Το Πανεπιστήμιο Αθηνών κατέχει, αναμφίβολα, μία από τις πλέον σημαίνουσες θέσεις στη «χορεία» των Εκπαιδευτικών Ιδρυμάτων της Χώρας. Θέση, βασισμένη στη (σημερινή) ισχυρή παρουσία του, στο Εκπαιδευτικό και το Επιστημονικό έργο του και στη μακρά Ιστορική διαδρομή του μέσα στον χρόνο, η οποία σφράγισε τη «φυσιογνωμία» του και τη σχέση του με την ελληνική κοινωνία.

Το «Ἀθήνησι Πανεπιστήμιον» υπήρξε το μόνο Πανεπιστήμιο της Χώρας, έως το 1926, οπότε, ιδρύθηκε το Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης. Από τη σύστασή του, επίσης, το Πανεπιστήμιο Αθηνών πορεύτηκε, παράλληλα, με το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο (Ε.Μ.Π.), το οποίο διήνυσε τη δική του διαδρομή από την ίδρυσή του, το 1836, έως την ανωτατοποίησή του και την αναγνώριση της ισοτιμίας του με το Πανεπιστήμιο Αθηνών (το 1887).

Το Πανεπιστήμιο Αθηνών από την πρώτη στιγμή της λειτουργίας του ανέλαβε την «αναπαραγωγή» του Επιστημονικού – Εκπαιδευτικού προσωπικού της Χώρας, στελεχώνοντας τη Δημόσια Διοίκηση και τον Ιδιωτικό Τομέα. Παράλληλα, αποτέλεσε – τουλάχιστον, έως την περίοδο του Μεσοπολέμου (1919 – 1939) – τον κατεξοχήν χώρο δημιουργίας και διάχυσης επιστημονικού λόγου, συνέβαλε, δε, σε μεγάλο βαθμό στον ορισμό και τη συγκρότηση Επιστημονικών Πεδίων και Πρακτικών, μέσω των Προγραμμάτων Σπουδών του και των δραστηριοτήτων του Διδακτικού Προσωπικού του. Η λειτουργία του συνδέθηκε με τις διαδικασίες συγκρότησης Δημόσιων και Ιδιωτικών Θεσμών, την αντιμετώπιση κοινωνικών αναγκών και την επιτέλεση κρατικών λειτουργιών. Ακόμη, συντέλεσε σε μεγάλο βαθμό στη διατήρηση της εθνικής και πολιτισμικής ταυτότητας των ελληνικών πληθυσμών του Ελληνικού Κράτους. Στον χώρο του, καλλιεργήθηκαν και αναπτύχθηκαν η Μεγάλη Ιδέα («Ἡ Ἑλλάδα τῶν δύο Ἠπείρων καὶ τῶν πέντε Θαλασσῶν»), η Ελληνοχριστιανική Παιδεία, η προάσπιση της Καθαρεύουσας, ως συστατικού στοιχείου της εθνικής ταυτότητας και η συνέχεια της Ελληνικής Εθνικής Ιστορίας.

Από την πρώτη στιγμή της ίδρυσης του Πανεπιστημίου Αθηνών (έτος ίδρυσης, 1837), τονίστηκε η εθνική αποστολή του, δηλαδή, η μόρφωση των Ελληνοπαίδων, η συμβολή του Ιδρύματος στην ανάδειξη και την προβολή της ταυτότητας του Ελληνικού Κράτους, καθώς και η χρησιμότητά του στην εξυπηρέτηση των ευρύτερων στόχων του Ελληνικού Κράτους στις γεωπολιτικές συνθήκες της περιοχής. Για πολλούς από τους Ιδρυτές ή τους Καθηγητές του, στόχος του Πανεπιστημίου θα έπρεπε να είναι η υποδοχή των ευρωπαϊκών ιδεών, οι οποίες είχαν μεταφερθεί από την Αρχαία Ελλάδα στη Δυτική Ευρώπη και αποτέλεσαν το θεμέλιο του πολιτισμού που δημιουργήθηκε και αναπτύχθηκε, εκεί (δηλαδή, στη Δυτική Ευρώπη). Καθώς ο Ευρωπαϊκός Πολιτισμός, μετά την Ελληνική Επανάσταση του 1821 και τη συγκρότηση του Ελληνικού Κράτους (1830), επέστρεφε, πλέον, στην αρχική κοιτίδα του, θα γινόταν αντικείμενο επεξεργασίας από το Ελληνικό Ανώτατο Εκπαιδευτικό ίδρυμα, ώστε στη συνέχεια, «να μετακενωθεί», σύμφωνα και με την αντίληψη του Αδαμάντιου Κοραή, «ἐκ νέου», στην Ανατολή. Όπως υποστήριζαν οι Πρυτανικές Αρχές και το Διδακτικό Προσωπικό του Πανεπιστημίου, ο παλαιός πομπός θα γινόταν δέκτης και στη συνέχεια, πάλι, πομπός, αυτήν τη φορά, όμως, στραμμένος προς την ευρύτερη Ανατολή.

