Γραπτή εξέταση στα Αρχαία Ελληνικά Γ΄ Λυκείου – Πολιτικά, Θουκυδίδης

Α. Διδαγμένο

(α) Ἐπειδὴ πᾶσαν πόλιν ὁρῶμεν κοινωνίαν τινὰ οὖσαν καὶ πᾶσαν κοινωνίαν ἀγαθοῦ τινος ἕνεκεν συνεστηκυῖαν (τοῦ γὰρ εἶναι δοκοῦντος ἀγαθοῦ χάριν πάντα πράττουσι πάντες), δῆλον ὡς πᾶσαι μὲν ἀγαθοῦ τινος στοχάζονται, μάλιστα δὲ καὶ τοῦ κυριωτάτου πάντων ἡ πασῶν κυριωτάτη καὶ πάσας  περιέχουσα  τὰς ἄλλας. Αὕτη δ’ ἐστὶν ἡ καλουμένη πόλις καὶ ἡ κοινωνία ἡ πολιτική.

(β) Ὁ πολίτης οὐ τῷ οἰκεῖν που πολίτης ἐστίν (καὶ γὰρ μέτοικοι καὶ δοῦλοι κοινωνοῦσι τῆς οἰκήσεως), οὐδ’ οἱ τῶν δικαίων μετέχοντες οὕτως ὥστε καὶ δίκην ὑπέχειν καὶ δικάζεσθαι (τοῦτο γὰρ ὑπάρχει καὶ τοῖς ἀπὸ συμβόλων κοινωνοῦσιν)·… πολίτης δ’ ἁπλῶς οὐδενὶ τῶν ἄλλων ὁρίζεται μᾶλλον ἢ τῷ μετέχειν κρίσεως καὶ ἀρχῆς. … Τίς μὲν οὖν ἐστιν ὁ πολίτης, ἐκ τούτων φανερόν· ᾧ γὰρ ἐξουσία κοινωνεῖν ἀρχῆς βουλευτικῆς καὶ κριτικῆς, πολίτην ἤδη λέγομεν εἶναι ταύτης τῆς πόλεως, πόλιν δὲ τὸ τῶν τοιούτων πλῆθος ἱκανὸν πρὸς αὐτάρκειαν ζωῆς, ὡς ἁπλῶς εἰπεῖν.

Παρατηρήσεις

  1. Να μεταφράσετε το απόσπασμα «Ἐπειδὴ πᾶσαν πόλιν… ἢ τῷ μετέχεινκρίσεως καὶ ἀρχῆς.». (μονάδες 10)
  2. Έχοντας υπόψη σας ότι τελεολογική σκέψη ονομάζουμε αυτή που αναζητεί τελικό ή τελικά αίτια (τέλος= σκοπός) για την εξήγηση των πραγμάτων (φαινομένων, πράξεων, όντων κτλ), α) να γράψετε τις φράσεις του ά αποσπάσματος που δηλώνουν τελικό αίτιο (μονάδες 04) και β) να τις αναλύσετε  (μονάδες 06)
  3. Ποιοι δεν είναι πολίτες σύμφωνα με όσα λέει ο Αριστοτέλης στο β΄ απόσπασμα και με ποια κριτήρια αποκλείονται; (μονάδες 04)
  4. Ύστερα από όσα είπαμε δίνοντας όλες τις απαραίτητες εξηγήσεις για τα θέματα που μας απασχόλησαν, σειρά στη διερεύνησή μας έχει τώρα το θέμα των πολιτευμάτων, να δούμε πόσα είναι και ποια η φύση του καθενός τους. Και πρώτα, βέβαια, τα ορθά· γιατί οι παρεκκλίσεις και οι διαστρεβλώσεις θα γίνουν φανερές μόλις θα έχουν καθοριστεί τα ορθά πολιτεύματα. Επειδή όταν λέμε «πολίτευμα» εννοούμε «αρχή, το σώμα δηλαδή που ασκεί τη διακυβέρνηση στην πόλη», και η «κυβέρνηση» είναι η ύψιστη αρχή στις πόλεις, αναγκαστικά η ύψιστη αρχή θα είναι ή ένα μόνο άτομο ή λίγα άτομα ή το σύνολο των πολιτών. Όταν λοιπόν ο ένας ή οι λίγοι ή το πλήθος ολόκληρο ασκούν την εξουσία για την εξυπηρέτηση του κοινού συμφέροντος, αυτά τα πολιτεύματα δεν μπορεί παρά να είναι ορθά· όταν, αντίθετα, η εξουσία ασκείται για την εξυπηρέτηση του ιδιαίτερου συμφέροντος είτε του ενός είτε των λίγων είτε του πλήθους, τα πολιτεύματα αυτά είναι παρεκκλίσεις και διαστρεβλώσεις των ορθών. Γιατί ή το όνομα του πολίτη δεν πρέπει να δίνεται σε ανθρώπους που είναι κατά το πολίτευμα μέλη της πόλης (ενν. μια και δεν λαμβάνονται υπόψη τα δικαιώματά τους), ή (ενν. αν τους δίνεται το όνομα του πολίτη) πρέπει να έχουν το μερτικό τους στα πλεονεκτήματα που ανήκουν στα μέλη της πόλης. Συνηθίζουμε λοιπόν να ονομάζουμε: «βασιλεία» τη μοναρχία που αποβλέπει στο κοινό συμφέρον και «αριστοκρατία» το πολίτευμα στο οποίο τη διακυβέρνηση ασκούν λίγα (περισσότερα του ενός) άτομα (το όνομα οφείλεται είτε στο ότι κυβερνούν οιάριστοι είτε στο ότι ασκούν την εξουσία αποβλέποντας σε ό,τι είναι άριστο για την πόλη και για τα μέλη της)· όταν, τέλος, κυβερνά ο λαός αποβλέποντας στο κοινό συμφέρον, αυτό το πολίτευμα (στα αρχαία ελληνικά: αυτή η πολιτεία) πήρε το όνομα «πολιτεία», μια λέξη που είναι κοινή για όλα τα πολιτεύματα (στα αρχαία ελληνικά: για όλες τις πολιτείες). … Παρεκκλίσεις και διαστρεβλώσεις των πολιτευμάτων που αναφέραμε είναι: της βασιλείας η «τυραννία», της αριστοκρατίας η «ολιγαρχία», της πολιτείας η «δημοκρατία». Η τυραννία είναι, πράγματι, μια μοναρχία που υπηρετεί το συμφέρον του μονάρχη, η ολιγαρχία υπηρετεί το συμφέρον των πλουσίων και η δημοκρατία το συμφέρον των απόρων, κανένα όμως από τα πολιτεύματα αυτά δεν υπηρετεί το συμφέρον του συνόλου των πολιτών.

