Νεοελληνική γλώσσα/Έκθεση Γ’ Λυκείου: «Αγορά και δηµοκρατία», Κριτήριο Αξιολόγησης 

Κείμενο: Πού αποτυγχάνει η αγορά και η δηµοκρατία

Ενώ οι ρωγμές στην πρόσοψη του δυτικού πολιτισμού μόλις τώρα αρχίζουν να φαίνονται, μια ακτινογραφία των θεμελίων του θα μπορούσε να δείξει βαθιές αδυναμίες ικανές να προκαλέσουν την πλήρη κατάρρευσή του. Εάν θέλουμε να αποτρέψουμε μια τέτοια καταστροφή, πρέπει πρώτα να παραδεχτούμε πως ο γάμος δημοκρατίας και αγοράς πάσχει από τρία ουσιώδη ελαττώματα. Πρώτο, πως οι βασικές αρχές της αγοράς και της δημοκρατίας δεν μπορούν να εφαρμοστούν σε μεγάλα τμήματα της δυτικής κοινωνίας. Δεύτερο, πως αυτές οι αρχές συχνά αλληλοαναιρούνται και μάλλον συγκρούονται παρά συνεργάζονται.Τρίτο, πως εμπεριέχουν τους σπόρους της καταστροφής τους.

Κοιτάξτε δύο ουσιώδεις θεσμούς της Δύσης: την ιδιωτική επιχείρηση και τη δημόσια διοίκηση. Παρά τα όσα λέμε για ελεύθερες αγορές και ισότητα μεταξύ των ατόμων, οι επιχειρήσεις και οι γραφειοκρατίες μας είναι οργανωμένες βάσει σταθερών πλάνων και αυστηρών ιεραρχιών. Μπορούμε να φανταστούμε την ύπαρξη μιας πραγματικής σχέσης αγοράς μεταξύ κλάδων της ίδιας επιχείρησης ή μεταξύ μιας διευθύντριας και της βοηθού της; ‘Ένα εσωτερικό δημοψήφισμα για τη κάθε απόφαση υπουργού; Τι σημαίνουν αυτά για τις δυτικές αξίες, όταν είναι ανεφάρμοστες σε θεσμούς που αποτελούν τη καρδιά του δυτικού συστήματος;

Κατά τον ίδιο τρόπο, λίγες δυτικές χώρες θα ήθελαν να ισχύει μια πραγματική δημοκρατία στη διεθνή κοινότητα (φανταστείτε λ.χ. οι σημαντικές αποφάσεις των Ηνωμένων Εθνών να παίρνονταν στη Γενική Συνέλευση και όχι στην ολιγαρχία του Συμβουλίου Ασφαλείας, εφαρμόζοντας τον κανόνα του “μια χώρα, μια ψήφος”). Εάν οι διεθνείς οικονομικοί οργανισμοί ακολουθούσαν ένα τέτοιο δημοκρατικό σύστημα, αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια δραστική αναδιανομή πλούτου που θα έθετε σε κίνδυνο τα συμφέροντα της Δύσης.

Εξ ίσου προβληματικό και ανεπιθύμητο είναι να εφαρμοστούν αρχές αγοράς μέσα στις χώρες ή στις μεταξύ τους σχέσεις. Δεν γνωρίζω κάποια δυτική χώρα που επιδιώκει ελεύθερη αγορά στη δικαιοσύνη, τη δημόσια τάξη, την εθνική άμυνα, τη παιδεία, ούτε καν στις τηλεπικοινωνίες -και υπάρχει λόγος. Μεταξύ των κρατών, μια ελεύθερη αγορά για πυρηνικά όπλα, παράνομα ναρκωτικά, υψηλή τεχνολογία, πόσιμο νερό και ρύπανση, θα βοηθούσε στη γρήγορη ανάπτυξη υπερεθνικών πολιτικών οργανώσεων και ισχυρών συμφερόντων που θα μπορούν να αναμετρώνται με εθνικές κυβερνήσεις.

