Θεωρία στην Έκφραση – Έκθεση: Τρόποι ανάπτυξης παραγράφου

Παραδείγματα, σύγκριση – αντίθεση, αιτιολόγηση, ορισμός, διαίρεση (ή ορισμός και διαίρεση), αναλογία, αίτιο – αποτέλεσμα, συνδυασμός μεθόδων.

Προσοχή: Σε κάθε περίπτωση ο μαθητής οφείλει να δικαιολογήσει την απάντησή του, αναφέροντας στοιχεία που να αποδεικνύουν τον τρόπο ανάπτυξης που αναγνώρισε.

Συγκεκριμένα:

Παράγραφος με παραδείγματα ( απαρίθμηση λεπτομερειών )

Έτσι αναπτύσσεται μια θεματική περίοδος ή πρόταση , αν το περιεχόμενό της χρειάζεται διευκρίνιση . Τα παραδείγματα λαμβάνονται – αντλούνται από την καθημερινή ζωή , την προσωπική εμπειρία – πραγματικά ή επινοημένα (φαντασία) – την ιστορία κ.ά. Φυσικά, το παράδειγμα περισσότερο επιβεβαιώνει παρά αποδεικνύει τη θεματική περίοδο.

Θεματική περίοδος : διατύπωση του θέματος – θέσης

Σχόλια – λεπτομέρειες : παράθεση των παραδειγμάτων ( αρκετά συχνά υπάρχουν λέξεις – φράσεις που μας βοηθούν να εντοπίσουμε εύκολα ότι πρόκειται για ανάπτυξη με παραδείγματα , όπως « π.χ. , για παράδειγμα , λ.χ. …) 

Κατακλείδα : συγκεφαλαίωση – παράδειγμα

Επισήμανση : Στην ανάπτυξη με παραδείγματα απλώς επισημαίνουμε σε ποιο σημείο ο συγγραφέας τα αναφέρει.   

Παράδειγμα:

Α. «Η πληρότητα της πληροφόρησης είναι μια από τις μορφές της ακρίβειάς της. Μπορεί κανείς να δημιουργήσει μια ψεύτικη είδηση με την ίδια ευκολία, είτε ακρωτηριάζοντας την αφήγηση ενός γεγονότος είτε κατασκευάζοντάς το από την αρχή ως το τέλος. Το καλύτερο παράδειγμα για τη σημασία που έχει η πληρότητα μιας είδησης είναι το τηλεγράφημα του Εμς. Πρόκειται για το τηλεγράφημα που έστειλε από το Εμς, το 1870, ο βασιλιάς της Πρωσσίας Γουλιέλμος ο Α΄ στον υπουργό εξωτερικών της χώρας, Βίσμαρκ, για να τον κατατοπίσει σχετικά με τις συζητήσεις που είχε με το Γάλλο πρεσβευτή Μπενεντέτι. Ο Βίσμαρκ δημοσίευσε το τηλεγράφημα, αφού όμως το ανέπτυξε και το αλλοίωσε, ώστε να έχει έναν προσβλητικό τόνο για τη Γαλλία. Λέγεται ότι το τηλεγράφημα αυτό υπήρξε η αφορμή, για να κηρύξει η Γαλλία τον πόλεμο εναντίον της Πρωσσίας. Ο γαλλοπρωσσικός πόλεμος του 1870-71 θα είχε ίσως βρει μια άλλη αφορμή, για να ξεσπάσει, και ίσως να κατέληγε πάλι στην πρωσσική νίκη. Με τις συνθήκες όμως που διαδραματίστηκε το κεφαλαιώδες αυτό γεγονός της σύγχρονης ευρωπαϊκής ιστορίας δεν είναι απίθανο να το προκάλεσε μια ελλιπής και πλαστογραφημένη πληροφόρηση».

