Άρης Ιωαννίδης

Του Άρη Ιωαννίδη

Περπατώντας σε πολυσύχναστους δρόμους όπου δεσπόζουν ιατρεία, θα βρεθείς σε σύγχυση. Αλλού «ορθοπεδικός», αλλού «ορθοπαιδικός». Τι γίνεται; Ποιο είναι το σωστό;

Μέχρι τις αρχές του 20ου αιώνα κυριαρχούσε το «ορθοπαιδικός», όπως μάλιστα αναφέρεται και στο λεξικό «Ιατρική» του υφηγητή της Ιατρικής του Πανεπιστημίου Αθηνών, Γ. Καρυοφύλλη.

Το 1741 ο Γάλλος ιατρός Νικολά Αντρί, καθηγητής του Πανεπιστημίου των Παρισίων, δημιούργησε τον όρο «ορθοπαι(ε)δικός», από τις ελληνικές λέξεις «ορθός» και «παιδί» (ίσιο παιδί), επειδή θεράπευε παιδιά με δυσπλασίες («Traite d’orthopedie ou l’art de pre venir et corriger dans les enfants les difformites du corps» («Πραγματεία περί ορθοπαιδείας ή προλήψεως και θεραπείας των σωματικών δυσπλασιών στα παιδιά»). Είναι, λοιπόν, πιθανό κάποιοι έλληνες σπουδαστές Ορθοπαι(ε)δικοί που σπούδαζαν στις αρχές του 20ου αιώνα στη Γαλλία να μετέφεραν το όνομα «Ορθοπεδική» στα ελληνικά με – ε – από τον τίτλο του έργου του Αντρί, «orthopedie».

Για να δούμε τι λέει και ο Γ. Μπαμπινιώτης σχετικά με το θέμα: «[…]Ας σημειωθεί ότι το γαλλ. e αποδίδει το ελληνικό αι: pedogogie = παιδαγωγική, pediatrique = παιδιατρική, pederastie = παιδεραστία κ.α. Το 1771 πλάστηκαν και οι όροι orthopedique (ορθοπαιδικός) και orthopediste (ορθοπαιδικός γιατρός). Όπως είναι φανερό, ο όρος πλάστηκε από τον Andry, για να δηλώσει τη διόρθωση σωματικών δυσπλασιών του παιδιού: orthopedie (ορθο + παιδ + ια. Όλο το έργο, άλλωστε, του Andry περιείχε γενικές οδηγίες και γνώσεις για «τροφούς» και «παιδαγωγούς». Και κατ’ επέκτασιν ο όρος χρησιμοποιήθηκε εν συνεχεία και για ενηλίκους. Η ετυμολογία αυτή είναι ευρύτερα αποδεκτή γι’ αυτό και στην Αγγλική ο όρος orthopaedics (από το orthopedie) τείνει να επικρατήσει. Πώς, όμως, προήλθε ο όρος ορθοπεδική με –ε-; Ο όρος αυτός οφείλεται σε παρετυμολογική σύνδεση της λέξης είτε με το pes, pedis «πόδι» της Λατινικής είτε με το ελλην. πέδη (χειρο-πέδη, τροχο-πέδη), οπότε ορθοπεδική είναι το «να ορθώνεις (τα οστά) με πέδες» (με δεσμά / επίδεση / επιδέσμους κ.τ.ο [..]Λεξικό της νέας Ελληνικής γλώσσας, Γεωργίου Μπαμπινιώτη.

Αξίζει να αναφέρουμε ότι η Αμερικανική Ακαδημία Ορθοπαιδικών Χειρουργών (η οποία αριθμεί περίπου 20.000 μέλη), πέραν της αποδοχής του ονόματος Ορθοπαιδική, τοποθέτησε στο κέντρο του εμβλήματος της τις λέξεις «Ορθό παιδίον» με … ελληνικούς χαρακτήρες.

Από την άλλη, όμως, το Λεξικὸν τῆς Νέας Ἑλληνικῆς του Ιωάννη Σταματάκου, αναγράφει τον όρο ως «ορθοπεδικός». Μάλιστα, το Μείζον Ελληνικό Λεξικό Τεγόπουλου – Φυτράκη ερμηνεύει ετυμολογικά το «ορθοπεδικός» από το «ορθός και πέδον (= έδαφος)».

Τα συμπεράσματα δικά σας…

Άρης Ιωαννίδης*
Φιλόλογος

Ακολουθήστε την επίσημη σελίδα μας στο facebook schooltime για να βλέπετε τις σημαντικότερες ειδήσεις στη ροή του schooltime.gr

Ακολουθήστε μας στο facebook