Αναφορική και ποιητική λειτουργία της γλώσσας

Της Χαράς Ανδρονίδη

ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ

Η λέξη αν και αποτελεί το μικρότερο μέρος του λόγου, εντούτοις έχει μεγάλη βαρύτητα σε μια πρόταση, είτε στον γραπτό, είτε στον προφορικό λόγο. Γι’ αυτό και καμία λέξη δεν χρησιμοποιείται τυχαία. Συχνά έχει πολλές σημασίες (πολυσημία) που εξαρτάται από τη λειτουργία της μέσα στην πρόταση. Συγκεκριμένα αν χρησιμοποιείται με την κυριολεκτική, λογική, αναφορική ή και δηλωτική σημασία της ή αν με τη μεταφορική, συγκινησιακή, ποιητική ή και συνυποδηλωτική της έννοια. Π.χ. Η καρδιά του ανθρώπου (ο μυς). Η Άννα τρώει πάντα την καρδιά του μαρουλιού . Έφτασε στην καρδιά του προβλήματος

Συγκεκριμένα:

1. Αναφορική λειτουργία της γλώσσας

  • Ο πομπός χρησιμοποιεί λέξεις ή φράσεις με την κυριολεκτική τους σημασία (δηλωτική χρήση της γλώσσας).
  • Η γλώσσα λειτουργεί με λογικό τρόπο, δηλαδή απευθύνεται στη λογική του δέκτη.
  • Ο πομπός αποσκοπεί στην πληροφόρηση.

2. Ποιητική λειτουργία της γλώσσας

  • Ο πομπός χρησιμοποιεί λέξεις ή φράσεις με τη μεταφορική τους σημασία -εικόνες, παρομοιώσεις κ.λπ. – (συνυποδηλωτική χρήση της γλώσσας).
  • Η γλώσσα λειτουργεί με συνειρμικό τρόπο, δηλαδή απευθύνεται στο συναίσθημα του δέκτη.
  • Ο πομπός αποσκοπεί στη διέγερση συναισθημάτων με συγκινησιακά φορτισμένο λόγο.

Παραδείγματα:

  1. Με αναφορική λειτουργία: «Το σχολείο οφείλει να παρέχει στους νέους επαγγελματικό προσανατολισμό και πληροφόρηση για τα επαγγέλματα και τις ανάγκες της αγοράς εργασίας». ()
  2. Με ποιητική λειτουργία: «Μέσα όμως σ’ αυτό το μεταβατικό και ρευστό τοπίο λάμπει η ελπίδα ότι ο άνθρωπος θα τιθασεύσει τον εαυτό του και θα χρησιμοποιήσει τη νέα γνώση, για να ζεσταθεί και όχι να αυτοπυρποληθεί».

 

Αναφορική λειτουργία

(Κυριολεκτική ή Λογική ή Δηλωτική)

 

Ποιητική λειτουργία

(Μεταφορική ή Συγκινησιακή ή Συνυποδηλωτική)

σταθμός τρένου

πικρός καφές

ζεστό νερό

το φως του ήλιου

οι ρίζες του δέντρου

σταθμός ζωής

πικρά δάκρυα

ζεστή αγκαλιά

το φως της γνώσης

οι πολιτισμικές ρίζες του έθνους μας

 

Χαρά Ανδρονίδη*
φιλόλογος, ΜΑ

Από το βιβλίο της Χαράς Ανδρονίδη και των Εκδόσεων schooltime.gr «Έκφραση – Έκθεση Β’ Λυκείου: Θεωρία & Διαγράμματα Θεμάτων» 

Διαβάστε ακόμα:

Πλήρες εκπαιδευτικό υλικό για την Έκφραση – Έκθεση Λυκείου

1. Έκφραση-Έκθεση Α’ Λυκείου, 2. Έκφραση-Έκθεση Β’ Λυκείου, 3. Έκφραση-Έκθεση Γ’ Λυκείου, 4. Υποστηρικτικό υλικό, 5. Σχεδιαγράμματα, 6. Γραμματική-Συντακτικό

Κατεβάστε δωρεάν 200+ σχολικά βοηθήματα από το schooltime.gr

Ακολουθήστε την επίσημη σελίδα μας στο facebook schooltime για να βλέπετε τις σημαντικότερες ειδήσεις στη ροή του schooltime.gr

Ακολουθήστε μας στο facebook