 

Αφού διαβάσετε το παραπάνω απόσπασμα, να απαντήσετε στις ακόλουθες ερωτήσεις:

α) Σε ποια είδη διακρίνονται τα πολιτεύματα και με ποια κριτήρια; (μονάδες 10)

β) Με ποιο από τα κριτήρια που αναφέρατε παραπάνω ο Αριστοτέλης διακρίνει τα πολιτεύματα σε ορθά και παρεκκλίσεις και ποια σχέση έχει με το σκοπό της πόλης και τον ορισμό του πολίτη; (μονάδες 06)

  1. Τι γνωρίζετε για την τρίτη περίοδο της φιλοσοφικής δραστηριότητας του Αριστοτέλη; (μονάδες 10)
  2. σχετικός, στήλη, οντότητα, βλήμα, κλητήρας: Να γράψετε για καθεμία από τις παραπάνω λέξεις μία συγγενή από τα πρωτότυπα κείμενα. (μονάδες 10)

 

Β. Αδίδακτο

 ῎Αρξομαι δὲ ἀπὸ τῶν προγόνων πρῶτον· δίκαιον γὰρ αὐτοῖς καὶ πρέπον δὲ ἅμα ἐν τῷ τοιῷδε τὴν τιμὴν ταύτην τῆς μνήμης δίδοσθαι. τὴν γὰρ χώραν οἱ αὐτοὶ αἰεὶ οἰκοῦντες διαδοχῇ τῶν ἐπιγιγνομένων μέχρι τοῦδε ἐλευθέραν δι’ ἀρετὴν παρέδοσαν. καὶ ἐκεῖνοί τε ἄξιοι ἐπαίνου καὶ ἔτι μᾶλλον οἱ πατέρες ἡμῶν· κτησάμενοι γὰρ πρὸς οἷς ἐδέξαντο ὅσην ἔχομεν ἀρχὴν οὐκ ἀπόνως ἡμῖν τοῖς νῦν προσκατέλιπον. τὰ δὲ πλείω αὐτῆς αὐτοὶ ἡμεῖς οἵδε οἱ νῦν ἔτι ὄντες μάλιστα ἐν τῇ καθεστηκυίᾳ ἡλικίᾳ ἐπηυξήσαμεν καὶ τὴν πόλιν τοῖς πᾶσι παρεσκευάσαμεν καὶ ἐς πόλεμον καὶ ἐς εἰρήνην αὐταρκεστάτηνὧν ἐγὼ τὰ μὲν κατὰ πολέμους ἔργα, οἷς ἕκαστα ἐκτήθη, ἢ εἴ τι αὐτοὶ ἢ οἱ πατέρες ἡμῶν βάρβαρον ἢ῞Ελληνα πολέμιον ἐπιόντα προθύμως ἠμυνάμεθα, μακρηγορεῖν ἐν εἰδόσιν οὐ βουλόμενος ἐάσω .

(Θουκυδίδης, ΙΙ, 36)

Παρατηρήσεις

  1. Να μεταφράσετε το παραπάνω κείμενο. (μονάδες 20)
  2. Να γράψετε ό,τι σας ζητείται (μονάδες 10):

ταύτην: τη γενική πληθ. στο ίδιο γένος

χώραν: την κλητική πληθ.

ἐκεῖνοι: την αιτιατική εν. στο ουδέτερο γένος

μᾶλλον: το επίρρημα στο θετικό βαθμό

αὐταρκεστάτην: τν κλητική εν. στο θετικό βαθμό

κτησάμενοι: το β΄εν. παρατατικού

προσκατέλιπον: το γ΄πληθ. οριστικής μέσου παρακειμένου

ἠμυνάμεθα: το α΄ πληθ. οριστικής μέλλοντα

βουλόμενος: το β΄ εν. οριστ. ενεστώτα

ἐάσω: το απαρέμφατο ενεστώτα

  1. α) Τι είναι συντακτικά οι υπογραμμισμένες λέξεις: διαδοχῇ, ἐπαίνου, ἡμῖν, αὐταρκεστάτηνὧν, μακρηγορεῖν ; (μονάδες 06)

      β) κτησάμενοι γὰρ πρὸς οἷς ἐδέξαντο ὅσην ἔχομεν ἀρχὴν οὐκ ἀπόνως ἡμῖν τοῖς νῦν προσκατέλιπον.: Να μετατρέψετε τον ευθύ λόγο σε πλάγιο με όλους τους δυνατούς τρόπους εξαρτώντας την περίοδο από τη φράση «Περικλῆς εἶπεν…» (μονάδες 04)

Γιούλη Φούρλα*
Φιλόλογος

© schooltime.gr