Ο εικοστός-πρώτος αιώνας είναι η εκατονταετία της τεχνολογίας, όπως μαρτυρά η πορεία της σημερινής κοινωνίας και το σύνολο των επιτευγμάτων που έχει επιτύχει. Δεδομένου ότι η τεχνολογία προοικονομεί την επιστημονική έξαρση, στο σημείο αυτό οφείλουμε να σκεφτούμε κατά πόσο η επιστήμη σήμερα έχει ηθικά ερείσματα. Η απάντηση ίσως μας απογοητεύσει, και για αυτό το λόγο θα ήταν εύλογο να αναφερθούμε στους παράγοντες που έχουν διαχωρίσει την επιστήμη από την ηθική, αλλά και στις αρνητικές συνέπειες που έχει αυτό το γεγονός στον ανθρώπινο βίο.

Είναι κοινή παραδοχή πως ένας από τους σημαντικότερους φορείς αγωγής με τους οποίους έρχεται το άτομο σε επαφή είναι το σχολείο. Στα σχολικά συγκροτήματα είναι απαραίτητη όχι μόνο η εγγράμματη μόρφωση, αλλά και η κοινωνική, κάτι που απουσιάζει από το σύγχρονο εκπαιδευτικό σύστημα κατά μεγάλο ποσοστό. Το «κυνήγι των αριθμών», η βαθμοθηρία με άλλα λόγια, η χρησιμοθηρική αντιμετώπιση της γνώσης και η πλήρης αδιαφορία για αξίες της ελληνικής κοινωνίας, ανάμεσα σε αυτές και η ηθική, επιβεβαιώνουν τους λόγους για τους οποίους οι πρώην μαθητές και σημερινοί επιστήμονες δεν «ἐπίστανται» απ’ ό,τι φαίνεται ότι η ηθική οφείλει να αποτελεί το θεμέλιο κάθε σκέψης, το εναρκτήριο λάκτισμα κάθε κίνησης. Αυτό δεν το γνωρίζει ούτε η πολιτεία, ή τουλάχιστον δεν το λαμβάνει υπόψη, αφού παρατηρούμε πως πληθώρα πολιτικών σκοπιμοτήτων καθοδηγούν με ακρίβεια την επιστήμη στη μετουσίωσή της από ευεργεσία σε συμφέρον και παγίδα για τους πολέμιους. Οι επιστήμονες ως πιόνια στην πολιτική σκακιέρα δεν αντιδρούν, ακολουθώντας και υποστηρίζοντας με τις εφευρέσεις και τα επιτέυγματά τους τα συμφέροντα των «ὀλίγων». Μπορεί λοιπόν οι «ὀλίγοι» να στοχεύουν στο ίδιον όφελος, ολόκληρη η κοινωνία όμως έχει αποδεχθεί άκριτα την αντίληψη της θεοποίησης του χρήματος. Η επιθυμία για όλο και περισσότερα κέρδη και υλικά αγαθά, η ηδονή του πλούτου και η ωφελιμιστική θεώρηση των πραγμάτων κατέχουν δεσπόζουσα θέση στο σύνολο των ιδεών με τις οποίες πολλά άτομα μεγαλώνουν στους κόλπους του κοινωνικού ιστού. Οι επιστήμονες λοιπόν, ως «γεννήματα» της εστίας τέτοιων αντιλήψεων ακολουθούν κατά γράμμα τις υπαγορεύσεις της κοινωνίας. Η ηθική θυσιάζεται καθημερινά στο βωμό της α-ηθικότητας, έννοιας εντονότερης ακόμη και από την ανηθικότητα, και αυτό έχει ως αποτέλεσμα την επιδοκιμασία σε επιστημονικά επιτεύγματα όχι με σύμμαχο την ανθρωπιά, αλλά με συνένοχο την απ-ανθρωπιά.

Η αποκοπή επιστήμης-ηθικής έχει σοβαρές επιπτώσεις στην ανθρώπινη ζωή, κάτι που θυμίζει τραγική ειρωνεία. Ο ίδιος ο Άνθρωπος διαχωρίζει δύο θεμελιώδεις έννοιες, βλάπτοντας την ίδια του τη ζωή. Συγκεκριμένα, η επιστήμη ως κορωνίδα του υλικοτεχνικού πολιτισμού, αντί να εξυψώνει τον ηθικοπνευματικό, με τον οποίο «θεωρητικά» τουλάχιστον βρίσκεται σε άμεση συνάρτηση, τον μετατρέπει σε «εκπεσόντα αστέρα». Η ηθική κατολίσθηση της σημερινής εποχής προκαλεί την πολιτιστική κατολίσθηση, καθώς ο υλικοτεχνικός πολιτισμός αδυνατεί να υπάρξει χωρίς τον ηθικοπνευματικό. Πρόκειται για «διζυγωτικά δίδυμα» κατά έναν τρόπο, όμοια και διαφορετικά ταυτόχρονα. Αν θυμηθούμε τις προαναφερθείσες πολιτικές σκοπιμότητες, τότε σίγουρα θα σκεφτούμε το ενδεχόμενο ενός πυρηνικού πολέμου. Η «επιστήμη»-πηγή θανάτου αποτελεί πλέον σκοπό, ή και αυτοσκοπό, ορισμένων αναπτυγμένων οικονομικά, αλλά όχι πνευματικά, κρατών. Η μετατροπή της επιστημονικής έξαρσης σε πολεμική σύρραξη είναι κεντρικό σημείο πλέον στους κυβερνητικούς σχεδιασμούς αυτών. Τέλος, η κοινωνική αντίληψη περί φιλοχρηματίας οδηγεί στην απανθρωποποίηση. Η έννοια του Ανθρώπου εξευτελίζεται, με τον ίδιο να έχει εκθηριοποιηθεί, όπως μαρτυρά η ζωώδης συμπεριφορά του. Ζει με γνώμονα τα ορμέμφυτα και περιφρονεί ιδέες και αξίες με ρίζες από τον αρχαιοελληνικό πολιτισμό.

Είναι αδήριτη ανάγκη το σχολείο να μην αποτελεί πια «χωματερή πληροφοριακών απορριμμάτων», αλλά να καθοδηγήσει την ανθρώπινη συμπεριφορά στη «θέαση του Ἀγαθού», όπως αναφέρει ο Πλάτωνας. Η θεραπεία των πληγών του κοινωνικού ιστού και η πλήρης μεταστροφή των πολιτικών σκέψεων θα αποτελέσει απλώς την αρχή για τη νέα οδό που οφείλει να ακολουθήσει η επιστήμη:  την ηθική. Είναι καιρός να τεθούν σε εφαρμογή όλα όσα χρειάζονται για την εξυγίανση της κατάστασης, η οποία δεν είναι μη αναστρέψιμη. Ας προλάβουμε λοιπόν να βοηθήσουμε την επιστήμη να επανακτήσει το ρόλο της ως πηγή ζωής και όχι ως πηγή θανάτου, είτε σωματικού είτε πνευματικού.

Παρή Στεφανή*

 Αν θέλετε να ενημερώνεστε μέσω facebook για όλες τις νέες δημοσιεύσεις, ακολουθήστε τη σελίδα μας επιλέγοντας τον σύνδεσμο: schooltime