ο μαθητής/τρια.

Κείμενο 11

Η ΡΩΜΗ ΚΑΙ Η ΚΑΡΧΗΔΟΝΑ

Hannibal, dux Carthaginiensis, VI et XX annos natus, omnes gentes Hispaniae bello superavit et Saguntum vi expugnavit. Postea Alpes, quae Italiam ab Gallia seiungunt, cum elephantis transiit. Ubi in Italia fuit, apud Ticinum, Trebiam, Trasumenum et Cannas copias Romanorum profligavit et delevit. Populus Romanus cladem Cannensem pavidus audivit. In agro Falerno Hannibal ex insidiis Fabii Maximi se expedivit. Postquam XIV annos in Italia complevit, Carthaginienses eum in Africam revocaverunt. Ibi Hannibal bellum cum Romanis componere frustra cupivit. Denique cum P. Scipione apud Zamam dimicavit, sed Romani victoriam reportaverunt.

Ερωτήσεις:

  1. Να μεταφραστεί το κείμενο.
  2. natus: ποια η ιδιαιτερότητα του τύπου;
  3. elephantis, Copias : σε ποιες ιδιαίτερες κατηγορίες ουσιαστικών ανήκουν τα συγκεκριμένα ουσιαστικά; Να κλιθούν και στους δύο αριθμούς.
  4. Να εντοπίσετε τα ουσιαστικά του κειμένου που έχουν μόνο πληθυντικό αριθμό (pluralia tantum) και να τα κλίνετε.
  5. Nα γραφούν οι πλάγιες πτώσεις και στους δύο αριθμούς των τριτοκλίτων ουσιαστικών που σχηματίζουν τη γενική πληθυντικού με κατάληξη -ium.
  6. Tων προσηγορικών ονομάτων του κειμένου που βρίσκονται σε αφαιρετική πτώση να γραφούν οι πλάγιες πτώσεις (εφόσον υπάρχουν) του άλλου αριθμού.
  7. vi: Να κλιθεί και στους δύο αριθμούς.
  8. Να γραφούν οι ζητούμενοι τύποι:
  • Hannibal : γενική ενικού αριθμού
  • dux Carthaginiensis : αφαιρετική πληθυντικού αριθμού
  • Alpes : αιτιατική πληθυντικού αριθμού
  • cladem Cannensem : δοτική ενικού αριθμού
  • Fabii Maximi : κλητική ενικού αριθμού
  1. Omnes gentes: Να κλίνετε τη συνεκφορά.
  2. Να αναγνωριστούν γραμματικώς όλα τα κύρια ονόματα του κειμένου και να γραφεί η γενική και κλητική.
  3. transiit: να κλιθεί σε όλες τις εγκλίσεις του ενεστώτα και του παρατατικού, να σχηματιστεί το σουπίνο, το γερούνδιο και να κλιθεί η μετοχή ενεστώτα στο θηλυκό και το ουδέτερο γένος και στους δύο αριθμούς.
  4. Fuit, seiungunt, delevit: να τα αντικαταστήσετε χρονικά και εγκλιτικά
  5. cupivit, componere: να κλίνετε την προστακτική ενεστώτα και των δύο φωνών και να σχηματίσετε τα απαρέμφατα όλων των χρόνων στην ενεργητική φωνή.
  6. Nα μεταφερθούν τα ρήματα της 4ης συζυγίας του κειμένου στο αντίστοιχο πρόσωπο της οριστικής του ενεστώτα, παρατατικού και μέλλοντα ενεργητικής φωνής.
  7. Nα γραφούν οι αρχικοί χρόνοι όλων των ρημάτων του κειμένου στην ενεργητική φωνή.
  8. Nα γραφούν ολογράφως οι αριθμοί: VI, XIV, XX
  9. pavidus: να γραφούν οι υπόλοιποι βαθμοί του επιθέτου, να κλιθεί ο συγκριτικός βαθμός στο γένος που βρίσκεται και να σχηματίσετε το επίρρημά του σε όλους τους βαθμούς.
  10. se: να κλίνετε την αντωνυμία σε όλα τα πρόσωπα στον πληθυντικό αριθμό.
  11. quae, eum: να γράψετε τις πλάγιες πτώσεις του ενικού πληθυντικού στο αρσενικό και θηλυκό γένος.
  12. Nα μεταφέρετε στην αντίστοιχη πτώση ή στο αντίστοιχο πρόσωπο του άλλου αριθμού τους κλιτούς τύπους των παρακάτω προτάσεων. Nα μη θίξετε τις προτάσεις εκείνες οι οποίες, αν μετασχηματισθούν,  δεν παρέχουν αποδεκτό νόημα.
  • Montes duos populos seiungunt.
  • Cum hoste dimicavit et eum profligavit.
  • ille omnes gentes superavit.
  • Nos bellum componere non possumus
  1. Να συμπληρωθεί το postquam ή το ubi:
  • ………………..Hannibal Saguntum expugnavit, in Italiam transiit.
  • Terror (τρόμος) Romanos occupavit,………………… cladem Cannensem audiverunt.
  • …………………. bellum componere frustra cupivit, cum P. Scipione dimicavit.