Αντίθετα με ό,τι συχνά νομίζουμε, η αγορά και η δημοκρατία -οι δυο στυλοβάτες το δυτικού πολιτισμού- τείνουν περισσότερο να υπονομεύουν παρά να υποστηρίζουν ο ένας τον άλλον εμφανίζοντας εγγενείς αντιφάσεις.

Στη δημοκρατική κοινωνία, υπέρτερος σκοπός είναι η ανάπτυξη του ατόμου, ενώ στην αγορά το άτομο αποτελεί ένα αγαθό, που μπορεί να το αποκλείσουν ή να το διώξουν εάν δεν κατέχει τη κατάλληλη παιδεία, ικανότητα, φυσική διάπλαση ή αγωγή.

Η αγορά παραδέχεται και ενθαρρύνει βαθιές ανισότητες μεταξύ των οικονομικών παικτών, ενώ η δημοκρατία στηρίζεται στα ίσα δικαιώματα όλων των πολιτών. Αφαιρώντας από κάποιους τη δυνατότητα να καλύψουν βασικές οικονομικές τους ανάγκες, η αγορά τους μειώνει την ικανότητα ν’ ασκούν πλήρως τα πολιτικά τους δικαιώματα.

Η οικονομία της αγοράς διασπείρει την εξουσία, αποθαρρύνει τις ενώσεις προσώπων και ενθαρρύνει τον εγωισμό, ενώ η δημοκρατία στηρίζεται στον σαφή εντοπισμό της πολιτικής ευθύνης, τον συνασπισμό των πολιτών σε πολιτικά κόμματα και τη γενικευμένη αποδοχή της κοινής μας μοίρας. Οι δημοκρατίες χρειάζονται πολιτικά κόμματα που ξέρουν να συμβιβάζουν τις επιμέρους ατομικές απόψεις, ενώ η αγορά βασίζεται στον ανταγωνισμό των επιμέρους κέντρων.

Η αγορά δημιουργεί ένα κόσμο νομάδων, ενώ η δημοκρατία μπορεί να επικρατεί μόνο μεταξύ πολιτών δεμένων στον τόπο τους.

Η αγορά θεωρεί πως αθροίζοντας τις εγωιστικές συμπεριφορές όλων των οικονομικών παικτών πετυχαίνουμε ό,τι καλύτερο γίνεται για το σύνολο, ενώ η δημοκρατία θεωρεί πως για κάθε ομάδα, η βέλτιστη έκβαση προκύπτει όταν η μειοψηφία αποδέχεται την απόφαση της πλειοψηφίας. Ήδη, στις δυο πλευρές του Ατλαντικού, πλούσιες μειοψηφίες διστάζουν όλο και περισσότερο να στηρίζουν φορολογικά συστήματα που ωφελούν την πλειοψηφούσα μεσαία τάξη. Οι νεότερες γενιές -που αποτελούν μειοψηφία- ίσως φανούν διστακτικές να χρηματοδοτούν τις συντάξεις των προηγουμένων γενεών που θα πλημμυρίσουν τον ανεπτυγμένο κόσμο στις επόμενες δεκαετίες.

Ο συνδυασμός αγοράς και δημοκρατίας δεν αποτελεί υγιή βάση για έναν ανθεκτικό πολιτισμό, επειδή και οι δύο στηρίζονται στην ανατρεψιμότητα των επιλογών, είτε αυτές αφορούν πολιτικούς ηγέτες, ή καταναλωτικά προϊόντα, τεχνολογία και πολιτιστικές προτιμήσεις.

Η αγορά και η δημοκρατία τείνουν να ευνοούν το εφήμερο και το αμφισβητήσιμο. Ενθαρρύνουν τους οπαδούς τους ν’ ακολουθούν ένα δρόμο κοντόφθαλμου εγωισμού, όχι μακροπρόθεσμου κοινού συμφέροντος.