Β.  «Μία διδαχή της Ιστορίας είναι ότι σε μία δικτατορία, ακόμα κι αν υπάρχουν μορφές διαφωνίας, αν υπάρξει μια μετωπική σύγκρουση με έναν ξένο εχθρό, δημιουργούνται μορφές ταύτισης με τη χώρα. Για παράδειγμα, ο Χίτλερ ήταν ένας θηριώδης δικτάτορας, ναζιστές δεν ήταν όλοι οι Γερμανοί, ωστόσο οι γερμανοί στρατιώτες πολέμησαν μέχρι τέλους. Απ’ την άλλη, ο Στάλιν ήταν ένας μισητός δικτάτορας, κομμουνιστές δεν ένιωθαν όλοι οι σοβιετικοί πολίτες, ωστόσο αντιστάθηκαν μέχρις εσχάτων στα γερμανικά και ιταλικά στρατεύματα και τελικά νίκησαν. Και ακόμα και οι Ιταλοί που μετά το 1943 γιόρταζαν τις αποβάσεις των συμμάχων ή πολεμούσαν στους λόφους, συμπεριφέρθηκαν με γενναιότητα στο Ελ Αλαμέιν.»

Παράγραφος με σύγκριση κι αντίθεση

Όταν έχουμε να συγκρίνουμε πρόσωπα, πράγματα, ιδέες, φαινόμενα … σημειώνουμε τις ομοιότητες και κυρίως τις διαφορές τους. Όταν, όμως, αντιπαραθέτουμε το ένα στο άλλο, τονίζουμε τις διαφορές τους. Η παράγραφος διαρθρώνεται ως εξής :

Θεματική περίοδος : επισημαίνουμε και παρουσιάζουμε τις συγκρινόμενες έννοιες – μέλη. Ενδεικτικά στοιχεία είναι συνήθως ο συγκριτικός βαθμός και διάφορες διαρθρωτικές λέξεις – εκφράσεις δηλωτικές της ομοιότητας ή της διαφοράς, όπως «αντίθετα , από την άλλη …)

Σχόλια – λεπτομέρειες : υπάρχουν δύο τρόποι οργάνωσης :

  • Ανά σημείο παρουσίαση των γνωρισμάτων των συγκρινόμενων μελών, με τη δημιουργία αντιθετικών ζευγών
  • Ολοκληρωμένη παρουσίαση των γνωρισμάτων πρώτα του ενός μέλους κι ακολούθως του άλλου – χωρισμός του κυρίου μέρους της παραγράφου σε δύο μέρη.

1η περίπτωση (ανά σημείο παρουσίαση / αντιπαράθεση των υποκειμένων ανά ζεύγη) :

Η αντιπαράθεση των ποιοτικών και των ποσοτικών δεδομένων των στρατιωτικών δυνάμεων που ενέπλεξαν οι δύο εμπόλεμοι τους στρατιωτικές επιχειρήσεις του 1897 καταδεικνύει την υπεροχή των Οθωμανών έναντι των Ελλήνων. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει ο Γάλλος επιτελικός αξιωματικός, λοχαγός Ντουσύ, στο μέτωπο τους Θεσσαλίας οι Έλληνες παρέτασσαν 42.256 πεζούς, ενώ οι Οθωμανοί 92.259, το δε ελληνικό ιππικό αριθμούσε 700 ιππείς έναντι 1.330 των Οθωμανών. Το ελληνικό πυροβολικό διέθετε 96 πυροβόλα, ενώ το αντίστοιχο τουρκικό 205. Επιπλέον, οι Οθωμανοί ήταν εξοπλισμένοι με καλύτερα τυφέκια και τα πυροβόλα τους είχαν μεγαλύτερο βεληνεκές σε σχέση με τα αντίστοιχα των Ελλήνων. Από τα παραπάνω στοιχεία που παραδίδονται από έναν ουδέτερο εμπειρογνώμονα εξηγείται σε σημαντικό βαθμό η έκβαση των στρατιωτικών επιχειρήσεων στο συγκεκριμένο μέτωπο.

2 η περίπτωση (ολοκληρωμένη παρουσίαση / ξεχωριστή αντιπαράθεση των υποκειμένων)

Η αντιπαράθεση των ποιοτικών και των ποσοτικών δεδομένων των στρατιωτικών δυνάμεων που ενέπλεξαν οι δύο εμπόλεμοι τους στρατιωτικές επιχειρήσεις του 1897 καταδεικνύει την υπεροχή των Οθωμανών έναντι των Ελλήνων. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει ο Γάλλος επιτελικός αξιωματικός, λοχαγός Ντουσύ, οι ελληνικές δυνάμεις στο μέτωπο τους Θεσσαλίας ανέρχονταν σε 42.256 πεζούς, 700 ιππείς και 96 πυροβόλα. Απέναντί τους οι Τούρκοι παρέτασσαν 92.250 πεζούς, 1.330 ιππείς και 205 πυροβόλα. Οι Τούρκοι ήταν εξοπλισμένοι με καλύτερα τυφέκια και τα πυροβόλα τους είχαν μεγαλύτερο βεληνεκές. Από τα παραπάνω στοιχεία που παραδίδονται από έναν ουδέτερο εμπειρογνώμονα εξηγείται σε ένα σημαντικό βαθμό η έκβαση των στρατιωτικών επιχειρήσεων στο συγκεκριμένο μέτωπο.

