Τον γνωρίζετε το Μάρτη,
τον τρελό και τον αντάρτη;
Ξημερώνει και βραδιάζει
κι εκατό γνώμες αλλάζει.

Ρ. Μπούμη-Παππά

Ο Μάρτιος ήταν ημερολογιακά ο πρώτος μήνας των Ρωμαίων, γι αυτό και ονομαζόταν Primus.Είχε το όνομα του θεού Άρη, Mars στα λατινικά, επειδή στην αρχαιότητα τον μήνα αυτόν άρχιζαν οι εχθροπραξίες. Το 46 π.χ. ο Ιούλιος Καίσαρας όρισε σαν πρώτο μήνα τον Ιανουάριο και έτσι ο Μάρτιος βρέθηκε τρίτος στη σειρά. Στην αρχαία Αθήνα αντιστοιχούσε με τον Ελαφηβολιώνα.

Άστατος ο καιρός, ασυνεπής μήνας, δεν του είχαν καμία εμπιστοσύνη και τον φόρτωσαν με πολλά παρατσούκλια: γδάρτης, παλουκοκαύτης, πεντάγνωμος, κλαψομάρτης και πολλά άλλα. Στα ποντιακά υπάρχει το ρήμα μαρτεύκουμαι, φέρομαι σαν τον Μάρτη, δηλαδή έχω αλλοπρόσαλλη συμπεριφορά, δεν είμαι συνεπής. «Ο Μάρτ΄ς όνταν μαρτεύκεται,δαβαίν΄τον Καλαντάρην/κι όντα κολομηνεύκεται, διαβαίν΄τον καλοκαίρην».(Ο Μάρτιος όταν κάνει τα μαρτιάτικά του ξεπερνά και τον Ιανουάριο, ενώ όταν φέρεται σαν Μάιος, ξεπερνά το καλοκαίρι). Μια άλλη ποντιακή παροιμία τον συγκρίνει με τον Φεβρουάριο:

«Ο Μάρτης κι αν μαρτεύκεται, μυρίζ΄ μανουσακέα

Κι όντας καταχολέσκεται, τον κούντουρον διαβαίνει»

(Ο Μάρτιος και αν κάνει τρέλες μυρίζει μενεξέδες, ενώ όταν θυμώνει ξεπερνά τον Φεβρουάριο). 

Αυτές οι παροιμίες δηλώνουν την αστάθεια των καιρικών φαινομένων. Αντίστοιχες είναι και οι παροιμίες της κοινής νεοελληνικής: «Αν δώσει ο Μάρτης και κακιώσει, μες στα χιόνια θα μας χώσει», «Μάρτης είναι νάζια (χάδια) κάνει, πότε κλαίει, πότε γελάει», «Ο Μάρτης ο πεντάγνωμος, πέντε φορές εχιόνισε και πάλι το μετάνιωσε πως δεν εξαναχιόνισε».

Η διαβατήρια σημασία του και το πέρασμα από τον χειμώνα στην άνοιξη ερέθισε την ευαισθησία πολλών ποιητών. «Ρόδου μοσκοβόλημα» είναι το γνωστό ποίημα του Κωστή Παλαμά από τη συλλογή του «η πολιτεία και η μοναξιά” που γράφτηκε το 1912:

Εφέτος άγρια μ’ έδειρεν η βαρυχειμωνιά,

που μ’ έπιασε χωρίς φωτιά και μ’ ήβρε χωρίς νιάτα,

κι ώραν την ώρα πρόσμενα να σωριαστώ βαριά

στη χιονισμένη στράτα.

Μα χτες, καθώς με θάρρεψε το γέλιο του Μαρτιού

και τράβηξα να ξαναβρω τ’ αρχαία τα μονοπάτια,

στο πρώτο μοσκοβόλημα ενός ρόδου μακρινού μου δάκρυσαν τα ματιά.

Μάρτης

Δεν άφησε όμως ανεπηρέαστο και τον Μιλτιάδη Μαλακάση ο Μάρτης, στο ποίημά του με τίτλο: «Ανοιξιάτικη μπόρα» συγκρίνει τις μεταβολές του Μάρτη με τις μεταβολές της ανθρώπινης μοίρας και της εναλλαγής των συναισθημάτων από την χαρά στην λύπη.

Βαριές, πλατιές οι στάλες

πέφτουν οι μεγάλες της βροχής

κι αριές…

Κλάμα βουβό και πώς αχείς, πως αντηχείς

μες στις θλιμμένες τις καρδιές,

αντάμα με σπασμένες δοξαριές!

 Δες!

Ήλιος του Μαρτιού μαζί

με το χαλάζι το σκληρό

σαν τ’ άστρα..

– Ω έννοια Ζει μες στ’ άλλα

Πό΄χει η μπόρα, ζει κι η στάλα

ακόμα το νερό, αφού σταζ’ έτσι τώρα

μες στη φαρφουρενια γλάστρα…

Τις καιρικές μεταβολές αυτού του μήνα μας δίνει με ένα πολύ χαριτωμένο τρόπο το ποίημα της Ρίτας Μπούμη-Παππά.

Τον γνωρίζετε το Μάρτη,
τον τρελό και τον αντάρτη;
Ξημερώνει και βραδιάζει
κι εκατό γνώμες αλλάζει.

Βάζει η μάνα του μπουγάδα,

σχοινί δένει στη λιακάδα,
τα σεντόνια της ν’ απλώσει,
μια χαρά να τα στεγνώσει.

Νά που ο Μάρτης μετανιώνει
και τα σύννεφα μαζώνει
και να μάσει η μάνα τρέχει
τα σεντόνια, γιατί βρέχει!

Νά ο ήλιος σε λιγάκι,
φύσηξε το βοριαδάκι,
κι η φτωχή γυναίκα μόνη
τα σεντόνια ξαναπλώνει.

Μια βροντή κι ο ήλιος χάθη
μες στης συννεφιάς τα βάθη,
ρίχνει και χαλάζι τώρα,
ποποπό, τι άγρια μπόρα!

Ώς το βράδυ φορές δέκα
άπλωσε η φτωχή γυναίκα
την μπουγάδα, κι όρκο δίνει

Μάρτη να μην ξαναπλύνει.

Άνοιξη-αισιοδοξία
Για τον Μανώλη Αναγνωστάκη πάλι ο Μάρτιος είναι η αρχή μιας νέας εποχής, η απαισιοδοξία και η λύπη που κατακλύζουν την ψυχή του, τα αδιέξοδά του, θα βρουν μια χαραμάδα, μια ελπίδα στον πρώτο μήνα της άνοιξης, τον Μάρτιο. Είναι η Ελλάδα η μεταπολεμική, η γεμάτη προβλήματα και αδιέξοδα, αλλά οι άνθρωποι πάντα θα ελπίζουν σε μια νέα αρχή.

Ερειπωμένοι τοίχοι. Εγκατάλειψη….
Περασμένες μορφές κυκλοφορούνε αδιάφορα
Χρόνος παλιός χωρίς υπόσταση
Τίποτα πια δε θ’ αλλάξει δω μέσα.
Είναι μια ήρεμη σιωπή, μην περιμένεις απάντηση
Κάποια νύχτα μαρτιάτικη χωρίς επιστροφή,
Χωρίς νιότη, χωρίς έρωτα, χωρίς έπαρση περιττή.
Κάθε Μάρτη αρχίζει μιαν Άνοιξη.

Αναγνωστάκης Μ. «τοπίο»1956

Γιώτα Ιωακειμίδου*
Φιλόλογος

© schooltime.gr