Σε μεγάλο βαθμό, τώρα, η οργάνωση του Ιδρύματος βασίστηκε στα πρότυπα των Γερμανικών Πανεπιστημίων, που κυριαρχούσαν στην Ευρώπη, την περίοδο εκείνην, αλλά και στην επιλεκτική ενσωμάτωση στοιχείων από άλλα (Ευρωπαϊκά) Πανεπιστήμια.

Η «ιδεολογική κρηπίδα» πάνω στην οποία στηρίχθηκε η ίδρυση του Πανεπιστημίου, ήταν η ιδέα της πολιτισμικής εξάπλωσης του Ελληνισμού, του Ελληνικού Πολιτισμού, κυρίως, στις Τουρκοκρατούμενες περιοχές του ελλαδικού χώρου. Η εδραίωση, αρχικά, αλλά και στη συνέχεια, η ανάπτυξη, η διεύρυνση και η υπεράσπιση των εθνικών ιδεών αποτέλεσαν τον βασικό στόχο του Πανεπιστημίου.

Μία σημαντική παράμετρος για τη συγκρότηση της «φυσιογνωμίας» του Πανεπιστημίου και της Παιδείας που παρήγαγε, ήταν η θέση του Θρησκευτικού στοιχείου, εντός του. Ήδη, η δημιουργία της Θεολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών αποτύπωνε την πρόθεση να συγκροτηθεί ένας βασικός πυλώνας Θεολογικής Εκπαίδευσης. Παράλληλα, το Πανεπιστήμιο απέκτησε από νωρίς τη δική του Θρησκευτική Τελετή, τον Εορτασμό των Αγίων Τριών Ιεραρχών, την οποία καθιέρωσαν οι Πρυτανικές Αρχές, το 1842.

Ακόμη, αξίζει να σημειωθεί ότι είναι μεγάλη η συμβολή του Πανεπιστημίου Αθηνών στη σφυρηλάτηση της Εθνικής Παιδείας του Ελληνικού Κράτους, η οποία δε συνδέεται, μόνο, με το Πρόγραμμα Σπουδών ή τα Γνωστικά Αντικείμενά του, αλλά και με τον ρόλο των Καθηγητών του, οι οποίοι αναμείχθηκαν, ενεργά, στη διάδοση και διάχυση της Εθνικής Παιδείας.

Καταληκτικά, γίνεται κατανοητό το γεγονός, ότι το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών είναι, ίσως, ο μοναδικός Θεσμός που σχεδόν, παράλληλα με την ίδρυση του Νεοελληνικού Κράτους, προσέφερε πολύτιμες και πολύπλευρες υπηρεσίες στη συγκρότηση και την ανάπτυξή του. Αυτή η προσφορά, δηλαδή, το Εκπαιδευτικό, το Ερευνητικό, το πολιτιστικό και το ευρύτερα κοινωνικό έργο του αρχαιότερου Πανεπιστημίου της Χώρας, συνεχίζεται, αδιάλειπτα, μέχρι και σήμερα και αναγνωρίζεται από τους «ἀπανταχοῦ» Έλληνες!

Του  Δημήτριου Πάνου,
Φοιτητή του Τμήματος Ιστορίας και Φιλοσοφίας της Επιστήμης
του Πανεπιστημίου Αθηνών

 Αν θέλετε να ενημερώνεστε μέσω facebook για όλες τις νέες δημοσιεύσεις, ακολουθήστε τη σελίδα μας επιλέγοντας τον σύνδεσμο: schooltime