Κατακλείδα : σύνοψη – συμπέρασμα ή διαπίστωση κοινού στοιχείου.

Παράδειγμα:

Α. «Ένα χάσμα χωρίζει το Σωκράτη από τους σοφιστές. Ο Σωκράτης ζήτησε τη μία και καθολική έννοια, τη μία και καθολική αλήθεια, ενώ οι σοφιστές υποστήριζαν τις πολλές γνώμες για το ίδιο πράγμα. Επίσης και στον τρόπο της ζωής υπάρχει ριζική αντίθεση μεταξύ σοφιστών και Σωκράτους. Οι σοφιστές ήταν έμποροι γνώσεων, ενώ ο Σωκράτης υπήρξε ένας άμισθος δάσκαλος και ερευνητής της αλήθειας. Το μόνο κοινό μεταξύ των σοφιστών και του Σωκράτη ήταν ότι αυτός και εκείνοι διαπίστωσαν ότι η παραδεδομένη μόρφωση και παιδεία δεν ήταν αρκετή για τη εποχή τους».

Β. «Ας ξεκαθαρίσουμε ότι η φωνή των ψηφοφόρων που διατυπώνεται μέσα από τις διαδηλώσεις, δεν έχει καμιά σχέση με τη «λαϊκή θέληση» την οποία επικαλείται ο λαϊκισμός. Ο λαϊκισμός εκπροσωπεί την άμεση επίκληση του λαού (ή την υποτιθέμενη ερμηνεία της λαϊκής θέλησης από τη μεριά της εξουσίας), ενώ οι εκδηλώσεις στις πλατείες αντιπροσωπεύουν όχι μια γενική «Φωνή του Λαού», αλλά την ελεύθερη έκφραση ομάδων, κομμάτων, ενώσεων των πολιτών».

Παράγραφος με αιτιολόγηση

Πολλές φορές οι θεματικές περίοδοι είναι κρίσεις που χρειάζεται να αποδειχτεί η ισχύς τους με λογικά επιχειρήματα. Στη διερεύνηση αυτής της μεθόδου, πρακτικά μεταστρέφουμε τη θεματική περίοδο σε ερώτηση και στην ανάπτυξη της παραγράφου ( στα σχόλια \ λεπτομέρειες ) προκύπτει ένα  «διότι », ένα «πώς» ( ή ενδέχεται να είναι γραμμένη διαρθρωτική λέξη με αιτιολογικό χαρακτήρα ) . Η παράγραφος διαρθρώνεται ως εξής:

Θεματική περίοδος : θέμα – θέση \ αξιολογική κρίση που εγείρει αβίαστα το ερώτημα γιατί;

Σχόλια – λεπτομέρειες : ανάπτυξη συλλογισμού – επιχειρημάτων , χρήση αιτιολογικών συνδέσμων – εκφράσεων για την κατάδειξη της νοηματικής σχέσης

Κατακλείδα : συμπέρασμα

Παράδειγμα:

Α. «Ο σημερινός σύζυγος και πατέρας δε θέλει να σκεφτεί τον εαυτό του σε ίση θέση με τη γυναίκα του και να συνεργαστεί μαζί της για τα κοινά προβλήματα του σπιτιού τους. Αυτό συμβαίνει γιατί πριν λίγα χρόνια ο τωρινός σύζυγος και πατέρας έζησε σαν παιδί, μέσα σε μια λειτουργική αυστηρότητα του οικογενειακού του περιβάλλοντος, η οποία τον είχε καταπιέσει και ακόμα του είχε κάνει βίωμα ζωής, πως ο άντρας είχε την πρωτοκαθεδρία, είναι νοικοκύρης, ενώ η γυναίκα είναι η νοικοκυρά και το κοινωνικά ετερόνομο άτομο. Δεν τολμούσε ν’ aντιμιλήσει στο γονιό, που ήταν η εξουσία. Ο διάλογος ήταν ανύπαρκτος, αφού ο νοικοκύρης αποφάσιζε για την τύχη των μελών της μονοκρατορικής οικογενειακής επικράτειας».