  1. Nα εντοπίσετε και να χαρακτηρίσετε τους ομοιόπτωτους ονοματικούς προσδιορισμούς του κειμένου.
  2. Nα εντοπίσετε και να χαρακτηρίσετε τους ετερόπτωτους ονοματικούς προσδιορισμούς του κειμένου.
  3. Να αναγνωρίσετε τον συντακτικό ρόλο των τύπων που βρίσκονται σε αφαιρετική πτώση.
  4. Nα εντοπίσετε τους κλιτούς τύπους που βρίσκονται σε αιτιατική και να δικαιολογήσετε την πτώση τους.
  5. Nα προσδιορίσετε το είδος του απαρεμφάτου του κειμένου και να δικαιολογήσετε τον χρόνο στον οποίο βρίσκεται.
  6. Nα δικαιολογήσετε την πτώση του υποκειμένου του.
  7. Nα δικαιολογήσετε τον τρόπο εισαγωγής και εκφοράς των χρονικών προτάσεων του κειμένου.
  8. Nα εντοπίσετε τις προθέσεις του κειμένου και να προσέξετε τη σύνταξή τους.
  9. Nα εντοπίσετε τους συνδέσμους του κειμένου και να εξηγήσετε τον συντακτικό τους ρόλο.
  10. Nα εντοπίσετε τις λέξεις του κειμένου που έχουν ετυμολογική σχέση με αντίστοιχες λέξεις της Ελληνικής (αρχαίας και νέας).
  11. Ποια η σημασιολογική διαφορά ανάμεσα στην αφαιρετική «bello» και στην εμπρόθετη αφαιρετική «in bello»;
  12. Στις παρακάτω προτάσεις να μετατραπεί η ενεργητική σύνταξη σε παθητική:
  • Hannibal, dux Carthaginiensis, VI et XX annos natus, omnes gentes Hispaniae bello superavit et Saguntum vi expugnavit.
  • Postea Alpes, quae Italiam ab Gallia seiungunt, cum elephantis transiit
  • (Hannibal) apud Ticinum, Trebiam, Trasumenum et Cannas copias Romanorum profligavit et delevit
  • Carthaginienses eum in Africam revocaverunt.
  • Populus Romanus cladem Cannensem pavidus audivit.
  • In agro Falerno Hannibal ex insidiis Fabii Maximi se expedivit
  • Postquam XIV annos in Italia complevit, Carthaginienses eum in Africam revocaverunt
  • sed Romani victoriam reportaverunt.
  1. «Hannibal, dux Carthaginiensis, VI et XX annos natus, omnes gentes Hispaniae bello superavit et Saguntum vi expugnavit.» : Να αναλύσετε την επιθετική μετοχή natus σε δευτερεύουσα πρόταση.
  2. Να μετατρέψετε τις παρακάτω προτάσεις σε απαρεμφατικές, με εξάρτηση τις φράσεις που δίνονται στην παρένθεση:
  • Hannibal, dux Carthaginiensis, VI et XX annos natus, omnes gentes Hispaniae bello superavit (scriptor tradit…/Hannibal narrat…/ dicitur…
  • Populus Romanus cladem Cannensem pavidus audivit. (ille narrat…)
  1. dux Carthaginiensis: να αντικατασταθούν από δευτερεύουσες προτάσεις
  2. quae Italiam ab Gallia seiungunt… / postquam XIV annos in Italia complevit: να μετατρέψετε τις δευτερεύουσες προτάσεις στις αντίστοιχες  μετοχές.
  3. Hannibal, dux Carthaginiensis, VI et XX annos natus, omnes gentes Hispaniae bello superavit et Saguntum vi expugnavit…/ apud Ticinum, Trebiam, Trasumenum et Cannas copias Romanorum profligavit et delevit: να μετατρέψετε τις κύριες προτάσεις σε μετοχικές φράσεις.
  4. seiungunt, fuit, complevit: να εντοπίσετε τις δευτερεύουσες προτάσεις στις οποίες ανήκουν τα ρήματα και να τις αναγνωρίσετε πλήρως (είδος, εισαγωγή, εκφορά, συντακτικός ρόλος).
  5. Να εντοπίσετε στο κείμενο τις προτάσεις που συνδέονται παρατακτικά και στη συνέχεια να δηλώσετε το είδος της σύνδεσης.
  6. se expedivit: να εντοπίσετε το συντακτικό φαινόμενο της φράσης.
  7. Nα συμπληρώσετε στις παρακάτω χρονικές προτάσεις τoν χρονικό σύνδεσμο postquam ή ubiª που λείπει:
  • ……………………… bello superavit omnes gentes Hispaniae, Aples transiit.
  • …………………… populus cladem audivit, terror animos omnium occupavit.
  • …………………….. speculatores hostes prope esse nuntiaverunt, milites arma ceperunt.
  • ……………………… copias hostium profligavit, urbes eorum delevit.ε

