Η συνάντηση της ελληνικής γλώσσας με αυτές της Ανατολής ξεκίνησε ήδη από τον 14ο-13ο αιώνα π.Χ. Τα δάνεια αυτά εντοπίζονται στη γραμμική Β των Μυκηναίων και είναι σημιτικής προέλευσης. Οι σημιτικής καταγωγής λαοί της Ανατολής είχαν εμπορικές σχέσεις με τους Μυκηναίους και μαζί με τα προϊόντα της Ανατολής πέρασαν στα ελληνικά και σημιτικές λέξεις. Λέξεις τέτοιες που εντοπίστηκαν στην γραμμική Β είναι οι λέξεις ku-mi-no =κύμινο ,sa-sa-ma=σουσάμι,ku-ru-so=χρυσός. Η εισροή σημιτικών λέξεων συνεχίστηκε και στον Όμηρο, Ηρόδοτο, Σαπφώ. Οι λέξεις αυτές είναι φυτά, η κασσία και το κιννάμωμον (Ηρόδοτος 3.111 «Από φοινίκων μαθόντες κιννάμωμον καλέομεν»). Στον Ηρόδοτο συναντάμε και τη λέξη δέλτος =πινακίδα για γράψιμο, με το υποκοριστικό δελτίον, ενώ την ίδια λέξη συναντάμε και στα κυπριακά στη χάλκινη πινακίδα του Ιδαλίου με τη μορφή «δάλτον» και στην Κέρκυρα την έκφραση «Ομήρου δέλτος». Η σημιτική λέξη είναι dlt που σήμαινε αρχικά πορτόφυλλο και μετά πινακίδα. Στον όμηρο συναντάμε τη λέξη κρόκος (ζαφορά), στη Σαπφώ τη λέξη μύρα που δηλώνει και το δέντρο και το προϊόν.

Κάποιες από αυτές χρησιμοποιούνται ακόμα και σήμερα, όπως οι λέξεις σινδών που σήμαινε αρχικά κατηγορία λεπτού λινού με το οποίο φτιάχνονταν ρούχα, σάκος που σήμαινε αρχικά χοντρό ύφασμα από κατσικίσιο μαλλί και είχε πολλές χρήσεις. Η λέξη κάδος που σήμαινε αρχικά δοχείο για κρασί προέρχεται από το σημιτικό kd = δοχείο, μέτρο. Τις εμπορικές ανταλλαγές με αυτούς τους λαούς υποδηλώνουν και δυο μονάδες, μια νόμισμα, η μνα και η άλλη βάρος, ο σίγλος. Αρχικά η λέξη μνα δήλωνε και αυτή βάρος, αυτό μαρτυρείται σε μια επιγραφή του 6ου αιώνα στην Έφεσο, όπου υπάρχει κατάλογος με δωρεές ζυγισμένες σε μνες χρυσού και μνες αργύρου. Άλλη λέξη είναι η λέξη αρραβών με τη σημασία του καπάρου. Στην ελληνική εμφανίζεται τον 4ο αιώνα π.Χ.

Το ελληνικό αλφάβητο το πήραν οι Έλληνες από τους Φοίνικες, έναν λαό σημιτικής καταγωγής της Ανατολικής Μεσογείου, πρόσθεσαν όμως τα φωνήεντα και το νέο αυτό αλφάβητο είναι το αλφάβητο όλων των ευρωπαϊκών γλωσσών.

Ακολουθεί μια δεύτερη περίοδος επαφής της ελληνικής με τις σημιτικές γλώσσες, αλλά σε άλλη πια βάση. Μετά τις κατακτήσεις του Μ. Αλεξάνδρου η κυρίαρχη πια γλώσσα της εποχής είναι η «ελληνιστική κοινή». Η ελληνική γλώσσα είναι πια η ισχυρή και η κυρίαρχη γλώσσα πάνω σε όλους του σημιτόφωνους λαούς της Ανατολής. Οι λαοί αυτοί εξελληνίζονται και χάνουν το γλωσσικό τους όργανο, χάνουν δηλαδή τη μητρική τους και υιοθετούν την ελληνιστική κοινή. Αυτό έγινε για λόγους ιστορικούς, γιατί μια γλώσσα επιβάλλεται με τη δύναμη των όπλων και πολιτιστική της υπεροχή.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα της κυριαρχίας της ελληνιστικής κοινής είναι το ποίημα του Κ. Καβάφη «Ηγεμών εκ Δυτικής Λιβύης». Μεταφράζονται στα ελληνικά τα πέντε πρώτα βιβλία της Παλαιάς διαθήκης, η μετάφραση γίνεται στην Αίγυπτο, επειδή οι εβραίοι που ζούσαν στην Αίγυπτο είχαν χάσει πια τη μητρική τους γλώσσα και είχαν εξελληνιστεί. Με την επικράτηση του χριστιανισμού θα προστεθούν και άλλες λέξεις όπως: Πάσχα, Σάββατο, αμήν, Γολγοθάς κ.α.

