Νεοελληνική γλώσσα/Έκθεση Γ’ Λυκείου: «Ο άνθρωπος μέσα στο χρόνο», Κριτήριο Αξιολόγησης 

Κείμενο: Ο άνθρωπος μέσα στο χρόνο

Με τη δημιουργία της ύλης αρχίζει να υπάρχει και η έννοια του χώρου. Οι μεταβολές που συντελούνται στο χώρο δημιούργησαν την ανάγκη ανεύρεσης της έννοιας του χρόνου. Έτσι ο άνθρωπος από την εμφάνιση του στη γη έχει άμεση σχέση με το χώρο που ζει, κινείται, αναπτύσσεται και τέλος καταστρέφεται βιολογικά. Ακριβώς αυτά τα στάδια της εξελικτικής πορείας του ανθρώπου στη γη και προκειμένου να έχει τη δυνατότητα ενός ελέγχου των εξελίξεων μέσα στο χώρο, δημιούργησε τον ημερολογιακό χρόνο.

Ο άνθρωπος συνεχώς ανά τους αιώνες κυριαρχείται από τη λαχτάρα να κατακτήσει το χώρο και το χρόνο. Έτσι σ’ αυτό το ανελέητο κυνηγητό μέσα στον πλανήτη αναλίσκεται σ’ ένα αγώνα πολύεδρο χωρίς περιθώρια πνευματικής ηρεμίας και γαλήνης, αυτοσυγκέντρωσης και δημιουργικής ενδοσκόπησης. Έρμαιο λοιπόν της φενάκης που λέγεται καινούργιος χρόνος, ο άνθρωπος, αυτάρεσκα θέλει είτε να περιορίζει τις συνέπειες του είτε να ελπίζει ότι ο καινούργιος χρόνος θα του φέρει κάτι νέο, κάτι εντελώς διαφορετικό, κάτι που του λείπει, και κάθε φορά το συνοδεύει με τις ευχές του σε συγγενείς και φίλους του κάθε πρωτοχρονιά.

Καινούργιος χρόνος ουσιαστικά δεν υπάρχει. Ο καινούργιος χρόνος είναι ανθρώπινο και μόνο κατασκεύασμα, επινόηση σχεδιασμένη από τον άνθρωπο με βάση τις κινήσεις της γης γύρω από τον ήλιο και γύρω από τον άξονα της με σκοπό την εξυπηρέτηση του ανθρώπου.

Ο “καινούργιος χρόνος” αποτελεί μια συνέχεια του υπάρχοντα χρόνου. Η μόνη διαφορά είναι ότι στον άνθρωπο γίνονται αισθητά, αλλά και σ’ όλα τα έμβια όντα τα σημάδια των βιολογικών μεταβολών, όπως αυτές εμφανίζονται και εκφράζονται με την ενηλικίωση, με το γήρας με το θάνατο. Όμως ανεξάρτητα απ’ αυτή την σκοπιά η δημιουργία αυτής της αίσθησης του καινούργιου χρόνου αποτελεί και την επένδυση με ελπίδα της ζωής, για τους νέους ανθρώπους, και κάποιες στιγμές σκεπτικισμού και επιφυλάξεων για κείνους που έχουν σχεδόν προσμετρήσει “το ζείν”.

Με τις χρονικές αυτές στιγμές, τις εναλλαγές των χρόνων, των ημερολογιακών ετών δίνεται στον άνθρωπο η ευκαιρία να κάνει σ’ αυτά τα τακτά χρονικά διαστήματα έναν απολογισμό για το χρόνο που έφυγε και ένα προγραμματισμό για το χρόνο που έρχεται. Κι αυτή η νοητική πράξη δεν έχει απλώς και μόνο οικονομικό περιεχόμενο έχει και ένα χαρακτήρα αυτοελέγχου και αυτοκριτικής, μια προσπάθεια για βελτίωση του “έσω” ανθρώπου.

Λειτουργεί αυτή η εναλλαγή του χρόνου όπως εμείς τον έχουμε δημιουργήσει σαν σταθμός επιβιβασμού και αποβιβασμού. Νέοι έρχονται και νέοι φεύγουν, κάποιοι έζησαν μέσα στο χρόνο και κάποιοι δεν έφθασαν στο τέρμα του.  Έτσι η προσωρινότητα της παραμονής μας στο χώρο μας δημιουργεί και την αίσθηση της προσωρινότητας μέσα στο χρόνο. Αυτή η αίσθηση μας κάνει να επιθυμούμε το ταξίδι μας μέσα στο χώρο και το χρόνο να είναι όσο γίνεται ευχάριστο και να μη το σκιάζουν γεγονότα που λειτουργούν σαν ανασταλτικοί παράγοντες της ευτυχίας. Ευχή του ανθρώπου στο συνάνθρωπο τις μέρες της πρωτοχρονιάς, κάθε πρωτοχρονιάς είναι να έχει υγεία, χαρά και ειρήνη, προϋποθέσεις ενός ανώδυνου ταξιδιού μέσα στο χωροχρόνο.

