Στη σημερινή εποχή είναι αλήθεια πως παρατηρείται υπερτροφία του υλικοτεχνικού πολιτισμού και ατροφία του ηθικοπνευματικού. Το «ήθος» και το «πνεύμα», έννοιες που θεωρητικά αντικατοπτρίζονται στο «πρόσωπο» μεγάλου αριθμού δικαιωμάτων, καταλήγουν να αποτελούν απλώς το εξωτερικό περίβλημα ενός «προσωπείου», αφού τα ανθρώπινα δικαιώματα σήμερα δεν είναι παρά μία ψευδαίσθηση, με αυτό της εργασίας να πρωτοστατεί. Θα ήταν εύλογο λοιπόν να αναφερθούμε στο φαινόμενο της ανεργίας και των ακατάλληλων εργασιακών συνθηκών, καθώς και στους φορείς που μπορούν να προστατεύσουν τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Είναι κοινή παραδοχή πως η καταπάτηση των δικαιωμάτων του ανθρώπου λαμβάνει υπόσταση με το υψηλό ποσοστό ανεργίας στη σημερινή κοινωνία, αλλά και με τις αντιεργασιακές συνθήκες που ισχύουν σε αρκετές περιπτώσεις. Συγκεκριμένα, όσον αφορά το φαινόμενο της ανεργίας, είναι γεγονός πως ελλοχεύει ο κίνδυνος για την ψυχολογική ανισορροπία του ατόμου. Η παραγωγή έργου συμβάλλει στην ορθή ηθικοπνευματική ανάπτυξη του ανθρώπου, που σε συνάρτηση με την ψυχική υγεία, ευνοεί όχι μόνο το αποτέλεσμα της ίδιας της εργασιακής δραστηριότητας, αλλά και το ίδιο το άτομο αισθάνεται πληρότητα, ολοκλήρωση και συναισθηματική ισορροπία. Σε περίπτωση λοιπόν που επικρατήσει η ανεργία, η πληρότητα, η ολοκλήρωση και η συναισθηματική ισορροπία δίνουν τη θέση τους στον ψυχικό μαρασμό, την απογοήτευση, και ορισμένες φορές και στην κατάθλιψη, όταν το άτομο συνειδητοποιεί ότι το δικαίωμά του για εργασία και προσφορά καταδυναστεύεται. Το φαινόμενο λοιπόν αυτό εμποδίζει τον άνθρωπο να προσφέρει στο κοινωνικό σύνολο. Καταδικάζει τα όνειρα πολλών νέων ανθρώπων που δικαιούνται μια ζωή, με την εργασία να τους προσφέρει όχι μόνο ολοκλήρωση και ισορροπία, αλλά και τους αναγκαίους οικονομικούς πόρους. Το δικαίωμα λοιπόν για αξιοπρεπή ζωή και διαβίωση θυσιάζεται και αυτό στο βωμό της ανεργίας.

Η ανεργία δεν είναι η μόνη που αποτελεί καθρέφτη της καταπάτησης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων· ανάλογος είναι ο ρόλος των ακατάλληλων εργασιακών συνθηκών σε αρκετές περιπτώσεις. Για κάποιους αυτό αποτελεί παρελθόν έχοντας το νου τους προσκολλημένο στην εκμετάλλευση των ορυχείων του Λαυρίου κατά το δέκατο-ένατο και εικοστό αιώνα. Ωστόσο, και σήμερα λαμβάνουν χώρα ποικίλες μορφές καταπάτησης των δικαιωμάτων λόγω των εργασιακών συνθηκών. Αυτό σημαίνει πως ο κίνδυνος για τη σωματική υγεία έρχεται σε πρώτο πλάνο. Εικόνες από εργοστάσια, βιομηχανίες, βιοτεχνίες και όχι μόνο, επιβεβαιώνουν τη σκληρή πραγματικότητα. Ο εξευτελισμός της ανθρώπινης υπόστασης ακυρώνει όχι μόνο το δικαίωμα στην εργασία υπό κατάλληλες συνθήκες, αλλά και αυτό της ίδιας της ζωής. Ζωή δεν είναι ο διαρκής κίνδυνος για εργοστασιακά ατυχήματα, ούτε ο φόβος για το θάνατο επί δέκα, δεκαπέντε ή και είκοσι ώρες την ημέρα. Και αυτό δεν αποτελεί μόνο την ελληνική πραγματικότητα, αλλά αντικατοπτρίζει τεράστιο αριθμό κρατών σε όλο τον πλανήτη. Τέλος, τέτοιου είδους συνθήκες εργασίας αφορούν κυρίως τα χειρωνακτικά επαγγέλματα. Αυτό φανερώνει τη μετουσίωση της χειρωνακτικής εργασίας σε ντροπή. Και φυσικά αποτελεί ντροπή με τη μορφή που έχει πάρει σήμερα. Όχι η ίδια η έννοια της χειρωνακτικής εργασίας, αλλά ο τρόπος με τον οποίο αυτή πραγματοποιείται.

