Η Επίκληση στο συναίσθημα του δέκτη: Έκθεση Γ΄ Λυκείου-Θεωρία

Του Γιώργου Μέρκατα

Στην προσπάθειά του να πείσει το δέκτη, συχνά ο πομπός επιδιώκει να του προκαλέσει συναισθήματα που θα τον εξωθήσουν στις επιθυμητές στάσεις και αποφάσεις. Τέτοια συναισθήματα είναι η οργή, η αγάπη, το μίσος, ο φόβος, η εμπιστοσύνη, ο οίκτος, η αγανάκτηση, ο φθόνος, η ντροπή, η περιφρόνηση κ.α. Προκειμένου να διεγερθούν τα συναισθήματα αυτά, ο πομπός χρησιμοποιεί ως μέσα την περιγραφή, την αφήγηση, την ειρωνεία, το χιούμορ και τις συγκινησιακά φορτισμένες λέξεις ή φράσεις.

α) Περιγραφή: Με την περιγραφή παρουσιάζεται κάτι στατικά μέσα στο χρόνο. Ο δέκτης καλείται να αναλογιστεί μια εικόνα, κυριολεκτική ή και μεταφορική, ώστε να του δημιουργηθούν τα συναισθήματα που θα του επιτρέψουν να υιοθετήσει την άποψη που επιθυμεί ο πομπός.

β) Αφήγηση: Με την αφήγηση παρουσιάζεται η εξέλιξη μιας ενέργειας ή ενός φαινομένου, και, μέσα από την επισήμανση των επιμέρους σταδίων – σταθμών, επιδιώκεται να αναπτυχθούν τα επιμέρους συναισθήματα στο δέκτη.

γ) Ειρωνεία και χιούμορ: Με τη δημιουργία ψυχικής ευφορίας στο δέκτη, ο πομπός τον επηρεάζει ψυχολογικά, κάνει το λόγο εναργέστερο και πείθει φυσικά πιο εύκολα. Με το χιούμορ συνδέεται στενά και η ειρωνεία, η οποία άλλοτε εμφανίζεται ως ακραίος κυνισμός και άλλοτε στρέφεται σε βάρος των θέσεων του αντιπάλου ή, συνολικά, των διαφορετικών απόψεων.

Αν και τα όρια μεταξύ χιούμορ και ειρωνείας δεν είναι ευδιάκριτα, είναι εφικτό να χαρακτηρίσουμε χιουμοριστική την παράθεση στιγμιότυπων της καθημερινότητας, την συνύπαρξη λόγιων και λαϊκών εκφράσεων, τους νεολογισμούς και απροσδόκητους λεκτικούς συνδυασμούς. Η ειρωνεία εντοπίζεται κυρίως σε σημεία που ο λόγος γίνεται πιο καυστικός και στρέφεται εναντίον κάποιων, με την επιλογή κατάλληλων λέξεων και με αρνητικούς χαρακτηρισμούς.

δ) συναισθηματικά φορτισμένος λόγος (λέξεις και φράσεις): Εκτός, όμως από τα τέσσερα προηγούμενα μέσα, επίκληση στο συναίσθημα μπορεί να υπολανθάνει και όταν χρησιμοποιείται συναισθηματικά φορτισμένος λόγος. Κάτι τέτοιο είναι δυνατό να εξασφαλιστεί μέσα από τα εξής:

Λέξεις και φράσεις που παραπέμπουν στον κόσμο των αξιών (π.χ.: πατρίδα, θρησκεία, οικογένεια, λαός, κράτος, ανθρώπινα δικαιώματα). Για να προξενήσει ο πομπός τα κατάλληλα συναισθήματα, συνδέει τέτοιες έννοιες είτε με την υπόσχεση της εκπλήρωσής τους είτε με την απειλή της στέρησής τους (κινδυνολογία, τρομολαγνεία),ειδικά στον πολιτικό λόγο.

Ποιητική (μεταφορική) λειτουργία του λόγου και χρήση σχημάτων λόγου (εικόνες, παρομοιώσεις, μεταφορές, ρητορικές ερωτήσεις, επαναλήψεις λέξεων και φράσεων κ.α.) που καθιστούν το λόγο παραστατικότερο.

Ειδική χρήση της στίξης. Ο συντάκτης ενός κειμένου, μέσα από τα σημεία στίξης, σχολιάζει όσα γράφει, ενώ ταυτόχρονα, παρέχει και «οδηγίες» στον αναγνώστη για τον τρόπο με τον οποίο οφείλει να διαβάσει το κείμενο. Η κατάλληλη, λοιπόν, χρήση των σημείων στίξης είναι δυνατό να διεγείρει πλήθος συναισθημάτων στο δέκτη (θαυμασμό, έκπληξη, αποστροφή κ.α).

Συχνή χρήση της προστακτικής ή της ευχετικής υποτακτικής.

Χρήση α’ και β’ προσώπου.

Μέρκατας Γιώργος*
Φιλόλογος, ΜSC Συστηματικής Φιλοσοφίας

Πλήρες εκπαιδευτικό υλικό για την Έκφραση – Έκθεση Λυκείου

1. Έκφραση-Έκθεση Α’ Λυκείου, 2. Έκφραση-Έκθεση Β’ Λυκείου, 3. Έκφραση-Έκθεση Γ’ Λυκείου, 4. Υποστηρικτικό υλικό, 5. Σχεδιαγράμματα, 6. Γραμματική-Συντακτικό

Ακολουθήστε την επίσημη σελίδα μας στο facebook schooltime για να βλέπετε τις σημαντικότερες ειδήσεις στη ροή του schooltime.gr

Ακολουθήστε μας στο facebook

50 σημεία θεωρίας για μία ολοκληρωμένη επανάληψη στη Νεοελληνική Γλώσσα – Έκφραση / Έκθεση