Λατινικά Γ’ Λυκείου: Συντακτικά φαινόμενα στα λατινικά

Του Αλέξανδρου Γ. Αλεξανδρίδη

Η ΑΠΑΓΟΡΕΥΣΗ:

Η απαγόρευση στα λατινικά δηλώνεται με δύο τρόπους:

  1. με το noli, nolite + απαρέμφατο ΕΝΣ (τελικό).
  2. με το ne + υποτακτική ΠΡΚ (αντί του ne χρησιμοποιούνται διάφορες αρνητικές λέξεις, όπως nemo, numquam κ.τ.λ.).

Η ΑΞΙΑ:

Η αξία στα λατινικά δηλώνεται με δύο τρόπους:

  1. με απλή γενική, όταν πρόκειται για αφηρημένη αξία, οπότε έχουμε γενική της αξίας. Συνήθως με τους τύπους magni, maximi, tanti, που όταν είναι μόνοι τους, αν και επίθετα, είναι γενικές της αξίας. Αν υπάρχει μαζί τους το ουσιαστικό pretium, φυσικά σε γενική pretii – ι, τότε αυτό είναι η γενική της αξίας και τα πρώτα επίθετα έχουν θέση επιθετικού προσδιορισμού στο ουσιαστικό.
  2. με απλή αφαιρετική, όταν πρόκειται για συγκεκριμένη αξία, οπότε έχουμε αφαιρετική της αξίας.

Ο β΄ ΟΡΟΣ ΣΥΓΚΡΙΣΗΣ:

Ο β΄ όρος σύγκρισης στα λατινικά δηλώνεται με τρεις τρόπους. Όπως και στα αρχαία ελληνικά, για να υφίσταται β΄ όρος σύγκρισης πρέπει να υπάρχει στην πρόταση επίθετο ή επίρρημα συγκριτικού βαθμού. Οι τρόποι εκφοράς είναι οι εξής:

  1. με απλή αφαιρετική.
  2. με το quam + ουσιαστικό ομοιόπτωτα προς τον πρώτο όρο, όταν αυτός είναι ουσιαστικό ή αντωνυμία.
  3. με το quam + ομοιότροπα προς τον πρώτο όρο, αν αυτός δεν είναι ουσιαστικό (π.χ. είναι απαρέμφατο ή μετοχή ή ολόκληρη πρόταση).

Σημείωση: οι αφαιρετικές multo και paulo κοντά σε συγκριτικό βαθμό είναι αφαιρετικές του μέτρου ή της διαφοράς.

ΤΟ ΠΟΙΗΤΙΚΟ ΑΙΤΙΟ:

Το ποιητικό αίτιο στα λατινικά δηλώνεται με τρεις τρόπους. Υπάρχει φυσικά στην πρόταση ρήμα παθητικής διάθεσης. Οι τρόποι εκφοράς είναι οι εξής:

  1. a(b) [ab + φωνήεν, a +  σύμφωνο] +  αφαιρετική για τα έμψυχα, τα περιληπτικά ονόματα και τα άψυχα προσωποποιημένα.
  2. με απλή αφαιρετική, προκειμένου για άψυχα (μη προσωποποιημένα).
  3. με δοτική προσωπική του ποιητικού αιτίου.

Η ΚΑΤΑΓΩΓΗ:

Η καταγωγή στα λατινικά δηλώνεται με δύο τρόπους:

  1. με απλή αφαιρετική.
  2. με εμπρόθετο προσδιορισμό:
    • ab + αφαιρετική, προκειμένου για έμμεση καταγωγή (πρόγονοι) +  ρήμα orior.
    • ex + αφαιρετική για άμεση καταγωγή (γονείς) +  ρήμα nascor.

ΔΟΤΙΚΗ ΚΑΤΗΓΟΡΗΜΑΤΙΚΗ ΤΟΥ ΣΚΟΠΟΥ:

Είναι η δοτική ουσιαστικού σε ενικό πάντα αριθμό (εκτός αν το ουσιαστικό έχει μόνο πληθυντικό αριθμό), δηλώνει το σκοπό, αναφέρεται στο υποκείμενο ή στο αντικείμενο του ρήματος, συνήθως βρίσκεται κοντά σε μια δοτική προσωπική χαριστική ή αντιχαριστική ή έμμεσο αντικείμενο σε δοτική, συνήθως κοντά στα ρήματα sum και fio, αλλά και με ρήματα που δηλώνουν κίνηση ή επιθυμία.