……………………… ex insidiis hostium se expedivit, cum eis dimicavit et eos  profligavit.

Κείμενο 13

ΠΩΣ Η ΓΝΩΣΗ ΝΙΚΗΣΕ ΤΗ ΔΕΙΣΙΔΑΙΜΟΝΙΑ

Sulpicius Gallus legatus Luci Aemili Pauli erat, qui bellum adversus Persen regem gerebat. Serena nocte subito luna defecerat; ob repentinum monstrum terror animos militum invaserat et exercitus fiduciam amiserat. Tum Sulpicius Gallus de caeli ratione et de stellarum lunaeque statu ac motibus disputavit eoque modo exercitum alacrem in pugnam misit. Sic liberales artes Galli aditum ad illustrem illam Paulianam victoriam dederunt. Quia ille metum exercitus Romani vicerat, imperator adversarios vincere potuit.

Ερωτήσεις:

  1. Να μεταφραστεί το κείμενο.
  2. Sulpicius, Lucius Aemilius: να σχηματίσετε τις πλάγιες πτώσεις.
  3. adversarius, domus: να κλιθούν και στους δύο αριθμούς .
  4. caelum: σε ποια κατηγορία ουσιαστικών ανήκει; Να κλιθεί και στους δύο αριθμούς.
  5. Να μεταφέρετε όλα τα προσηγορικά ονόματα του κειμένου στον άλλο αριθμό.
  6. Να μεταφερθούν τα δευτερόκλιτα επίθετα του κειμένου στην ίδια πτώση και στα τρία γένη και στους δύο αριθμούς.
  7. Να κλίνετε και στους δύο αριθμούς τα τριτόκλιτα επίθετα του κειμένου μαζί με τα ουσιαστικά τα οποία προσδιορίζουν.
  8. Να κλιθούν τα κύρια ονόματα του κειμένου.
  9. Nα µεταφέρετε τις αντωνυµίες του κειµένου στην αντίστοιχη πτώση του άλλου αριθµού και στα τρία γένη.
  10. Nα µεταφερθούν τα ρήµατα της 1ης συζυγίας του κειµένου στο πρώτο και στο δεύτερο πρόσωπο και των δύο αριθµών της οριστικής του µέλλοντα και του παρακειµένου και τα ρήµατα της 3ης συζυγίας του κειµένου, στο αντίστοιχο πρόσωπο της οριστικής του ενεστώτα και παρατατικού.
  11. erat: να κλιθεί η οριστική ενεστώτα, παρατατικού και μέλλοντα.

