Συντακτικό Λατινικών – Ο προσδιορισμός του τόπου

Ο προσδιορισμός του τόπου εκφέρεται άλλοτε απρόθετα και άλλοτε εμπρόθετα.

Απρόθετα εκφέρεται με απλά (τοπικά) επιρρήματα, με  ονόματα  πόλεων [1] ή μικρού νησιού και χερσονήσου [2], καθώς επίσης και με το ουσιαστικό domus. Συγκεκριμένα:

  1. Απλά (τοπικά) επιρρήματα: π.χ. ibi, eo, ubi, quo, inde…
  1. Ονόματα πόλεων:

Στάση σε τόπο:

  • Με απλή γενική, στην περίπτωση που έχουμε ονόματα πόλεων (ή μικρών νησιών) α΄ και β΄  κλίσης ενικού αριθμού. [3]
  • Με απλή αφαιρετική, στην περίπτωση που έχουμε όνοματα πόλεων (ή μικρών νησιών) α΄ και β΄ κλίσης πληθυντικού αριθμού ή γ΄ κλίσης οποιουδήποτε αριθμού. [4]

Κίνηση από τόπο:

  • Με απλή αφαιρετική

Κίνηση προς τόπο:

  • Με απλή αιτιατική

Προσοχή: Η «διά τόπου κίνηση»…

H «δια τόπου κίνηση»  εκφέρεται με απλή αφαιρετική (τοπική), κανονικά όταν πρόκειται για διέλευση μέσα από  πύλη, γέφυρα, ποτάμι κ.λ.π. Σε κάθε άλλη περίπτωση  μπορεί να χρησιμοποιηθεί και εμπρόθετα (per και αιτιατική). Εδώ ανήκουν και οι (τοπικές) αφαιρετικές terra, mari (= per terram, per mare) – terra marique  = δια ξηράς και θαλάσσης.

  1. Οι τύποι του domus [5] που χρησιμοποιούνται επιρρηματικά ως προσδιορισμοί του τόπου είναι:
  • domi = στο σπίτι, στην πατρίδα (στάση σε τόπο) [βλ. αρχ. οἴκοι]
  • domum = στο σπίτι, στην πατρίδα (κίνηση σε τόπο) [βλ. αρχ. οἴκαδε]
  • domo = από το σπίτι, από την πατρίδα (απομάκρυνση) [βλ. αρχ. οἴκοθεν]

Εμπρόθετα εκφέρεται ως εξής:

α) Στάση σε τόπο

  • με τις προθέσεις in (pro / sub / super) + αφαιρετική (τοπική) &  apud / prope / ad / adversus / ante / contra / circa / circum / cis / citra  + αιτιατική

           β) Κίνηση προς τόπο

  • με τις προθέσεις in (sub / supra) [κατεύθυνση και άφιξη (ή επιδιωκόμενη άφιξη)] + αιτιατική , ad [προσέγγιση] + αιτιατική

γ) Κίνηση από τόπο

  • με τις προθέσεις ab, ex, de + αφαιρετική

…………………………………………………………………..

[1] Kαι με τα ονόματα των πόλεων έχουμε τον ανάλογο εμπρόθετο προσδιορισμό, αν αυτά συνοδεύονται από τον οικείο γεωγραφικό όρο urbs, oppidum, (municipium) ως επεξήγηση (π.χ. ex urbe Corintho από την πόλη Κόρινθο, ενώ Corintho = από την Κόρινθο).

[2] Στα κείμενά μας δε συναντάμε όνομα μικρού (ή και μεγάλου) νησιού ή  χερσονήσου. Μόνο στις ασκήσεις του σχολικού βιβλίου γίνεται αναφορά σε ονόματα νησιών (Ithaca, Delus,  Creta), με ευδιάκριτη την αναγνώριση του μεγέθους των νησιών.

[3] Στο κείμενο 34 υπάρχει ο  εμπρόθετος προσδιορισμός της στάσης σε τόπο «in Literno». Προσοχή: σε αυτή την περίπτωση δηλώνεται όχι η πόλη, αλλά η ευρύτερη περιοχή, όπου βρισκόταν η έπαυλη του Σκιπίωνα.

[4] Απλή αφαιρετική χρησιμοποιούμε προκειμένου να δηλώσουμε τον τόπο, ακόμη κι όταν δεν πρόκειται για όνομα πόλης, εφόσον το ουσιαστικό  έχει μπροστά του προσδιορισμό και κυρίως το επίθετο  totus και την αντωνυμία  ipse (π.χ. totis castris…locis frigidissimis…)

[5]  Το domi  σημαίνει όχι μόνον οίκοι (=στο σπίτι, στην πατρίδα) αλλά και εν ειρήνῃ (= σε καιρό ειρήνης). Επίσης, έχουμε  τις φράσεις domi bellique, domi militiaque (=στον πόλεμο και στην ειρήνη). Η ίδια έννοια αποδίδεται με τα in bello, in militia.

Άρης Ιωαννίδης*
Φιλόλογος

© schooltime.gr