Ο κεντρικός χαρακτήρας του βιβλίου, ο Κάρολος Σμίθσον, είναι ένας βυρωνικός τύπος, δίχως ωστόσο το ανάλογο ταλέντο και τη διαστροφή, όπως επισημαίνει ο συγγραφέας. Ποθεί έναν περιπετειώδη, αντισυμβατικό βίο γεμάτο αισθησιακές απολαύσεις, ανοιχτούς ορίζοντες και ταξίδια. Επιπλέον είναι θαυμαστής του, συνονόματου, συγγραφέα, της καταγωγής των ειδών. Έχει μάλιστα και ο ίδιος έντονες επιστημονικές αναζητήσεις και φιλοδοξίες.

Ωστόσο μετά από ένα σύντομο εργένικο διάλειμμα γλεντιού και ελευθερίας, καταλήγει να κάνει μια πολύ συμβατική επιλογή. Να αρραβωνιαστεί δηλαδή την κόρη ενός πλούσιου εμπόρου, την Ερνεστίνα Φρίμαν. Εν ολίγοις, να εγκλωβιστεί στη φυλακή ενός προκαθορισμένου μέλλοντος.

Κατά τη διάρκεια της επίσκεψης του, όμως, στο παραθαλάσσιο θέρετρο όπου διαμένει η θεία της μνηστής του, γνωρίζει και ερωτεύεται τη Σάρα Γούντροφ. Η Σάρα ζει εξοστρακισμένη από την τοπική κοινωνία, λόγω του σύντομου και άδοξου ειδυλλίου της με έναν Γάλλο υποπλοίαρχο. Αρχικά ο Κάρολος την προσεγγίζει, δήθεν, αποκλειστικά για ανθρωπιστικούς λόγους. Για να τη βοηθήσει να θεραπευτεί από τα τραύματα του παρελθόντος και να αρχίσει μια καινούρια ζωή, μακριά απ το αγριεμένο πλήθος, που καταπιέζει την ανάγκη για προσωπική ελευθερία και αυτοπροσδιορισμό.

Βοηθώντας όμως τη Σάρα, ο Κάρολος απελευθερώνει και τη δική του, απωθημένη, ανάγκη να είναι ο εαυτός του μέσα στον κόσμο. Το μεγαλύτερο μέρος του βιβλίου δεν είναι παρά η αφήγηση της, μετ-εμποδίων (εξωτερικών και εσωτερικών) πορείας του προς την ατομικότητα. Ενώ στη συνέχεια τον παρακολουθούμε να αντιμετωπίζει τις συνέπειες που επιφέρει η διαφοροποίηση απ την αγέλη.

Ο άνθρωπος, κατά Σάρτρ, είναι καταδικασμένος να είναι ελεύθερος. Εντούτοις, η Σαρτρική προτροπή, για πολλούς, ίσως για τους περισσότερους, είναι η κόλαση. Ούτε για τον Κάρολο θα είναι εύκολο να αποτινάξει τα καταπιεστικά βικτωριανά ήθη και την προκαθορισμένη, από την τάξη του, θέαση του κόσμου. Ο ίδιος είναι ένας άνθρωπος διχασμένος και αντιφατικός, όπως ήταν και η ίδια η βικτωριανή εποχή. Ο διχασμός αυτός παρουσιάστηκε, πολύ γλαφυρά στο έργο του Στήβενσον «Δώκτωρ Τζέκυλ και Μίστερ χάιντ».

Η Ερωμένη του Γάλλου Υποπλοιάρχου: Τζων ΦόουλςΗ λαμπερή και ταυτόχρονα σκοτεινή εκείνη ιστορική περίοδος, που ταλαντεύονταν ανάμεσα στον επιστημονικό ορθολογισμό και στον ρομαντικό μυστικισμό, ανάμεσα στον Ντισραέλι και στον Γκλάδστον, ανάμεσα στην αυστηρότητα των ηθών και στην αποχαλίνωση τους, είναι το άλλο μεγάλο θέμα του νεο-βικτωριανού μυθιστορήματος του Φόουλς. Στην προμετωπίδα κάθε κεφαλαίου, παραθέτει θραύσματα λογοτεχνικών, και όχι μόνο, κειμένων της εποχής, συνθέτοντας έτσι ένα αντιπροσωπευτικό, διακειμενικό ψηφιδωτό με το οποίο συνδιαλέγεται. Αποσπάσματα από το Κεφάλαιο και την Καταγωγή των ειδών, αλλά και αποσπάσματα ποιημάτων των Τόμας Χάρντυ, Άρνολντ Μάθιου και του δαφνοστεφούς Άλφρεντ Τένυσσον, είναι κάποιες μόνο απ’ τις ψηφίδες που το συνθέτουν.

Παράλληλα ο συγγραφέας, κάνει ένα σχόλιο για την τέχνη του μυθιστορήματος, την αυτονόμηση των μυθιστορηματικών χαρακτήρων και το ρόλο του συγγραφέα, που μετά τον Μπαρτ, δεν είναι πια ο παντογνώστης και παντεπόπτης αφηγητής-θεός. Μας υπενθυμίζει συνεχώς ότι αυτό που διαβάζουμε, δεν είναι παρά μια κατασκευή, και αφήνει σε κοινή θέα το συγγραφικό του εργαστήρι. Σε ένα κεφάλαιο μάλιστα τον βλέπουμε να συνταξιδεύει με τον ήρωα του, προσπαθώντας να αποφασίσει για την «τύχη» του. Έτσι, ενώ δηλώνει πως γράφει ένα κλασικό, βικτωριανό μυθιστόρημα, σχολιάζει και καταργεί τις συμβάσεις του είδους. Εν τέλη δημιουργεί ένα σύγχρονο, πολυεπίπεδο έργο, απ’ το οποίο δεν λείπουν το εκλεπτυσμένο χιούμορ και η γλαφυρή ανάλυση του πολύπλοκου και συγκρουσιακού χαρακτήρα του ανθρώπινου ψυχισμού.

(«Τζων Φόουλς: Η Ερωμένη του Γάλλου Υποπλοιάρχου» εκδόσεις Βιβλιοπωλείο της Εστίας, μετάφραση Φαίδων Ταμβακάκης)

Τώνια Τσαρούχα*

© schooltime.gr