Συντακτικό Λατινικών – Τελικό και ποιητικό αίτιο

Το τελικό αίτιο εκφράζει τον σκοπό μιας ενέργειας (τον σκοπό για τον οποίο γίνεται ή δε γίνεται κάτι) και εκφέρεται με τους παρακάτω τρόπους:  

  • με δευτερεύουσα τελική πρόταση , π.χ. ut eo uteretur
  • με δευτερεύουσα αναφορική-τελική πρόταση , π.χ. qui eo uteretur.
  • με εμπρόθετο προσδιορισμό: causā, gratiā + γενική του γερουνδίου (σε αυτή την περίπτωση συνήθως παρατηρείται το φαινόμενο της αναστροφής προθέσεως).
  • με εμπρόθετο προσδιορισμό: ad, in + αιτιατική του γερουνδίου
  • με το σουπίνο –um (αιτιατική πτώση) , π.χ. Complures praedonum duces forte salutatum ad eum venerunt.
  • με γερουνδιακό του σκοπού, μετά από ρήματα που σημαίνουν «δίνω, παραδίδω, παρέχω», π.χ. Ille se […] eis spectandum
  • με εμπρόθετο ουσιαστικό (ad, in + αιτιατική πτώση), π.χ. Adulescens […] in certamen
  • με τη δοτική (κατηγορηματική) του σκοπού (exemplo, auxilio, usui…)
  • με απλή δοτική του γερουνδίου, μετά από επίθετα που σημαίνουν «κατάλληλος, χρήσιμος – aptus, idoneus, commodus, utilis» απλή δοτική του γερουνδίου για να εκφράσει τον σκοπό.

Προσοχή: Σε περίπτωση που ζητηθεί σε άσκηση να δηλωθεί ο σκοπός (το τελικό αίτιο), μετά από ρήμα κίνησης ή σκόπιμης ενέργειας , απαντάμε εφαρμόζοντας τους 5 πρώτους τρόπους εκφοράς του σκοπού.

 

Ποιητικό αίτιο:

Εκφέρεται  ως εξής:

  • απρόθετα με απλή αφαιρετική, εφόσον πρόκειται για άψυχο.
  • εμπρόθετα με την πρόθεση a (όταν ακολουθεί σύμφωνο) ή αb (όταν ακολουθεί φωνήεν)  + αφαιρετική, εφόσον πρόκειται για έμψυχα, ονόματα περιληπτικά ή άψυχα προσωποποιημένα.
    Π.χ. Curat et providet ne […] nostra consilia ab hostibus cognoscantur
  • με δοτική προσωπική του ποιητικού αιτίου, μετά από ρήμα σε παθητική περιφραστική συζυγία (γερουνδιακό + sum) ή σπανιότερα μετά από συντελικό χρόνο παθητικής φωνής.

Άρης Ιωαννίδης*
Φιλόλογος

© schooltime.gr