Β.  «Στην Ιταλία υπάρχει ένα απόλυτο μονοπώλιο της ενημέρωσης, αφού ο Μπερλουσκόνι έχει στην κατοχή του όλα τα ιδιωτικά κανάλια, ενώ, με την εκλογή του, ελέγχει και τη δημόσια ραδιοτηλεόραση. Όμως, το να αρνηθεί ο πολίτης να δει  τηλεόραση και να ακούσει ραδιόφωνο συνιστά πολύ μεγάλη θυσία, διότι, καταρχάς, είναι πολύ θεμιτό να θέλω το βράδυ μια ωραία ταινία και συνήθως δεν αναρωτιέμαι ποιες είναι οι απόψεις του ιδιοκτήτη μιας κινηματογραφικής αίθουσας. Επιπλέον, είναι χρήσιμο να γνωρίζεις τις απόψεις και τον τρόπο που παρουσιάζει τις ειδήσεις το κυβερνητικό κόμμα. Τέλος, αν ακόμα και το μισό των διαφωνούντων Ιταλών σταματούσε να βλέπει τηλεόραση, η κυβέρνηση δε θα άλλαζε στάση, ούτε οι ψηφοφόροι τις απόψεις».

Παράγραφος με ορισμό – επεξήγηση 

Ο συγγραφέας που αναπτύσσει τη θεματική του περίοδο με ορισμό πρέπει να απαντά στην πιθανή ερώτηση του αναγνώστη: «τι εννοεί με αυτό ;» ή «τι είναι ;» . Με τον ορισμό παραθέτουμε τα ουσιώδη γνωρίσματα μιας έννοιας, ώστε να μην είναι δυνατή η σύγχυσή της με άλλη.

Οι ορισμοί είναι δυνατό να χαρακτηριστούν ως:

  • Σύντομοι: όταν εκτείνονται σε λίγους στίχους
  • Εκτεταμένοι: όταν καλύπτουν μία ή περισσότερες παραγράφους
  • Αναλυτικοί: όταν παρουσιάζουν απλώς τα γνωρίσματα της οριστέας έννοιας
  • Συνθετικοί: όταν αποδίδουν τη διαδικασία δημιουργίας της οριστέας έννοιας μέσα από τα ουσιώδη δομικά στοιχεία που την αποτελούν.

 Η παράγραφος διαρθρώνεται ως εξής :

Θεματική περίοδος :

  • Οριστέα έννοια ( έννοια που πρέπει να οριστεί )
  • Γένος ( ευρύτερη έννοια στην οποία εντάσσεται η οριστέα )
  • Ειδοποιός διαφορά ( χαρακτηριστικό γνώρισμα )

π.χ.  « Ιδεολογία  ( οριστέα έννοια ) είναι το σύνολο των αντιλήψεων ( γένος ) που πρεσβεύει ένα άτομο γύρω από κάποιο θέμα σημαντικό της κοινωνικής ζωής ( ειδοποιός διαφορά )

Σχόλια – λεπτομέρειες : ανάλυση της ειδοποιούς διαφοράς ( ή των ειδοποιών διαφορών )

Κατακλείδα : συμπέρασμα

Παράδειγμα:

Α.  «Οικογένεια είναι η ένωση και η συμβίωση δυο ανθρώπων διαφορετικού φύλου, που διαβιούν υπό κοινή στέγη και έχουν συναποδεχθεί ότι θα αντιμετωπίζουν από κοινού τα προβλήματα. Αντικειμενικός σκοπός όμως της οικογένειας είναι η τεκνοποίηση και η διαπαιδαγώγηση του νέου ανθρώπου. Από αυτήν τη λειτουργία της η οικογένεια καθίσταται καίριος θεσμός, αφού μέσω αυτής διαιωνίζεται η κοινωνία τόσο βιολογικά όσο και ηθικά, πολιτισμικά. Έτσι, η οικογένεια έχει συναισθηματικό, αναπαραγωγικό, κοινωνικοποιητικό σκοπό. Είναι, με άλλα λόγια, ένας θεσμός-κύτταρο και θεμέλιο της κοινωνίας».

