Μετά την ήττα της Ελλάδας στον μικρασιατικό πόλεμο,  ο ελληνικός στρατός που είχε καταφύγει στη Λέσβο και στη Χίο οργάνωσε κίνημα κατά της βασιλικής κυβέρνησης τον Σεπτέμβριο του 1922 με πρωτεργάτες τον αντιπλοίαρχο Δημήτριο Φωκά και τους συνταγματάρχες Νικόλαο Πλαστήρα και Στυλιανό Γονατά. Ο βασιλιάς Κωνσταντίνος εξαναγκάστηκε να παραιτηθεί και να εγκαταλείψει τη χώρα.

Παράλληλα ο διάδοχος και πρωτότοκος γιος του Γεώργιος Β’ ανέλαβε τον θρόνο στις 27 Σεπτεμβρίου 1922. Οι κινηματίες εγκατέστησαν προσωρινή επαναστατική κυβέρνηση στην Αθήνα, η οποία άσκησε την εξουσία ως τον Οκτώβριο του 1923. Τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους προκηρύχθηκαν εκλογές για την ανάδειξη της Δ΄ Συντακτικής Συνέλευσης από τις οποίες απείχαν τα φιλοβασιλικά κόμματα. Το κόμμα των Φιλελευθέρων του Ελευθερίου Βενιζέλου κατέλαβε 250 έδρες, ενώ η Δημοκρατική ένωση του Αλεξάνδρου Παπαναστασίου 120. Η Βουλή ζήτησε τρεις μέρες μετά από τον Γεώργιο Β΄ να αποχωρήσει από την Ελλάδα και αυτός κατέφυγε στη Μεγάλη Βρετανία. Αντιβασιλέας ορίστηκε ο ναύαρχος Παύλος Κουντουριώτης.

Στη  Δ’ Συντακτική Συνέλευση, μετά από διαφωνίες Βενιζέλου-Παπαναστασίου, η κυβέρνηση Βενιζέλου παραιτήθηκε, το κόμμα των Φιλελευθέρων διασπάστηκε και ανέλαβε ο Παπαναστασίου τη διακυβέρνηση της χώρας στις 24 Μαρτίου, προωθώντας την έκπτωση της βασιλικής δυναστείας και την ανακήρυξη της αβασίλευτης δημοκρατίας.

Στις 25 Μαρτίου 1924 με το ψήφισμα της «Περί εκπτώσεως της Δυναστείας και ανακηρύξεως της Δημοκρατίας» η Εθνοσυνέλευση: α) Κηρύττει οριστικώς έκπτωτον την δυναστείαν των Γλυξβούργων, στερεί όλα τα μέλη αυτής από παντός δικαιώματος επί του Θρόνου και της Ελληνικής ιθαγενείας και απαγορεύει εις αυτά την εν Ελλάδι διαμονήν. β)Αποφασίζει να συνταχθεί η Ελλάς εις δημοκρατίαν κοινοβουλευτικής μορφής, υπό τον όρο εγκρίσεως της αποφάσεως αυτής διά δημοψηφίσματος, ούτινος αι λεπτομέρειαι, περιλαμβάνουσαι τον χρόνον, τον τρόπον της ενεργείας και τας εγγυήσεις της αμερολήπτου διεξαγωγής του, θέλουν κανονισθή διά Διατάγματος. γ)Επιτρέπει την αναγκαστικήν απαλλοτρίωσιν των κτημάτων των ανηκόντων εις τα μέλη της εκπτώτου Δυναστείας. Κτήματα περιελθόντα εις μέλη της εκπτώτου Δυναστείας εκ δωρεάς του Δημοσίου, δήμων, κοινοτήτων ή νομικών προσώπων ή αποκτηθέντα ή κατασκευασθέντα δι’ εθνικών εράνων, περιέρχονται αυτοδικαίως, άνευ ουδεμίας αποζημιώσεως, εις το Δημόσιον ή τους οικείους δήμους, κοινότητας ή νομικά πρόσωπα και δ)Ο Ναύαρχος Κουντουριώτης θέλει εξακολουθήσει να εκτελή ως μέχρι τούδε, καθήκοντα ρυθμιστού του πολιτεύματος μέχρι συντάξεως του δημοκρατικού Χάρτου της Ελλάδος.

Στις 13 Απριλίου 1924 πραγματοποιήθηκε δημοψήφισμα και ο λαός με ποσοστό 69,95 % ενέκρινε τις αποφάσεις της Βουλής. Κάποιοι οπαδοί φιλοβασιλικών κομμάτων με επικεφαλής τον Παναγή Τσαλδάρη αμφισβήτησαν την εγκυρότητα της λαϊκής ψήφου, θεωρώντας ότι υπήρξε νοθεία. Όμως το αποτέλεσμα αναγνωρίστηκε από τον Ιωάννη Μεταξά, αρχηγό του κόμματος των Ελευθεροφρόνων, τμήματος της  φιλοβασιλικής μερίδας. Πρώτος Πρόεδρος της Δημοκρατίας ορκίστηκε ο αντιβασιλέας Παύλος Κουντουριώτης  την 1η Μαΐου 1924.

Η δημοκρατία αποδεικνύεται ιδιαίτερα εύθραυστη. Τον Ιούνιο του 1925 ξεσπά η δικτατορία του στρατηγού Θεόδωρου Παγκάλου και η  δημοκρατία καταλύεται. Ο ίδιος κυβερνά τη χώρα ως τον Αύγουστο του 1926, καταλαμβάνει τη θέση του Προέδρου της Δημοκρατίας ώσπου ανατρέπεται από το κίνημα του υποστρατήγου Γεωργίου Κονδύλη. Αυτός επαναφέρει τον Κουντουριώτη στο αξίωμά του ο οποίος παραμένει ως το 1929. Τότε ο ναύαρχος παραιτείται για λόγους υγείας και νέος Πρόεδρος αναλαμβάνει ο Αλέξανδρος Ζαΐμης ως το 1935 που καταλύεται η αβασίλευτη δημοκρατία μετά το κίνημα του Κονδύλη της 1ης Μαρτίου και την αποκατάσταση της μοναρχίας. Ήδη όμως το το πολίτευμα κλυδωνίζεται από το 1932, χρονιά που σημειώνεται η πτώχευση της χώρας. Το κίνημα του Πλαστήρα της 6ης Μαρτίου 1933 αποτυγχάνει και το Λαϊκό Κόμμα ανέρχεται στην εξουσία το 1933.

 Η Β’ Ελληνική δημοκρατία αποδείχθηκε ιδιαίτερα ευάλωτη και διήρκεσε από το 1924 έως το 1935.

Αντιγόνη Καρύτσα*
Φιλόλογος

# Ιστορικά θέματα # Αρθρογραφία

 Αν θέλετε να ενημερώνεστε μέσω facebook για όλες τις νέες δημοσιεύσεις, ακολουθήστε τη σελίδα μας επιλέγοντας τον σύνδεσμο: schooltime