Νεοελληνική γλώσσα Α’ γυμνασίου: Διαθέσεις και φωνές του ρήματος – Θεωρία & Ασκήσεις

Της Παναγιώτας Κόττα*

Διαθέσεις και φωνές του ρήματος

Α. Διάθεση: η ιδιότητα του ρήματος να δείχνει αν το υποκείμενο ενεργεί ή παθαίνει ή απλώς βρίσκεται σε μια κατάσταση. Η διάθεση αφορά την σημασία και όχι τη μορφή των ρημάτων.

Οι διαθέσεις είναι τέσσερις:

1. Ενεργητική: το υποκείμενο ενεργεί, δηλ. κάνει κάτι :

Πχ.  Ο γεωργός οργώνει το χωράφι

2. Παθητική: το υποκείμενο παθαίνει, δηλ. δέχεται ενέργεια από άλλον :

Πχ. Ο Νίκος αδικήθηκε από τον δάσκαλο.

3. Μέση: το υποκείμενο ενεργεί και η ενέργεια επιστρέφει στο ίδιο:

Πχ. Κάθε πρωί χτενίζομαι προσεκτικά.

4. Ουδέτερη: το υποκείμενο βρίσκεται σε μια κατάσταση, δηλ. ούτε κάνει κάτι, ούτε παθαίνει:

Πχ. Το μωρό κοιμάται.

 

Β. Φωνή: Αποτελεί ομάδα τύπων του ρήματος και αφορά τη μορφή του.

Οι φωνές είναι δύο:

1. Ενεργητική: το σύνολο των ρημ. τύπων που στο πρώτο πρόσωπο της οριστικής Ενεστώτα λήγουν σε .

Πχ. δένω, ακούω, ζωγραφίζω.

2. Παθητική: το σύνολο των ρημ. τύπων που στο πρώτο πρόσωπο της οριστικής Ενεστώτα λήγουν σε -μια.

Πχ. δένομαι, ακούγομαι, ντύνομαι.

 

ΠΡΟΣΟΧΗ: Πολλά ρήματα διαθέτουν και τις δύο φωνές. Ωστόσο, ορισμένα σχηματίζουν μόνο τη μία. 

Πχ: ζω, τρέχω, γερνώ  ΚΑΙ  αισθάνομαι, φαίνομαι, σέβομαι.

  • Όσα ρήματα έχουν μόνο Παθητική Φωνή λέγονται ΑΠΟΘΕΤΙΚΑ.

Τέτοια είναι τα ακόλουθα: αισθάνομαι, γίνομαι, δέχομαι, εργάζομαι, εύχομαι, θυμάμαι, μεταχειρίζομαι, σέβομαι, συλλογίζομαι, φοβάμαι, φαίνομαι, έρχομαι, χρειάζομαι, ανέχομαι κ.α.

ΑΣΚΗΣΗ ΕΜΠΕΔΩΣΗΣ

Στα παρακάτω ρήματα να βρείτε τη διάθεση και τη φωνή:

  • Η βροχή πότισε τα χωράφια.
  • Η μητέρα κουρεύτηκε στο κομμωτήριο της γειτονιάς.
  • Κάνε ησυχία! Το μωρό κοιμάται.
  • Η πολυκατοικία γκρεμίστηκε από τον σεισμό.
  • Κάθε πρωί σηκώνομαι στις επτά και ετοιμάζομαι για το σχολείο.
  • Ο πατέρας εργάζεται σκληρά στην καπνοβιομηχανία.
  • Στεναχωρήθηκα πολύ που έσπασε το αγαπημένο βάζο της μητέρας.
  • Τα χιόνια στα βουνά ακόμα δεν έλιωσαν.
  • Νιώθω πολύ πιεσμένη τον τελευταίο καιρό.
  • Από πού αγόρασες το λάδι;
  • Η Μαρία ετοιμάζεται για την σχολική γιορτή της ερχόμενης εβδομάδας.
  • Παραδέχτηκε σε όλους ότι την αγαπάει.
  • Ο Θάνος έγινε μηχανικός αυτοκινήτων.
  • Ο παππούς καθόταν πάντα στην ίδια θέση.
  • Το μωρό κλαίει γιατί μάλλον πεινάει.
  • Η σοφίτα καταστράφηκε εντελώς από την πυρκαγιά.
  • Δεν ενδιαφέρεσαι για κανέναν και τίποτα!
  • Η Μίνα χορεύει εξαιρετικά, αλλά τραγουδάει μέτρια.
  • Ο υδραυλικός επισκεύασε τη βρύση πολύ γρήγορα.
  • Παντρεύτηκε σε νεαρή ηλικία.
  • Καταδικάστηκε σε ισόβια κάθειρξη.
  • Ο ακροβάτης ξετρέλανε το κοινό με το νούμερο του.

Παναγιώτα Κόττα*
Φιλόλογος

 Αν θέλετε να ενημερώνεστε μέσω fb για όλες τις νέες αναρτήσεις, ακολουθήστε τη σελίδα μας επιλέγοντας τον σύνδεσμο: schooltime

Κατεβάστε δωρεάν 200+ σχολικά βοηθήματα από το schooltime.gr