Β. «Όσον αφορά στις συζητήσεις για τα χαρακτηριστικά που πρέπει να  αποδοθούν στο «καθεστώς», το οποίο εγκαθιδρύει ο Μπερλουσκόνι αργά και μεθοδικά, αξίζει τον κόπο να ξεκαθαρίσουμε μερικές έννοιες. Αντιδραστικός είναι εκείνος ο άνθρωπος που διατείνεται ότι υπάρχει μια αρχαία γνώση, ένα παραδοσιακό πρότυπο κοινωνικής και ηθικής τάξης, στο οποίο πρέπει να επιστρέψουμε πάση θυσία, κι αντιτίθεται σε όλες τις λεγόμενες κατακτήσεις της προόδου, από τις φιλελεύθερες – δημοκρατικές ιδέες ως την τεχνολογία και τη σύγχρονη επιστήμη. Ο αντιδραστικός δεν είναι επομένως συντηρητικός, είναι απλώς ένας επαναστάτης προς τα πίσω».

Παράγραφος με διαίρεση

Ο τρόπος αυτός ανάπτυξης των παραγράφων αποκαλύπτει τα συστατικά στοιχεία από τα οποία αποτελείται ένα αντικείμενο ή μια έννοια ( κομμάτιασμα του όλου στα μέρη του ) .

Η διαίρεση, όταν έχει οργανωθεί ορθά, είναι τέλεια και συνεχής. Τέλεια ονομάζεται η διαίρεση, όταν περιλαμβάνει όλα τα είδη της διαιρετέας έννοιας, ενώ συνεχής χαρακτηρίζεται, όταν δεν παρακάμπτεται κάποιο από τα είδη της.

Στη διαίρεση αναλύουμε ένα όλο ( γένος ) στα μέρη του ( είδη ) με βάση κάποιο ουσιώδες γνώρισμα ( διαιρετική βάση ) . Στις λεπτομέρειες σχολιάζονται όλα τα είδη που δηλώνονται στη θεματική πρόταση . Συγκεκριμένα, η παράγραφος διαρθρώνεται ως εξής :

Θεματική περίοδος : διαιρετέα έννοια

Σχόλια – λεπτομέρειες : διαιρετική βάση ( κριτήρια\-ο διακρίσεων ) , πηλίκο της διαίρεσης ( έννοιες που προκύπτουν ως επιμέρους μορφές της διαιρετέας ) – ανάλυσή του.

π.χ. « Η δημοσιογραφία ( διαιρετέα έννοια ) , με βάση το περιεχόμενό της (διαιρετική βάση) , μπορεί να διακριθεί σε ειδησεογραφική κι ερμηνευτική (πηλίκο της διαίρεσης).

Κατακλείδα : συμπέρασμα

Παράδειγμα:

Α. «Στην έκθεση της Διεθνούς Επιτροπής της UNESCO για την εκπαίδευση στον 21ο αιώνα τονίζεται ότι η δια βίου εκπαίδευση πρέπει να στηρίζεται στους παρακάτω τέσσερις πυλώνες, που αποτελούν διαφορετικά είδη μάθησης: 1. Μαθαίνω πώς να αποκτώ τη γνώση, συνδυάζοντας ικανοποιητικά μια ευρύτατη γενική παιδεία με τη δυνατότητα εμβάθυνσης σε ορισμένα θέματα. 2. Μαθαίνω να ενεργώ με τέτοιον τρόπο, ώστε να αποκτώ όχι μόνο επαγγελματική κατάρτιση αλλά και γενικότερα τη δυνατότητα να αντιμετωπίζω διάφορες καταστάσεις και να εργάζομαι αρμονικά σε ομάδες. 3. Μαθαίνω να συμβιώνω, κατανοώντας τους άλλους και έχοντας επίγνωση των κοινωνικών αλληλεξαρτήσεων –συμβάλλοντας στην πραγματοποίηση κοινών δράσεων και στη διευθέτηση των συγκρούσεων-, με σεβασμό στις αξίες του πλουραλισμού, της αμοιβαίας κατανόησης και ειρήνης. 4. Μαθαίνω να ζω με τέτοιον τρόπο, ώστε να αναπτύσσω την προσωπικότητά μου και να μπορώ να ενεργώ με μεγαλύτερη αυτονομία και περισσότερη κρίση και προσωπική υπευθυνότητα(…)».