Τα δικαιώματα του ανθρώπου είναι αδήριτη ανάγκη να προστατευθούν, και για αυτό οφείλουν να δράσουν ορισμένοι φορείς· για να επανακτήσει ο Άνθρωπος τη θέση που του αρμόζει· για να δικαιούται και να μην υποχρεούται μόνο. Δεδομένου λοιπόν ότι πρωταρχικός φορέας κοινωνικοποίησης είναι η οικογένεια, οι αρχές, οι αξίες και οι ιδέες που μεταδίδονται στους κόλπους κάθε υγιούς οικογενειακής εστίας, οφείλουν να επηρεάζουν τους νέους, καθώς το μέλλον είναι στα χέρια τους, στις σκέψεις, στις πράξεις τους. Η παιδεία και η αγωγή που δίνει απλόχερα η οικογένεια στα μέλη της συνυφαίνονται με την κοινωνική και εγγράμματη μόρφωση που είναι απαραίτητο να παρέχουν τα σχολικά συγκροτήματα στους μαθητές. Η ανθρωπο-πλαστική παιδεία συμβάλλει στον εξ-ανθρωπισμό του ανθρώπου και στην αποφυγή της απ-ανθρωποποίησής του. Το δικαίωμα στην παιδεία θεμελιώνεται μέσω της λειτουργίας του σχολείου. Παράλληλα, οι πνευματικοί άνθρωποι κρίνεται αναγκαίο να διαφωτίσουν με το πνεύμα τους τα άτομα με την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων να αποτελεί κεντρικό σημείο στις ομιλίες, τις διαλέξεις και τα βιβλία τους.

Σε αυτό το σημείο θα μπορούσαμε να αναφερθούμε στην καταλυτική δράση των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης. Η τηλεόραση, το διαδίκτυο, ο Τύπος, το ραδιόφωνο με τις διαφημίσεις και τις καμπάνιες που μπορούν να προωθήσουν στο ευρύ κοινό, οφείλουν να ευαισθητοποιήσουν την κοινή γνώμη για τη σημασία των δικαιωμάτων για την ανθρώπινη υπόσταση. Η Πολιτεία μπορεί επίσης με τη δράση της, με τη μορφή σεμιναρίων και εκδηλώσεων, να κινητοποιήσει τους πολίτες να δράσουν κι εκείνοι ενάντια στην καταπάτηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η ευαισθητοποίσή τους μπορεί να προκαλέσει πλήρη μεταστροφή της σημερινής νοοτροπίας και να τεθούν νέα θεμέλια για την προστασία της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Τέλος, δεν πρέπει να λησμονούμε τις φιλανθρωπικές οργανώσεις που με το έργο και τη δράση τους επιδιώκουν τη βελτίωση της ζωής του ατόμου και τις κατάλληλες συνθήκες εργασίας και διαβίωσης για κάθε πολίτη.

«Αν θέλεις να λέγεσαι Άνθρωπος δε θα πάψεις ούτε στιγμή να αγωνίζεσαι για την ειρήνη και για το δίκαιο». Το ποίημα του Λειβαδίτη ταιριάζει σε κάθε μορφή καταπάτησης των δικαιωμάτων, είτε πρόκειται για την ανεργία είτε για άθλιες εργασιακές συνθήκες είτε για οποιαδήποτε άλλη. Όλοι οφείλουμε να αγωνιστούμε για τη διεκδίκηση των δικαιωμάτων μας. Χωρίς να «πάψουμε ούτε στιγμή». Γιατί ο άνθρωπος δεν υποχρεούται μόνο· δικαιούται· μια καλύτερη ζωή, μια σωστή εργασία, παιδεία, το να είναι Άνθρωπος.

Παρή Στεφανή*

 Αν θέλετε να ενημερώνεστε μέσω facebook για όλες τις νέες δημοσιεύσεις, ακολουθήστε τη σελίδα μας επιλέγοντας τον σύνδεσμο: schooltime