Συντακτικό Λατινικών – Η σύνταξη του απαρεμφάτου

Το απαρέμφατο είναι ένας ιδιαίτερα εύχρηστος ρηματικός τύπος. Διακρίνεται σε ειδικό και τελικό[1]. Εξάλλου, η έλλειψη της δευτερεύουσας ειδικής πρότασης και ο πολύ περιορισμένος ρόλος της κατηγορηματικής μετοχής στα λατινικά, έχουν ως αποτέλεσμα την «αναβάθμιση» θα λέγαμε του ρόλου του απαρεμφάτου.

Η σύνταξη του απαρεμφάτου στα λατινικά δεν παρουσιάζει ιδιαίτερες διαφορές από τα αρχαία ελληνικά, σε ό,τι έχει να κάνει με τις περιπτώσεις της ετεροπροσωπίας του τελικού και του ειδικού απαρεμφάτου, όπως επίσης και  της ταυτοπροσωπίας του τελικού απαρεμφάτου. Εκεί που η κατάσταση διαφοροποιείται αισθητά είναι η περίπτωση του λατινισμού του ειδικού απαρεμφάτου, όταν έχουμε ταυτοπροσωπία.

Συγκεκριμένα, στην περίπτωση της ετεροπροσωπίας τόσο του ειδικού, όσο και του τελικού απαρεμφάτου, το υποκείμενό τους βρίσκεται πάντα  σε πτώση αιτιατική και είναι διαφορετικό από το υποκείμενο του ρήματος.

Π.χ. Hostes  adventare  audio

Legatos  frumentum  importare  iubet

Στην περίπτωση της ταυτοπροσωπίας του τελικού απαρεμφάτου, το υποκείμενό του τίθεται σε πτώση ονομαστική, όπως ακριβώς και στα αρχαία ελληνικά και είναι το ίδιο με το υποκείμενο του ρήματος.

Π.χ.  Vim hostium  cavere  debetis.

Ιδιαίτερη προσοχή οφείλουμε να επιδείξουμε στην περίπτωση της ταυτοπροσωπίας του ειδικού απαρεμφάτου. Εκεί, το υποκείμενο του ειδικού απαρεμφάτου τίθεται σε πτώση αιτιατική και ποτέ δεν παραλείπεται, παρά το γεγονός ότι ταυτίζεται με το υποκείμενο του ρήματος (το υποκείμενο του απαρεμφάτου νοηματικά είναι το ίδιο με το υποκείμενο του ρήματος). Μάλιστα, συνήθως πρόκειται για τύπο της προσωπικής αντωνυμίας. Το φαινόμενο αυτό ονομάζεται λατινισμός του ειδικού απαρεμφάτου.

Π.χ. Praedones… Scipioni nuntiaverunt virtutem eius admiratum se venisse.

Προσοχή: Στην περίπτωση που το ειδικό απαρέμφατο έχει εξάρτηση από παθητικό τύπο λεκτικού ή δοξαστικού ρήματος (προσωπική σύνταξη), όπως τα  dicitur, fertur, nuntiatur , existimatur  κ.α.  έχουμε άρση του λατινισμού. Εδώ το υποκείμενο του ειδικού απαρεμφάτου βρίσκεται σε ονομαστική και εννοείται, καθώς ουσιαστικά ταυτίζεται με το υποκείμενο του ρήματος.

Π.χ. Hercules boves refecisse fertur

[1] Το τελικό απαρέμφατο βρίσκεται πάντα σε χρόνο ενεστώτα και μεταφράζεται με το να + υποτακτική ενεστώτα ή αορίστου. Ειδικό ενδέχεται να είναι το απαρέμφατο κάθε χρόνου (το απαρέμφατο παρακειμένου είναι πάντα ειδικό).

Άρης Ιωαννίδης*
Φιλόλογος

© schooltime.gr