Πολιτική ανυπακοή και δημοκρατία

 «Όλοι όσοι έχουν υποβάλει σχετική δήλωση και έχουν φιλοξενήσει κάποιο ξένο που πραγματοποιεί ιδιωτική επίσκεψη στη Γαλλία, όπως προσδιορίζεται στο παρόν άρθρο, υποχρεούνται να ενημερώσουν τις δημοτικές αρχές σχετικά με την αναχώρηση του ξένου». (Άρθρο. 1ο του νομοσχεδίου για τη μετανάστευση, Νοέμβριος 1996, της γαλλικής κυβέρνησης.)

Με την κατάθεση του νομοσχεδίου για τη μετανάστευση τον περασμένο Νοέμβρη, που ουσιαστικά εξωθεί τους πολίτες να γίνουν καταδότες, πενήντα Γάλλοι κινηματο­γραφιστές κάλεσαν τους συμπολίτες τους σε ανυπακοή να μην εφαρμόσουν το νόμο, όταν γίνει νόμος του κρά­τους. Ακολούθησαν αντιδράσεις διανοουμένων, κομμά­των, κινήσεων, συνδικάτων. Ανάμεσά τους 121 προσωπι­κότητες μη γαλλικής καταγωγής: Σκανδιναβοί, Αλγερινοί, Μαροκινοί, Τσέχοι, Ούγγροι, Ρώσοι, Πολωνοί. Υπολογί­ζεται ότι το ένα τέταρτο των σημερινών Γάλλων είναι απόγονοι τρίτης ή τέταρτης γενιάς αλλοδαπών. Πολλοί δήμαρχοι δήλωσαν κατηγορηματικά ότι δεν θα εφαρ­μόσουν το νόμο και καλούν τους δημότες τους σε «πολιτική ανυπακοή». Σιγά  – σιγά ξεσηκώθηκε κύμα αντι­δράσεων, που κορυφώθηκε στη διαδήλωση του Σαββάτου 21 Φεβρουαρίου, που ξεκίνησε από τον Gare de L’ Est, τον Ανατολικό Σταθμό του Παρισιού, εκεί όπου έφταναν οι περισσότεροι μετανάστες στη Γαλλία. Οι διαδηλωτές πήγαν στη διαδήλωση κρατώντας μια βαλίτσα όπως οι πρόγονοί τους μετανάστες.

Η νομιμοποίηση της ανυπακοής στο νόμο Σκληρός ο νόμος, αλλά νόμος. Dura lex sed lex. Μέχρι να αλλάξει όλοι οφείλουν υπακοή. Η νομιμοφροσύνη είναι θεμέλιο των σύγχρονων κρατών. Ποια, λο8ιπόν, η ηθική και η νομική θεμελίωση της ανυπακοής;

Το 1789 η Γαλλική Επανάσταση έφερε στο φως τη «Διακή­ρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και του Πολίτη», θεμέλιο έκτοτε όλων των δημοκρατικών συνταγμάτων. Το άρθρο 2 Θεσπίζει ότι «φυσικά και απαράγραπτα δικαιώμα­τα του Ανθρώπου και του Πολίτη είναι η ελευθερία, η ιδιο­κτησία, η ασφάλεια του προσώπου και η αντίσταση στην καταπίεση». Αυτό σημαίνει ότι ο πολίτης οφείλει να εξεγεί­ρεται ενάντια στην τυραννία. Αλλά και ο θεωρητικός του σύγχρονου πολιτικού φιλελευθερισμού, ο Βεν. Κονστάντ, το 1806 έγραφε τα ακόλουθα, που θα μπορούσαν να γρα­φούν και σήμερα, όπως υπενθυμίζει ο βουλγαρικής κατα­γωγής θεωρητικός της λογοτεχνίας Τσβετάν Τοντόροφ στον Monde (19ης Φεβρουαρίου 1997): «Η υπακοή στο νόμο είναι καθήκον. Αλλά όπως όλα τα καθήκοντα, δεν είναι απόλυτο. Είναι σχετικό. Στηρίζεται στην προϋπό0ε­ση ότι ο νόμος εκκινεί από μία νόμιμη πηγή και ότι έχει σαφή όρια. Όμως κανένα καθήκον δεν μπορούν να επιβά­λουν νόμοι που όχι μόνο θα περιόριζαν τις νόμιμες ελευθερίες μας, όχι μόνο Θα έρχονταν σε σύγκρουση με πρά­ξεις που δεν πρέπει να απαγορεύονται, αλλά που προστά­ζουν να εναντιωνόμαστε στις αιώνιες αρχές της δικαιοσύ­νης και της φιλευσπλαχνίας, τις οποίες ο άνθρωπος δεν μπορεί να πάψει να σέβεται χωρίς να διαψεύσει τη φύση του». Αν ένας νόμος, λοιπόν, παραβιάζει αυτές τις αρχές και επιτάσσει πράξεις αντίθετες προς την ηθική, δεν είναι νόμος. Κάθε εξουσία που προστάζει την κατάδοση, την κα­ταγγελία, που αντιστρατεύεται την τάση του ανθρώπου να παρέχει άσυλο και προστασία στο συνάνθρωπό του δεν είναι νόμιμη. Η κυβέρνηση οφείλει να σέβεται τη γενναιο­δωρία των πολιτών να θέλουν να υπερασπίζονται τον αδύ­ναμο, όταν πλήττεται από τον ισχυρό. Το να μην εκτελεί ο πολίτης ένα νόμο που φαίνεται άδικος είναι καθήκον θετικό, γενικό, χωρίς περιορισμούς. Τίποτε δεν απαλλάσσει τον άνθρωπο που παρέχει τη συνδρομή του σε μια εξουσία που ο ίδιος θεωρεί άδικη, το δικαστή που απαγγέλλει μια κατηγορία που αποδοκιμάζει, τον υπουργό που εκδίδει διατάγματα ενάντια στη συνείδησή του. Το νομοσχέδιο της γαλλικής κυβέρνησης, που υποχρεώνει τους γάλλους πολίτες να δηλώνουν στην αστυνομία τη φιλοξενία αλλο­δαπών μεταναστών έρχεται σε αντίθεση προς τις ηθικές, «φυσικές και απαράγραπτες προϋποθέσεις του νόμου. Αν το θετό δίκαιο, ο γραπτός νόμος αντικρούει τις αρχές της δικαιοσύνης, τίθεται σε κίνδυνο το κράτος δικαίου και η δημοκρατική νομιμότητα.

