Η απελευθέρωση του δεσμώτη στη γνωστή Αλληγορία του Σπηλαίου στην Πολιτεία του Πλάτωνα συντελείται με έναν άμεσο τρόπο χωρίς τη βοήθεια κανενός και χωρίς να προϊδεαστούμε με κάποιον τρόπο.

Ο δεσμώτης ελευθερώνεται, σπάνε τα δεσμά του με δύναμη και αρχίζει τον ανηφορικό του δρόμο προς τη θέαση του Αγαθού και την Αλήθεια. Πώς μπόρεσε ο δεσμώτης να ελευθερωθεί; Χωρίς βοήθεια, χωρίς κάποια άλλη ενέργεια που να υποδεικνύει την ενέργεια αυτή.

Ο δεσμώτης ελευθερώνεται με το νου. Μόνος του αντιλαμβάνεται, με νοητικά καθαρές διαδικασίες και οδηγείται στην πρώτη γνώση. Η πρώτη σωκρατική γνώση ότι τίποτα δε γνωρίζει και ότι ακόμη και αυτά που βλέπει είναι στρεβλά, θολά, είδωλα των αληθινών πραγμάτων.

Καταδεικνύεται, με τον πιο ευθύ τρόπο, η δύναμη της νόησης που «σπάει» τα δεσμά, τα πρώτα δεσμά που απαγορεύουν την θέαση της πραγματικότητας. Ο Νους είναι κυρίαρχος σε αυτό το παιχνίδι της γνώσης και της αλήθειας. Τίποτα δεν μεσολαβεί μέχρι την πρώτη συναίσθηση του τι πρέπει πραγματικά να δει ο άνθρωπος.

Ένα ιδεαλιστικό μοντέλο με άλλους όρους από τους σύγχρονους. Τα δύο επίπεδα της πραγματικότητας, το υλικό και το υπερβατολογικό. Η ύλη ως σώμα (που συνδέεται ετυμολογικά με τη λέξη σήμα που βρίσκουμε στην Αντιγόνη και σημαίνει τάφος) δεν μας αφήνει να ατενίζουμε την λαμπερή αλήθεια των «όντως όντων». Το «φαίνεσθαι» άρρηκτα συνδεδεμένο με την ύλη και το σταθερό, αμετάβλητο, αληθινό «Είναι», συνδεδεμένο με την Διάνοια και το Νου.

Ο Πλάτωνας καταφέρνει να εξυψώσει την πνευματική Ελευθερία μέσα από την ανωνυμία και την στατικότητα της Αλληγορίας. Η ύψιστη καθολικοποίηση των εννοιών, ο υπέρτατος νους που συνειδητοποιεί μέσα σε ένα στατικό περιβάλλον. Παίζει με την εναλλαγή καταστάσεων που φαντάζονται οι αναγνώστες και με την έννοια του Φωτός. Το ψεύτικο φως του σπηλαίου, το απατηλό που μπορεί να προσφέρει μόνο ένα μισοσκόταδο και το απέραντο, λαμπερό, αληθινό φως του Ήλιου. Μισοσκόταδο στον φυσικό, απατηλό κόσμο. Ούτε σκοτάδι , λοιπόν, ούτε φως, ούτε μαύρο (ανυπαρξία) ούτε καθαρό λευκό. Η γκρίζα ζώνη της διαλεκτικής, της φιλοσοφίας και του ανηφορικού δρόμου.

Ακόμη και η ανηφόρα δεν είναι τυχαία. Δύσκολος δρόμος η διαλεκτική, δύσκολη η διαλεκτική και ακόμη πιο δύσκολη η θέαση του Αγαθού.

Μόνο για όσους προσπαθήσουν.

Μέρκατας Γιώργος*
Φιλόλογος, ΜSC Συστηματικής Φιλοσοφίας

 Αν θέλετε να ενημερώνεστε μέσω facebook για όλες τις νέες δημοσιεύσεις, ακολουθήστε τη σελίδα μας επιλέγοντας τον σύνδεσμο: schooltime