Το επικοινωνιακό πλαίσιο στην έκθεση: Αποδεικτικό δοκίμιο / πειθούς – Δοκίμιο στοχασμού

Της Χαράς Ανδρονίδη

Αποδεικτικό δοκίμιο/πειθούς

Συνάδει με την παραδοσιακή μορφή έκθεσης. Απαιτεί τεκμηρίωση των θέσεων, σοβαρό ύφος, προσεγμένη έκφραση, ενώ το προσωπικό – υποκειμενικό στοιχείο υπάρχει βέβαια, αλλά είναι εξασθενημένο. Βασικό χαρακτηριστικό του είναι η λογική οργάνωση των ιδεών και στοχεύει στην πειθώ των αναγνωστών. Τεχνική πειθούς που ενδείκνυται είναι η επίκληση στη λογική. Ως απαραίτητο εξωτερικό στοιχείο του είναι ο τίτλος. (Αν ζητηθεί έκθεση, τότε ο τίτλος δεν χρειάζεται.)

ΔΟΜΗ ΑΠΟΔΕΙΚΤΙΚΟΥ ΔΟΚΙΜΙΟΥ

Ως προς τη διάρθρωσή του, ακολουθούμε τα εξής:

Βήμα 1ο : Βάζουμε σύντομο τίτλο προσαρμοσμένο στο ύφος του κειμένου που θα ακολουθήσει.

Βήμα 2ο : Αποκωδικοποιούμε το θέμα, διακρίνοντας δεδομένα και ζητούμενα. Στον πρόλογο, ο οποίος πρέπει να είναι σύντομος, αναφέρουμε το θέμα που πρόκειται να αναπτύξουμε και καταγράφουμε την προσωπική μας θέση σχετικά με το συγκεκριμένο θέμα..

Βήμα 3ο : Μεταβαίνουμε στο κύριο θέμα, προσέχοντας τη συνοχή. Το ύφος είναι σοβαρό και απρόσωπο (χρήση γ’ προσώπου αν θέλουμε να εκφράσουμε την οπτική μας γωνία, μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε α’ ενικό ή πληθυντικό πρόσωπο), η δομή είναι τριμερής και κάθε παράγραφος έχει νοηματική αυτοτέλεια. Επικρατέστερος τρόπος ανάπτυξής της αποδεικνύεται η αιτιολόγηση (παράθεση αιτίου – αποτελέσματος ή συγκεκριμένων παραδειγμάτων). Στοχεύουμε στην πειθώ και χρησιμοποιούμε ως τρόπο τη λογική, προβάλλοντας επιχειρήματα και τεκμήρια.

Βήμα 4ο : Επίλογος: Ανακεφαλαιώνουμε, διατυπώνουμε συμπεράσματα.

Δοκίμιο στοχασμού

Απαιτεί χρήση μεταφορικής, ποιητικής, συγκινησιακής γλώσσας, ενδεχομένως και συμβόλων. Το ύφος πιθανότατα θα είναι οικείο, φυσικό ή λυρικό. Η δομή του κειμένου χαλαρή, καθώς ο τρόπος ανάπτυξης των ιδεών είναι συνειρμικός – διαισθητικός, ενώ το προσωπικό στοιχείο ιδιαίτερα έντονο.

Το θέμα προσεγγίζεται από καθαρά υποκειμενική σκοπιά, αφού ο μαθητής καλείται να αναπτύξει ελεύθερα τα συναισθήματα, τις σκέψεις και τους προβληματισμούς του. Κυρίαρχος τρόπος πειθούς είναι η επίκληση στο συναίσθημα. Φυσικά και στο δοκίμιο στοχασμού χρειάζεται να τεθεί τίτλος. (Όλα αυτά, βέβαια, καθιστούν δύσκολο να ζητηθεί από το μαθητή σε πανελλήνιες εξετάσεις να αναπτύξει δοκίμιο στοχασμού.)

[Σημείωση: Και στις δύο περιπτώσεις ο μαθητής οφείλει να μην σταθεί στην επικαιρότητα.]

[Για τα χαρακτηριστικά του δοκιμίου και τα είδη του, βλ. εδώ το βιβλίο της Γ’ Λυκείου, σσ.95-103].

………………………………………………………………

Στοιχείο που επιβάλλεται να προσέξει ο μαθητής κατά τη διαδικασία συγγραφής της έκθεσης -παραγωγής κειμένου είναι το επικοινωνιακό πλαίσιο που θα του ζητηθεί να ακολουθήσει. Όταν λέμε επικοινωνιακό πλαίσιο, εννοούμε τις επικοινωνιακές συνθήκες για τις οποίες συντάσσεται ένα κείμενο, αφού «Μιλούμε με διαφορετικό τρόπο, σε διαφορετικό τόπο, σε διαφορετικό χρόνο, με διαφορετικούς ανθρώπους, για διαφορετικά πράγματα» (Έκφραση-Έκθεση, τ. α΄, Γλώσσα και Περίσταση σ. 35). Επομένως, ανάλογα με την επικοινωνιακή περίσταση συνθέτουμε το περιεχόμενο ενός κειμένου λαμβάνοντας υπόψη τα εξωτερικά στοιχεία του κειμένου, όπως ο τίτλος, η προσφώνηση, ο χαιρετισμός και τα εσωτερικά στοιχεία του, όπως η γλώσσα, το ύφος, το γραμματικό πρόσωπο, η οπτική προσέγγισης του θέματος κ.ά. Αυτό σημαίνει ότι το ίδιο άτομο μπορεί να μιλήσει ανάλογα με τις συγκεκριμένες κάθε φορά ανάγκες σε πολλά επίπεδα και με διαφορετικό ύφος. [βλ. και στο βιβλίο της Α’ Λυκείου: Κεφάλαιο Πρώτο. ΙΙ. Οι ποικιλίες της γλώσσας – Γλώσσα και κοινωνικό και υφολογικό επίπεδο].

Αυτά τα στοιχεία λοιπόν έχουν να κάνουν με το είδος του κειμένου που θα αναπτύξει ο μαθητής. Είδη κειμένου που ενδέχεται να χρειαστεί στις εξετάσεις να «παράγει» είναι:

  • Δοκίμιο αποδεικτικό – πειθούς
  • Δοκίμιο στοχασμού
  • Άρθρο
  • Επιφυλλίδα
  • Ομιλία -Εισήγηση ή Διάλεξη
  • Επιστολή

Από το βιβλίο της Χαράς Ανδρονίδη: «Νεοελληνική Γλώσσα Γ’ Λυκείου – Συνοπτική θεωρία παραγωγής κειμένου» Εκδ. schooltime.gr

Χαρά Ανδρονίδη*
φιλόλογος

Πλήρες εκπαιδευτικό υλικό για την Έκφραση – Έκθεση Λυκείου

1. Έκφραση-Έκθεση Α’ Λυκείου, 2. Έκφραση-Έκθεση Β’ Λυκείου, 3. Έκφραση-Έκθεση Γ’ Λυκείου, 4. Υποστηρικτικό υλικό, 5. Σχεδιαγράμματα, 6. Γραμματική-Συντακτικό

Ακολουθήστε την επίσημη σελίδα μας στο facebook schooltime για να βλέπετε τις σημαντικότερες ειδήσεις στη ροή του schooltime.gr

Ακολουθήστε μας στο facebook

50 σημεία θεωρίας για μία ολοκληρωμένη επανάληψη στη Νεοελληνική Γλώσσα – Έκφραση / Έκθεση