           potuit:  κλιθεί η υποτακτική παρατατικού, μέλλοντα και παρακειμένου.

          defecerat: να γραφεί το β΄ ενικό οριστικής μέλλοντα και στις δύο φωνές.

  1. Στις παρακάτω οµάδες λέξεων να υπογραµµίσετε τις παρείσακτες. Tι κοινό έχουν µε τις υπόλοιπες λέξεις της οµάδας και ως προς τι διαφοροποιούνται από αυτές;
  • nocte, milite, arte, imperatore, rege, terrore.
  • liberales, alacres, legiones, illustres.
  • regibus, militibus, exercitibus, motibus, statibus, metibus
  1. Nα ξαναγραφούν οι παρακάτω περίοδοι, αφού µεταφερθούν τα ρήµατα στο αντίστοιχο πρόσωπο του άλλου αριθµού (στο χρόνο και στην έγκλιση που βρίσκονται) και γίνουν, όπου χρειάζεται, οι αναγκαίες τροποποιήσεις ώστε οι νέες προτάσεις να είναι νοηµατικώς αποδεκτές. Nα µη θίξετε τις περιόδους εκείνες που αν τροποποιηθούν δεν παρέχουν αποδεκτό νόηµα:
  • Hic bellum adversus Persen regem gerebat.
  • Ille legatus Luci Aemili Pauli erat.
  • Serena nocte subito luna defecerat
  1. ob repentinum monstrum: να χαρακτηριστεί ο προσδιορισμός και να αποδώσετε την επιρρηματική σχέση με διαφορετικό τρόπο.
  2. Nα αντικατασταθούν οι πλάγιες λέξεις ή φράσεις με τον κατάλληλο εμπρόθετο προσδιορισμό του ob ή του propter:
  • Disputatio Galli exercitum alacrem in pugnam misit: Ob……….. Galli exercitus alacer pugnavit.
  • Liberales artes victoriam Romanis dederunt: Propter……….. Romani vicerunt. (σχολικό βιβλίο)
  1. Να μεταφραστεί στα λατινικά η πρόταση: Ο φόβος είχε καταλάβει την ψυχή μας και είχαμε χάσει την αυτοπεποίθησή μας (σχολικό βιβλίο)
  2. Quia ille metum exercitus Romani vicerat, imperator adversarios vincere potuit… Sulpicius Gallus legatus Luci Aemili Pauli erat, qui bellum adversus Persen regem gerebat: να μετατραπούν οι  δευτερεύουσες  πρoτάσεις σε μετοχές.
  3. ob repentinum monstrum terror animos militum invaserat et exercitus fiduciam amiserat: να μετατραπεί η πρώτη κύρια πρόταση σε μετοχή.
  4. eoque modo exercitum alacrem in pugnam misit : να δηλωθεί ο σκοπός με όλους τους τρόπους.
  5. Nα χαρακτηρισθούν οι οµοιόπτωτοι και οι ετερόπτωτοι ονοµατικοί προσδιορισµοί του κειµένου.
  6. Nα προσδιορίσετε το είδος του µοναδικού απαρεµφάτου του κειµένου και να δικαιολογήσετε τον χρόνο στον οποίο βρίσκεται. Nα εντοπίσετε τo υποκείµενό τoυ και να δικαιολογήσετε την πτώση του.
  7. Nα εντοπίσετε τις προθέσεις του κειµένου και να προσέξετε τη σύνταξή τους.
  8. Nα εντοπίσετε τους συνδέσµους του κειµένου και να εξηγήσετε τον συντακτικό τους ρόλο.
