Γιώργος Μέρκατας

Του Γιώργου Μέρκατα

Ταξιδεύοντας στα δύσβατα μονοπάτια της φιλοσοφίας θα παρατηρήσεις αργά ή γρήγορα την ατέρμονη προσπάθεια των φιλοσόφων να προσεγγίσουν έστω και επιφανειακά έστω για μία στιγμή το «Είναι», την ιδέα, την έννοια, την Α-λήθεια και για πολλούς τον ίδιο το Θεό (για άλλους ένας ντετερμινιστικός Θεός, ένας θεός που δίνει την κίνηση ως αρχή και για άλλους ένας παρεμβατικός θεός).

Προσεγγίζοντας το Είναι (όσο μάταιο και αν φαίνεται), έπρεπε άλλοι να προσδιορίζουν το «Μη Είναι». Άλλοι προσδιόρισαν το Μη Είναι ως μία έννοια αντίθετη-αντίστροφη και άλλοι μας είπαν, όπως ο Παρμενίδης, ότι δεν μπορούμε να μιλήσουμε για αυτό, γιατί είναι αδύνατον να μιλήσουμε για κάτι που δεν «Είναι». Δεν ξεκαθαρίσαμε όμως φιλοσοφικά ότι ό,τι δεν «είναι» δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει. Η ύπαρξη με την οντότητα ήταν από τους αρχαίους ακόμη χρόνους διαχωρισμένα.

Μέσα, λοιπόν, σε αυτόν το μη προσδιορισμό του μη όντος κάποιοι ασχολήθηκαν με κάτι ενδιάμεσο, μία κατάσταση που έχει να κάνει περισσότερο με το ανθρώπινο και το φυσικό, το Γίγνεσθαι. Το Γίγνεσθαι δεν είναι ούτε εντελώς αληθινό ούτε όμως και ψεύτικο. Ο ήλιος που φωτίζει τον φυσικό κόσμο (και στο σπήλαιο του Πλάτωνα συμβολίζει την Ιδέα του Αγαθού) δεν είναι τόσο ψεύτικος και διέπεται από κάποιους φυσικούς νόμους, όπως και όλο το υλικό σύμπαν.

Καθημερινά, όμως, αντιλαμβανόμαστε ότι όσα βλέπουμε μπορεί να μην ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα που βιώνουμε. Μπορεί όμως ένα έντονο ανθρώπινο βίωμα να μην είναι αληθινό; Και φυσικά μπορεί. Το ατελές ανθρώπινο υποκείμενο (βιολογικά περιορισμένο) δεν θα μπορούσε για κανένα λόγο να έχει την απόλυτη θέαση των πραγμάτων. Στην ουσία ο περιορισμός αυτός ίσως βοηθάει και τον άνθρωπο να επιβιώσει από την μαζικότητα της πληροφορίας.

Η Γίγνεσθαι αποτελεί μία γκρίζα ζώνη. Μία ζώνη που μετέχει λίγο στο λευκό χρώμα της Αλήθειας και από την άλλη μετέχει στο μαύρο του Μη είναι. Αγγίζει το Φως των Ιδεών και το Σκοτάδι του ανύπαρκτου. Η γκρίζα αυτή ζώνη είναι η περιοχή του ανθρώπινου και του φυσικού και για κάποιους φιλοσόφους αυτή η ζώνη μπορεί να μελετηθεί μονάχα με τη Διαλεκτική. Μία διαλεκτική που δεν θα έχει να κάνει με τη συμβατική έννοια της αλλά μία ολιστικού τύπου διαλεκτική. Μία διαλεκτική που θα διέρχεται όλες τις επιστήμες δημιουργώντας μονοπάτια σκέψης.

Μία διαφορική-ενωτική διαλεκτική που θα προσιδιάζει με τη σκέψη του Ηράκλειτου και του Έγελου θα βοηθούσε πολύ στη μελέτη του Γίγνεσθαι. Μία βαθύτερη κατανόηση της έννοιας της μεταβολής σε όλα τα επίπεδα. Η σταθερότητα στην ίδια τη μεταβολή. Η σκέψη ότι «ποτέ δεν μπαίνουμε στο ίδιο ποτάμι» ίσως είναι αυτή που κάνει το ίδιο το ποτάμι αυτό που «είναι». Η διαλεκτική ως «οντολογία» της ίδιας της μεταβολής.

Μέρκατας Γιώργος*
Φιλόλογος, ΜSC Συστηματικής Φιλοσοφίας

Ακολουθήστε την επίσημη σελίδα μας στο facebook schooltime για να βλέπετε τις σημαντικότερες ειδήσεις στη ροή του schooltime.gr

Ακολουθήστε μας στο facebook