Ο φιλόσοφος Ετιέν Μπαλιμπάρ θυμίζει τα λόγια της Αντι­γόνης στον Κρέοντα: «Τα κηρύγματά σου δεν έχουν τόση δύναμη που να μπορούν να καταργήσουν τους άγραφους, αλάθητους νόμους των αθανάτων … …». Κάθε εξουσία είναι νόμιμη, όταν δεν έρχεται σε σύγκρουση προς ορισμένους ανώτερους ακόμα και από το κράτος Θεσμούς της ανθρω­πότητας: το σεβασμό των νεκρών και των ζωντανών, τη φιλοξενία, το απαραβίαστο της ανθρώπινης ύπαρξης, το απαράγραπτο της αλήθειας. Η Διακήρυξη του 1789 θεσπί­ζει ρητά τις αξίες που καθιστούν τον άνθρωπο ενεργό πολίτη και σχετίζονται με την πολιτική ικανότητα που ο λαός δεν εκχωρεί σε κανένα αλλά και με τις υπευθυνότη­τες των ατόμων που συναποτελούν το λαό.

Το δικαίωμα αντίστασης σε νόμο που παραβιάζει τις αρχές της δικαιοσύνης αποτελεί, συνεπώς την ουσία της πολιτι­κής υπευθυνότητας και παραπέμπει σ’ αυτό που λέγεται πολιτική στράτευση: αντίβαρο στην κρατική αυθαιρεσία.

Η συλλογική άσκηση του δικαιώματος της ανυπακοής είναι μόνιμη συστατική πράξη ενός λαού, της μετατροπής του πλήθους ή των υπηκόων σε λαό, πηγή της λαϊκής κυριαρ­χίας και της δημοκρατικής νομιμότητας.

Η αντίσταση του γαλλικού λαού στο νόμο της συνεργαζό­μενης με τους ναζί κατακτητές κυβέρνησής του να κατα­δίδονται οι Εβραίοι γέννησε την Αντίσταση. Η πολιτική ανυπακοή των σημερινών Γάλλων σημαίνει την έμπρακτη αντίσταση σε ανάλογης νοοτροπίας πρακτικές (…) (απόσπασμα κειμένου του Αγγ. Ελεφάντη από τον τύπο, Φεβρ. 2007. – διασκευή)

   Παρατηρήσεις:

  1. Να αποδώσετε την περίληψη του κειμένου (100 – 120 λέξεις)
  1. Το απόσπασμα που διαβάσατε ανήκει σε άρθρο. Ποια γνωρίσματα αυτού του είδους εντοπίζετε;
  1. Να αναπτύξετε με 100 – 120 λέξεις την παρακάτω άποψη του συντάκτη: Η κυβέρνηση οφείλει να σέβεται τη γενναι­οδωρία των πολιτών να θέλουν να υπερασπίζονται τον αδύναμο, όταν πλήττεται από τον ισχυρό.
  1. ανυπακοή, νόμιμη, φιλευσπλαχνία, αποδοκιμάζει, εκχωρεί. Να γράψετε τα αντώνυμα των λέξεων.

      5. Παραγωγή κειμένου: Με αφορμή το κείμενο που διαβάσατε να συντάξετε ένα άρθρο για τη σχολική σας εφημερίδα, στο οποίο με κατάλληλα επιχειρήματα να αιτιολογείτε την ανάγκη συμμόρφωσης του πολίτη στους νόμους και στα συμφέροντα της κοινωνίας και να προσδιορίζετε την ορθή, κατά τη γνώμη σας, στάση αυτού απέναντι στην Εξουσία. (500 – 600 λέξεις).

Μέρκατας Γιώργος*
Φιλόλογος, ΜSC Συστηματικής Φιλοσοφίας

© schooltime.gr