  9. Nα εντοπίσετε τις λέξεις του κειµένου που έχουν ετυµολογική σχέση µε αντίστοιχες λέξεις της Ελληνικής (αρχαίας και νέας).
  10. Nα µεταφραστούν στα Λατινικά οι προτάσεις:
  • ύπαρχος του Aιµιλίου Παύλου µίλησε για τις κινήσεις των άστρων και της σελήνης.
  • Ο Σουλπίκιος Γάλλος διεξήγε πόλεµο εναντίον του βασιλιά Περσέα
  1. Nα συµπληρώστε τα κενά επιλέγοντας από τις λέξεις που δίδονται µέσα στις παρενθέσεις τη λέξη που κάθε φορά απαιτείται, αφού τη µεταφέρετε στον κατάλληλο τύπο. Tα ρήµατα µε τα οποία θα συµπληρώσετε τα κενά, να τεθούν σε οριστική υπερσυντελίκου. Nα προσέξετε ώστε οι προτάσεις να είναι νοηµατικώς αποδεκτές:
  • Imperator ………………. ………………. ………………. sui in Belgis remanere ………………. (impero, tres, exercitus, legio)
  • Dux ………………. ………………. in Nerviis hiemare ………………. (duo, iubeo,legio)
  1. Να χαρακτηριστούν πλήρως οι δευτερεύουσες προτάσεις του κειμένου.
  2. Legatus: να αναλυθεί σε δευτερεύουσα πρόταση.
  3. ob repentinum monstrum terror animos militum invaserat et exercitus fiduciam amiserat… eoque modo exercitum alacrem in pugnam misit… Sic liberales artes Galli aditum ad illustrem illam Paulianam victoriam dederunt…ille metum exercitus Rōmāni vicerat: να μεταφερθούν οι προτάσεις από ενεργητική σε παθητική σύνταξη.
  4. Να αναγνωριστούν συντακτικώς οι υπογραμμισμένες λέξεις του κειμένου.
  5. «Sulpicius Gallus de caeli ratiōne disputāvit et exercitum alacrem in pugnam misit»: να μετατραπεί η δεύτερη πρόταση σε δευτερεύουσα χρονική που να δηλώνει το υστερόχρονο (η πράξη να περιγράφεται ως επιδίωξη).
  6. Να γίνει απαρεμφατική σύνταξη στις παρακάτω προτάσεις (η εξάρτηση είναι μέσα στην παρένθεση):
  • «Sulpicius Gallus legātus Luci Aemili Pauli erat» (Sulpicius dicit…)
  • «Serenā nocte subito luna defecerat» (scriptor tradit…)
  • «Sulpicius Gallus de caeli ratiōne et de stellārum lunaeque statu ac motibus disputāvit eōque modo exercitum alacrem in pugnam misit» (Dicitur…/ scriptor tradit…/ Sulpicius dicit…)

 33. serena: να χαρακτηρίσετε συντακτικώς τη λέξη και να τη μετατρέψετε ώστε να δηλώνει χρονική διάρκεια (δηλαδή το «πόσο» διήρκεσε κάτι).

Άρης Ιωαννίδης*
Φιλόλογος

Πλήρες εκπαιδευτικό υλικό για τα Λατινικά Λυκείου

Κατεβάστε δωρεάν 200+ σχολικά βοηθήματα από το schooltime.gr

• Λατινικά Λυκείου • Διαγωνίσματα/Κριτήρια αξιολόγησης Λατινικών

Ακολουθήστε την επίσημη σελίδα μας στο facebook schooltime για να βλέπετε τις σημαντικότερες ειδήσεις στη ροή του schooltime.gr

Ακολουθήστε μας στο facebook