Όμως για να έχει και νόημα αυτό το ταξίδι στο τέλος του βάζουμε και μια Ιθάκη. Μια Ιθάκη που δεν είναι τίποτε που διδάσκεται μέσα στους αιώνες από φιλοσόφους και ιδρυτές θρησκειών. Είναι αδύνατο να ζήσει ο άνθρωπος μέσα στο χρόνο χωρίς ελπίδα, έστω κι αν ενίοτε είναι δύσπιστος ή δισταχτικός να υιοθετήσει απόλυτα κάποιες μεταφυσικές θεωρήσεις.

Εκείνο που καθημερινά διαπιστώνει ο άνθρωπος είναι ότι το περπάτημα του μέσα στο χώρο και στο χρόνο είναι περιορισμένο. Γίνεται παρατηρητής ενός φαινομένου, βλέπει ότι το αύριο γίνεται παρόν και το παρόν παρελθόν κι αυτή η ρευστότητα τον επηρεάζει και τον προβληματίζει.

Για όσους έχουν οξυμένη συνείδηση η αλλαγή του χρόνου είναι μια θλιμμένη μέρα, μέρα βαριάς περισυλλογής για ένα χρόνο ακόμη που πέρασε, ένα χρόνο που φορτώθηκαν στην πλάτη τους, ένα χρόνο που δεν ήταν επαρκής για την ολοκλήρωση των σχεδιασμών και των προγραμμάτων τους.

Είναι όμως και οι άλλοι οι αισιόδοξοι, που χαίρονται την κάθε στιγμή και ο νέος χρόνος αποτελεί μια ακόμη αφετηρία χαράς και δημιουργίας.

Ο άνθρωπος κάνει συνεχώς ένα μεγάλο αγώνα να κατακτήσει το χρόνο. Όσο αυτός ο αγώνας επιτείνεται τόσο η κατάκτηση γίνεται ένα άπιαστο όνειρο ο χρόνος παραμένει “ες αεί” πανδαμάτωρ.

Με τον ερχομό του νέου χρόνου ο άνθρωπος ελπίζει να βρει τη γαλήνη που δεν εξασφάλισε τον προηγούμενο. Ελπίζει στην ειρήνη του “έσω άνθρώπου” και στην οικουμένη ολόκληρη. Ελπίζει στην συμφιλίωση των ανθρώπων και των λαών, στη συνεργασία τους.

Ελπίζει σε νέες επιτυχίες των επιστημόνων για την καταπολέμηση των νέων μαστιγών του καιρού μας που γι’ αυτές δεν είναι άμοιρος ευθυνών ο ίδιος. Ελπίζει κι εύχεται στην Ειρήνη, την Αγάπη, την συναδέλφωση.

Λεωνίδας Γ. Μαργαρίτης

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

Αφού διαβάστε το κείμενο, να απαντήσετε στις παρακάτω παρατηρήσεις:

Α. Να γράψετε μια περίληψη του κειμένου που μελετήσατε (100-120 λέξεων).

20 μονάδες

Β1. Να σχολιάσετε με 1 παράγραφο (100 περίπου λέξεις) την φράση του κειμένου: «καινούργιος χρόνος ουσιαστικά δεν υπάρχει. Ο καινούργιος χρόνος είναι ανθρώπινο και μόνο κατασκεύασμα, επινόηση σχεδιασμένη από τον άνθρωπο…Ο “καινούργιος χρόνος” αποτελεί μια συνέχεια του υπάρχοντα χρόνου».

10 μονάδες

Γ1. Να γράψετε ένα συνώνυμο για τις παρακάτω υπογραμμισμένες λέξεις του κειμένου:

έρμαιο =
αναλίσκεται =
ανασταλτικοί =
φενάκης =
περπάτημα =

5 μονάδες

Γ2. Να γράψετε από 1 παράγωγο των παρακάτω λέξεων του κειμένου:

αναλίσκεται =>
χρόνος =>
αποβιβασμού =>
συνάνθρωπο =>
επιτείνεται =>

5 μονάδες

Δ. Γράψτε ένα δοκίμιο (500-600 λέξεων) όπου θα αναλύετε τα αίτια που κατά τη γνώμη σας οδήγησαν τον άνθρωπο στη δημιουργία του ημερολογίου και τη σχέση του χρόνου με το χώρο.

40 μονάδες

Από το βιβλίο του Δήμου Χλωπτσιούδη: «Έκφραση-Έκθεση Γ’ Λυκείου: Κριτήρια αξιολόγησης», Εκδόσεις schooltime.gr

Πλήρες εκπαιδευτικό υλικό για την Έκφραση – Έκθεση Λυκείου

1. Έκφραση-Έκθεση Α’ Λυκείου, 2. Έκφραση-Έκθεση Β’ Λυκείου, 3. Έκφραση-Έκθεση Γ’ Λυκείου, 4. Υποστηρικτικό υλικό, 5. Σχεδιαγράμματα, 6. Γραμματική-Συντακτικό

Ακολουθήστε την επίσημη σελίδα μας στο facebook schooltime για να βλέπετε τις σημαντικότερες ειδήσεις στη ροή του schooltime.gr

Ακολουθήστε μας στο facebook