(από το κείμενο των Απολυτήριων Εξετάσεων της Γ΄ Λυκείου του 2000)

Β.  «Κάποτε, όταν ένας τροχονόμος σταματούσε κάποιον για να του γράψει μια κλήση, αυτός που θα ονομάσουμε Κατηγορούμενο μπορούσε να υιοθετήσει τρεις τακτικές ενώπιον του Φύλακα της Τάξεως. Πρώτον: ομολογούσε ότι έχει άδικο και πλήρωνε. Δεύτερον: προσπαθούσε να δικαιολογηθεί, επιζητώντας ν’ αποδείξει στον Φύλακα της Τάξεως ότι δεν είχε άδικο. Τρίτον: αν ήταν κάφρος, ύψωνε τη φωνή κι έλεγε «Δεν ξέρετε ποιος είμαι εγώ!» (και ο Φύλακας είχε μόνο δύο λύσεις: να του απαντήσει ότι δεν του καιγόταν καρφάκι για το ποιος ήταν και να του κόψει το πρόστιμο ή να τρομοκρατηθεί και να πει «Με συγχωρείτε, παρακαλώ, περάστε, εντιμότατε, εξοχότατε» και λοιπά). Σήμερα, φαίνεται ότι οι Κατηγορούμενοι έχουν υιοθετήσει και μια τέταρτη τακτική, να λένε «Δεν ξέρετε ποιος είστε!»

Παράγραφος με αναλογία

 Aυτή  την περίπτωση τρόπου ανάπτυξης παραγράφου, επιλέγουμε, προκειμένου να γίνει αντιληπτό το περιεχόμενο μίας σύνθετης έννοιας, να τη συσχετίσουμε με μια άλλη, περισσότερο οικεία στο δέκτη, και να καταγράψουμε τις μεταξύ τους ομοιότητες.

Η αναλογία , ως τρόπος ανάπτυξης , αποτελεί στην ουσία σύγκριση αντικειμένων,  φαινομένων, καταστάσεων… Η αναλογία μπορεί να είναι κυριολεκτική ή μεταφορική. Με την κυριολεκτική συγκρίνονται πράγματα \ αντικείμενα ( δεν είναι ποτέ απολύτως όμοια ) που παρουσιάζουν βασικές ομοιότητες \ κοινά στοιχεία. Στη μεταφορική αναλογία, αντίθετα , συγκρίνονται «αντικείμενα» που είναι τελείως διαφορετικά κι αποκαλύπτονται κάποιες απροσδόκητες αναλογίες μεταξύ τους. Και τις δύο περιπτώσεις μπορούμε να τις χρησιμοποιήσουμε στην πειθώ \ επιχειρηματολογία αλλά με προσοχή. Για παράδειγμα, ελέγχουμε αν πράγματι ισχύουν οι αναλογίες \ ομοιότητες κι αν το συμπέρασμα στο οποίο καταλήγουμε είναι αποδεκτό ( πάντα η αναλογία είναι ατελής – πιθανό συμπέρασμα ). Τέλος , είναι ανάγκη να γνωρίζουμε ότι η αναλογία δε χρησιμοποιείται πάντοτε με τη μορφή επιχειρήματος. Μπορεί να αξιοποιηθεί από το συγγραφέα για διασάφηση, επεξήγηση ή για να κάνει πιο παραστατική \ ζωντανή μια κατάσταση , ένα φαινόμενο.

Σ’ αυτόν τον τύπο παραγράφου καταφεύγουμε , όταν το περιγραφόμενο αντικείμενο ή το προς ανάλυση θέμα είναι σύνθετο – πολύπλοκο ή ειδικό , άγνωστο και συνεπώς δυσνόητο για το δέκτη. Γι’ αυτό χρησιμοποιούμε ένα ανάλογο παράδειγμα που ως περισσότερο οικείο βοηθά , μέσω της αναλογίας – ομοιότητας, στην κατανόηση του πρώτου. Η παράγραφος διαρθρώνεται ως εξής :

Θεματική περίοδος: αναφορά του περιγραφόμενου αντικειμένου και του αναλογούντος στοιχείου ( αναφέρουμε τα μέρη που ομοιάζουν κι ως προς τι – την ομοιότητά τους ). Ενδεικτικά αναλογίας είναι η παρομοίωση και η μεταφορά ή φράσεις, όπως : όμοια , ανάλογα , έτσι και …

Σχόλια – λεπτομέρειες : χαρακτηριστικά – ιδιότητες του αναλογούντος στοιχείου , χαρακτηριστικά – ιδιότητες του περιγραφόμενου αντικειμένου .