Τόσο η αγορά όσο κι η δημοκρατία ενθαρρύνουν μια νοοτροπία αγέλης. Αυτή η τάση μπορεί να οξύνει τα προβλήματα, προκαλώντας πανικούς στην αγορά ή και πολιτικές κρίσεις. Η πληροφορική ενισχύει αυτή τη τάση αυτοϋπονόμευσης και αυτοκαταστροφής με την αστραπιαία μετάδοση οικονομικών αποτελεσμάτων και δημοσκοπήσεων.

Η υπονομευτική δύναμη αυτής της αστάθειας είναι τεράστια, καθώς οι αγορές αφήνουν όλο και λιγότερο χώρο για μακροπρόθεσμες συμβάσεις ή μακρόπνοες επενδύσεις, ενώ οι παλαιότερες γενεές παραμελούν το συμφέρον των νεοτέρων, απαιτώντας παροχές και συντάξεις που τα παιδιά τους δεν θα μπορούν να στηρίζουν. Στην πολιτική, οι βραχυπρόθεσμες βλέψεις αναβάλλουν συνεχώς τις αναγκαίες αντιδημοτικές αποφάσεις.

Jacques Attali

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

Αφού διαβάστε το κείμενο, να απαντήσετε στις παρακάτω παρατηρήσεις:

Α. Να γράψετε μια περίληψη του κειμένου που μελετήσατε (100-120 λέξεων).

20 μονάδες

Β1. Ποια ελαττώματα βλέπει ο δοκιμιογράφος στις κύριες δυτικές αξίες από αποτελούν η αγορά και η δημοκρατία;

5 μονάδες

Β2. Ποιες είναι οι αντιφάσεις της αγοράς και της δημοκρατίας σύμφωνα με το κείμενο;

5 μονάδες

Β3. Σχολιάστε την παρακάτω υπογραμμισμένη φράση του κειμένου μέσα σε 100-120 λέξεις: «Μεταξύ των κρατών, μια ελεύθερη αγορά για πυρηνικά όπλα, παράνομα ναρκωτικά, υψηλή τεχνολογία, πόσιμο νερό και ρύπανση, θα βοηθούσε στη γρήγορη ανάπτυξη υπερεθνικών πολιτικών οργανώσεων και ισχυρών συμφερόντων που θα μπορούν να αναμετρώνται με εθνικές κυβερνήσεις».

10 μονάδες

Γ1. Να γράψετε ένα συνώνυμο για τις παρακάτω υπογραμμισμένες λέξεις του κειμένου:
ρωγμές =
ανθεκτικό =
υπονομεύουν =
ολιγαρχία =
ανεπιθύμητο =

5 μονάδες

Γ2. Να γράψετε τη σημασία για τις παρακάτω υπογραμμισμένες φράσεις του κειμένου:

πρόσοψη του δυτικού πολιτισμού =
ακτινογραφία των θεμελίων του =
γάμος δημοκρατίας και αγοράς =
κοντόφθαλμου εγωισμού =
ευνοούν το εφήμερο και το αμφισβητήσιμο =

5 μονάδες

Δ. Γράψτε ένα μικρό δοκίμιο (500-600 λέξεων) για τη σύγχρονη δημοκρατία και της αντιφάσεις από τις οποίες χαρακτηρίζεται σε ολόκληρο τον κόσμο ο σύγχρονος πολιτισμός.

40 μονάδες

Από το βιβλίο του Δήμου Χλωπτσιούδη: «Έκφραση-Έκθεση Γ’ Λυκείου: Κριτήρια αξιολόγησης», Εκδόσεις schooltime.gr

Πλήρες εκπαιδευτικό υλικό για την Έκφραση – Έκθεση Λυκείου

1. Έκφραση-Έκθεση Α’ Λυκείου, 2. Έκφραση-Έκθεση Β’ Λυκείου, 3. Έκφραση-Έκθεση Γ’ Λυκείου, 4. Υποστηρικτικό υλικό, 5. Σχεδιαγράμματα, 6. Γραμματική-Συντακτικό

Ακολουθήστε την επίσημη σελίδα μας στο facebook schooltime για να βλέπετε τις σημαντικότερες ειδήσεις στη ροή του schooltime.gr

Ακολουθήστε μας στο facebook