Συντακτικό Λατινικών – Τελικό και ποιητικό αίτιο

Του Άρη Ιωαννίδη*

Το τελικό αίτιο εκφράζει τον σκοπό μιας ενέργειας (τον σκοπό για τον οποίο γίνεται ή δε γίνεται κάτι) και εκφέρεται με τους παρακάτω τρόπους:  

  • με δευτερεύουσα τελική πρόταση , π.χ. ut eo uteretur
  • με δευτερεύουσα αναφορική-τελική πρόταση , π.χ. qui eo uteretur.
  • με εμπρόθετο προσδιορισμό: causā, gratiā + γενική του γερουνδίου (σε αυτή την περίπτωση συνήθως παρατηρείται το φαινόμενο της αναστροφής προθέσεως).
  • με εμπρόθετο προσδιορισμό: ad, in + αιτιατική του γερουνδίου
  • με το σουπίνο –um (αιτιατική πτώση) , π.χ. Complures praedonum duces forte salutatum ad eum venerunt.
  • με γερουνδιακό του σκοπού, μετά από ρήματα που σημαίνουν «δίνω, παραδίδω, παρέχω», π.χ. Ille se […] eis spectandum
  • με εμπρόθετο ουσιαστικό (ad, in + αιτιατική πτώση), π.χ. Adulescens […] in certamen
  • με τη δοτική (κατηγορηματική) του σκοπού (exemplo, auxilio, usui…)
  • με απλή δοτική του γερουνδίου, μετά από επίθετα που σημαίνουν «κατάλληλος, χρήσιμος – aptus, idoneus, commodus, utilis» απλή δοτική του γερουνδίου για να εκφράσει τον σκοπό.

Προσοχή: Σε περίπτωση που ζητηθεί σε άσκηση να δηλωθεί ο σκοπός (το τελικό αίτιο), μετά από ρήμα κίνησης ή σκόπιμης ενέργειας , απαντάμε εφαρμόζοντας τους 5 πρώτους τρόπους εκφοράς του σκοπού.

 

Ποιητικό αίτιο:

Εκφέρεται  ως εξής:

  • απρόθετα με απλή αφαιρετική, εφόσον πρόκειται για άψυχο.
  • εμπρόθετα με την πρόθεση a (όταν ακολουθεί σύμφωνο) ή αb (όταν ακολουθεί φωνήεν)  + αφαιρετική, εφόσον πρόκειται για έμψυχα, ονόματα περιληπτικά ή άψυχα προσωποποιημένα.
    Π.χ. Curat et providet ne […] nostra consilia ab hostibus cognoscantur
  • με δοτική προσωπική του ποιητικού αιτίου, μετά από ρήμα σε παθητική περιφραστική συζυγία (γερουνδιακό + sum) ή σπανιότερα μετά από συντελικό χρόνο παθητικής φωνής.

Άρης Ιωαννίδης*
Φιλόλογος

Πλήρες εκπαιδευτικό υλικό για τα Λατινικά του Λυκείου

1. Λατινικά Λυκείου 2. Διαγωνίσματα Λατινικών

 Αν θέλετε να ενημερώνεστε μέσω facebook για όλες τις νέες δημοσιεύσεις, ακολουθήστε τη σελίδα μας επιλέγοντας τον σύνδεσμο: schooltime