Η ΙΔΙΟΤΗΤΑ:

Η ιδιότητα στα λατινικά δηλώνεται με δύο τρόπους:

  1. με γενική, όταν πρόκειται για μόνιμη ιδιότητα.
  2. με αφαιρετική, όταν πρόκειται για παροδική ιδιότητα.

Σημείωση: όταν πρόκειται για ιδιότητα που είναι χαρακτηριστική ή είναι πνευματικό χάρισμα, τότε δικαιολογούνται και οι δύο πτώσεις (γενική και αφαιρετική).

ΑΝΑΓΚΑΣΤΙΚΟ ΑΙΤΙΟ:

Το αναγκαστικό αίτιο στα λατινικά βρίσκεται συνήθως κοντά σε ρήματα ψυχικού ή σωματικού πάθους. Εκφέρεται με τους εξής τρόπους:

  1. με απλή αφαιρετική.
  2. με τις προθέσεις ob, per, propter + αιτιατική.
  3. με τις προθέσεις ex, de + αφαιρετική.
  4. με τις προθέσεις causa, gratia + γενική.

Σημείωση: κυρίως το εσωτερικό αναγκαστικό αίτιο εκφέρεται με απλή αφαιρετική και το εξωτερικό εμπρόθετα, χωρίς αυτό να είναι απολύτως δεσμευτικό.

ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΙΣ ΛΕΞΕΙΣ post και ante:

Το post και το ante είναι χρονικά επιρρήματα. Λογίζονται λοιπόν συντακτικά σαν επιρρηματικοί προσδιορισμοί του χρόνου.

Ως προθέσεις συντάσσονται ως εξής:

  1. post + αιτιατική = εμπρόθετος του χρόνου, δηλώνεται «μετά από πόσο χρόνο» έγινε κάτι, δηλαδή χρονική διάρκεια.
  2. ante + αιτιατική = εμπρόθετος του χρόνου, δηλώνεται «πριν πόσο χρόνο» έγινε κάτι, δηλαδή χρονική στιγμή.

ΈΚΦΡΑΣΗ ΜΝΗΜΗΣ: δηλώνεται με τη φράση venit (mihi) in mentem.

Η συντακτική εκφορά της έκφρασης μνήμης στα λατινικά γίνεται με δύο τρόπους:

  • Το πρόσωπο ή άψυχο που μας έρχεται στο μυαλό τίθεται σε γενική πτώση και έχει θέση αντικειμένου σ΄ όλη την έκφραση μνήμης. Στην περίπτωση αυτή η σύνταξη θεωρείται απρόσωπη. Δεν υπάρχει συντακτικά υποκείμενο στο ρήμα venit. Ενδέχεται να υπάρχει όμως δίπλα του μία δοτική προσωπική, που είναι το λογικό υποκείμενο σ΄ όλη την έκφραση μνήμης.

Αν αυτό που μας έρχεται στο μυαλό είναι ουδέτερο αντωνυμίας ή επίθετο ή οι λέξεις res και genus, τότε τίθενται σε ονομαστική πτώση και έχουν θέση υποκειμένου του ρήματος. Στην περίπτωση αυτή το ρήμα θεωρείται προσωπικό και η σύνταξη είναι και αυτή προσωπική.

Αλέξανδρος Γ. Αλεξανδρίδης*
Φιλόλογος

Πλήρες εκπαιδευτικό υλικό για τα Λατινικά Λυκείου

• Λατινικά Λυκείου • Διαγωνίσματα Λατινικών

Ακολουθήστε την επίσημη σελίδα μας στο facebook schooltime για να βλέπετε τις σημαντικότερες ειδήσεις στη ροή του schooltime.gr

Ακολουθήστε μας στο facebook