Η ελληνιστική κοινή «εξαφάνισε» και άλλες ανατολικές πανάρχαιες γλώσσες, όπως την καρική, φρυγική, λυδική, λυκική. Μια γλώσσα χάνεται όταν εκλείψουν οι φυσικοί της ομιλητές, οι λαοί αυτοί ενσωματώθηκαν στη χοάνη των ελληνιστικών βασιλείων, εξελληνίστηκαν και έτσι χάθηκαν οι γλώσσες τους.

Μια άλλη γλώσσα της Ανατολής με την οποία ήρθε σε επαφή η ελληνική, αλλά δεν την εξαφάνισε, ήταν η Αιγυπτιακή. Η Αίγυπτος διοικείται από Έλληνες για χίλια χρόνια, από την ελληνιστική εποχή μέχρι την κατάκτηση της από τους Άραβες. Η ελληνιστική κοινή ήταν η γλώσσα της διοίκησης, αλλά δεν επηρέασε δραστικά την Αιγυπτιακή.

Ο Μ. Αλέξανδρος έφτασε μέχρι την Ινδία όπου ίδρυσε την Αλεξάνδρεια της Αραχωσίας και την Αλεξάνδρεια του Ωξου. Η επαφή αυτή συνετέλεσε και στον δανεισμό λέξεων. Πήραμε τις λέξεις πιπέρι και όρυζα και δώσαμε τις λέξεις statega ( στρατηγός), anakaya ( αναγκαίος ), Khalima ( χαλινός ), mela (μελάνι).

Άλλη σημιτική γλώσσα με την οποία ήρθαν σε επαφή είναι η αραβική. Οι επαφές τους ξεκινάν στα χρόνια του Μ. Αλεξάνδρου. Στα όρια του σημερινού Κουβέιτ ιδρύεται η πόλη Ίκαρος. Οι άραβες λόγιοι θα διασώσουν μεταφράζοντας πολλά αρχαία ελληνικά κείμενα φιλοσοφικά και ποιητικά. Δανείστηκαν ελληνικές λέξεις στις οποίες πρόσθεσαν το δικό τους άρθρο al και ξαναγύρισαν σε μας σαν αραβικές. Τέτοιες λέξεις οι εξής: αλχημεία al-ki:mi:a από το ελληνικό χημεία και το αραβικό άρθρο al μπροστά, αμάλγαμα  al-malgham, κατάπλασμα, από το ελληνικό μάγαλμα=μαλακτική ουσία, ελιξίριο al-‘iksīr αλχημιστική φιλοσοφική λίθος, θεραπευτική ουσία. Οι Άραβες τη δανείστηκαν από την ελληνική ‘ξηρίον’ και πρόσθεσαν το αραβικό άρθρο al που μπήκε στα αραβικά πρώτα με την έννοια της ξηρής σκόνης. Καράτι qīrāt, στα μεσαιωνικά αραβικά ήταν μια μικρή μονάδα βάρους η οποία οριζόταν με τη σύγκριση με ένα μικρό σπόρο. Η αραβική λέξη με τη σειρά της είχε ρίζα την ελληνική λέξη ‘κεράτιον’=σπόρος χαρουπιάς η οποία δήλωνε επίσης μια μικρή μονάδα βάρους. Πήραμε και λέξεις δικές τους όπως: ζάχαρη, ζενίθ, καφές, λεμόνι, μουσαφίρης, μούμια, ρακέτα,σιρόπι, σόδα, σουλτάνος, χαβάς (μέσω της τουρκικής), χαμπάρι (μέσω της τουρκικής) κ.α.

Γιώτα Ιωακειμίδου*
Φιλόλογος

© schooltime.gr