Αντιγόνη Καρύτσα

Της Αντιγόνης Καρύτσα

Το ελληνικό ζήτημα βρισκόταν ήδη σε κρίσιμη καμπή όταν οι δύο Μεγάλες Δυνάμεις Αγγλία και Ρωσία υπέγραψαν το πρωτόκολλο της Πετρούπολης το 1826, σύμφωνα με το οποίο δεσμεύονταν να τηρήσουν κοινή στάση απέναντι στη χώρα. Η Βρετανία θα μεσολαβούσε ανάμεσα στους Έλληνες και τους Οθωμανούς ώστε να αναγνωριστεί η ελληνική αυτονομία υπό οθωμανική κυριαρχία. Ακόμη υπήρχε πρόβλεψη να τεθεί υπόψη και των άλλων Μεγάλων Δυνάμεων, της Γαλλίας, της Αυστρίας και της Πρωσίας ώστε να το υπογράψουν. Και οι τρεις χώρες αρχικά θεώρησαν το κείμενο προσβολή κατά της Ιερής Συμμαχίας, αλλά η Γαλλία υπαναχώρησε και ζήτησε να μετατραπεί σε συνθήκη, καθώς αυτό της υπαγόρευαν τα συμφέροντά της.

Στις 6 Ιουλίου 1827 το πρωτόκολλο της Πετρούπολης μετονομαζόταν σε συνθήκη του Λονδίνου. Υπογράφηκε στην ομώνυμη πόλη από την Αγγλία, τη Γαλλία και τη Ρωσία, τις λεγόμενες Προστάτιδες Δυνάμεις. Πρόσωπο κλειδί και εμπνευστής της υπήρξε ο Άγγλος Υπουργός Εξωτερικών Τζορτζ Κάνιγκ.

Η συνθήκη αποτελούνταν από επτά άρθρα και ένα μυστικό συμπληρωματικό. Το πρώτο άρθρο της όριζε ότι θα απαιτηθεί από τα αντιμαχόμενα μέρη συμβιβασμός και ανακωχή. Αρχικά προτείνονταν η αυτονομία της Ελλάδας, από τη γραμμή Αμβρακικού – Παγασητικού και νότια, με υποχρέωση καταβολής φόρου υποτέλειας στον Σουλτάνο και αναγνώριση της επικυριαρχίας της Υψηλής Πύλης από την ελληνική πλευρά. Η Αγγλία, η Γαλλία και η Ρωσία συνυπέγραφαν τα εξής: «δε θέλουν ζητήση εις αυτάς τας συμφωνίας οποιανδήποτε αύξησιν ορίων γης, οποιανδήποτε αποκλειστικήν επιρροήν, οποιονδήποτε εμπορικόν πλεονέκτημα διά τους υπηκόους των, το οποίον οι υπήκοοι οποιουδήποτε άλλου έθνους να μην δύνανται επίσης να απολαύσουν». Οι τρεις σύμμαχοι θα δημιουργούσαν προξενικές σχέσεις με την Ελλάδα. Μυστικό πρωτόκολλο τριών άρθρων που ενσωματώθηκε στη συνθήκη υπαγόρευε τα εξής: «εάν η ανακωχή δεν εγένετο δεκτή εντός μηνός, οι υπογράφουσαι Δυνάμεις ήθελον λάβη τα προσήκοντα εις τας περιστάσεις μέτρα…». Έδινε δηλαδή διορία ένα μήνα στον σουλτάνο Μαχμούτ Β΄ να αποδεχτεί τη διαμεσολάβηση των Δυνάμεων διαφορετικά με την πάροδό της θα υπήρχε ακόμη και πολεμική ενέργεια για την επίτευξη της ειρήνευσης. Ο ίδιος ο Στράτφορντ Κάνινγκ, ο πρεσβευτής της Αγγλίας στην Κωνσταντινούπολη, προβλέποντας την αρνητική στάση του σουλτάνου είπε στον Άγγλο ναύαρχο Κόδριγκτον, αρχηγό των αγγλικών δυνάμεων της Μεσογείου «… Αν δεν γίνεται αλλιώς, να επιβάλετε την ειρήνη με τα πυροβόλα σας». Παράλληλα προβλεπόταν η αποστολή αγγλικού, γαλλικού και ρωσικού στόλου στην Πελοπόννησο με εντολή την επιβολή των όσων αποφασίστηκαν.

Βέβαια οι Δυνάμεις δεν τήρησαν ενιαία στάση καθώς τα συμφέροντά τους τις καθοδηγούν. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η Ρωσία, η οποία είχε υπογράψει μόλις λίγους μήνες νωρίτερα με την Οθωμανική αυτοκρατορία τη συνθήκη του Άκερμαν με την οποία αποδεχόταν την αποφυγή κάθε ανάμιξης στις ελληνικές υποθέσεις.

Η συνθήκη του Λονδίνου δημοσιεύτηκε στην εφημερία Times του Λονδίνου στις 12 Ιουλίου 1827 και στην «Ανεξάρτητο Εφημερίδα της Ελλάδος» στις 6 Αυγούστου και έτυχε ενθουσιώδους αποδοχής στην Ελλάδα. Παράλληλα οι τρεις Προστάτιδες Δυνάμεις έστειλαν τμήματα των στόλων τους στη Μεσόγειο: μοίρες του ρωσικού στόλου με ναύαρχο τον Χέυδεν, του αγγλικού με τον Κόδριγκτον και του γαλλικού με τον Δεριγνύ.

Στις 8 Ιουλίου, ο Ρώσος τσάρος Νικόλαος Α΄ υπέδειξε τον Ιωάννη Καποδίστρια για τη θέση του Κυβερνήτη της Ελλάδας. Ο σουλτάνος, όπως αναμενόταν, αρνήθηκε να αποδεχθεί την Ιουλιανή συνθήκη του Λονδίνου, εκμεταλλευόμενος τις έριδες των Δυνάμεων και τις αποτυχίες της ελληνικής επανάστασης. Το επόμενο βήμα, μετά την απόρριψη από την Πύλη αποτέλεσε την αφορμή για την εφαρμογή του μυστικού συμπληρωματικού άρθρου από τις Δυνάμεις: η πολεμική ενέργεια που έλαβε χώρα, ήταν η ναυμαχία του Ναυαρίνου στις 20 Οκτωβρίου 1827 όπου συγκρούστηκαν οι στόλοι των Μεγάλων Δυνάμεων (Αγγλία, Γαλλία, Ρωσία) με τον τουρκοαιγυπτιακό στόλο ο οποίος υπέστη ολοκληρωτική καταστροφή.

Σταδιακά, οι Προστάτιδες Δυνάμεις κάνοντας ένα πολύ σημαντικό βήμα, παρείχαν την ανεξαρτησία στην Ελλάδα (Πελοπόννησο, Στερεά Ελλάδα, Εύβοια, Κυκλάδες) ενώ παράλληλα θα φρόντιζαν για την ισχυροποίηση των συμφερόντων και της επιρροής τους στο χώρο της Βαλκανικής χερσονήσου. Η Ιουλιανή Συνθήκη του 1827 υπήρξε πολύ σημαντική και αποτέλεσε το πρώτο βήμα για την ανεξαρτησία της Ελλάδας.

Αντιγόνη Καρύτσα*
Φιλόλογος

Ακολουθήστε την επίσημη σελίδα μας στο facebook schooltime για να βλέπετε τις σημαντικότερες ειδήσεις στη ροή του schooltime.gr

Ακολουθήστε μας στο facebook