Κατακλείδα : επαναδιατύπωση – επαναβεβαίωση

Παράδειγμα:

Α. «Ο οργανισμός καταναλώνει ενέργεια όπως και μια μηχανή. Το αυτοκίνητο λ.χ. ή η θεριζοαλωνιστική μηχανή εξασφαλίζουν την αναγκαία για τη λειτουργία τους ενέργεια καίγοντας βενζίνη. Το ηλεκτρικό ψυγείο ή ο ηλεκτρονικός υπολογιστής, δυο άλλες μηχανές, χρησιμοποιούν ηλεκτρική ενέργεια, ηλεκτρικό ρεύμα. Κι ο οργανισμός βρίσκει την αναγκαία για τις λειτουργίες του ενέργεια με ανάλογο τρόπο, καίγοντας ή διασπώντας χημικές ενώσεις. Ο μηχανισμός αυτός της παραγωγής ενέργειας λέγεται καταβολισμός. Είναι φανερό πως ο καταβολισμός είναι φαινόμενο κοινό και για τους οργανισμούς και για ορισμένες μηχανές, αφού και στις δυο περιπτώσεις για τη λειτουργία τους καταναλώνεται ενέργεια που παράγεται από τη διάσπαση χημικών ενώσεων».

Β. «Πρόσφατα, ο πρόεδρος της Γερουσίας Μαρτσέλο Πέρα προειδοποίησε ότι η πολιτική δε γίνεται «στους δρόμους», αλλά στα βουλευτικά έδρανα, και μ’ αυτά τα λόγια επανέλαβε εκνευρισμένα ξεσπάσματα της πλειοψηφούσας παράταξης εναντίον ορισμένων εκδηλώσεων της αντιπολίτευσης, ανθρώπινες αλυσίδες και τα παρεμφερή. Και πού έκανε ο πρόεδρος της Γερουσίας τη δήλωσή του εναντίον των δρόμων; Στο δρόμο, σε μια εκδήλωση που γινόταν έξω από τις κοινοβουλευτικές αίθουσες και είχε σκοπό να εκφράσει τις απόψεις ενός μέρους των πολιτών. Έτσι, η καταδίκη των δρόμων που έγινε στο δρόμο μοιάζει με την πράξη ενός αυστηρού ηθικολόγου που, θέλοντας να καταδικάσει την επιδειξιομανία, ανεβαίνει στον άμβωνα της εκκλησίας, ανοίγει ξαφνικά την γκαμπαρντίνα του και φωνάζει «Μην κάνετε ποτέ έτσι, συνεννοηθήκαμε;»

Παράγραφος με αίτιο  κι αποτέλεσμα

Η καταγραφή της αιτίας (ή των αιτιών) που οδηγεί σε ορισμένο αποτέλεσμα ( ή αποτελέσματα ) είναι συνηθισμένη μέθοδος για την ανάπτυξη παραγράφου (περιλαμβάνει στοιχεία που συνδέονται με σχέση αιτίου – αιτιατού) . Ο μαθητής πρέπει να λάβει υπ’ όψη ότι ενδέχεται – σπανιότερα – να καταγράφονται αρχικά τα αποτελέσματα ( ή το αποτέλεσμα ) και κατόπιν τα αίτια (ή η αιτία) . Η παράγραφος διαρθρώνεται ως εξής :

Θεματική περίοδος : φαινόμενο προς αιτιολόγηση – αιτιατό

Σχόλια – λεπτομέρειες : ανάλυση του αιτίου ή των αιτιών , παρουσίαση των επιμέρους συνθηκών – παραγόντων που προκαλούν  το φαινόμενο

Κατακλείδα : συμπέρασμα – επαναδιατύπωση της αιτιολογικής σχέσης .

Παράδειγμα:

«Το τραγικό είναι ότι η, τόσο αναγκαία, εξειδίκευση οδηγεί τον άνθρωπο στην πνευματική μονομέρεια. Ο επίδοξος επιστήμονας αρχίζει να ασχολείται με ένα μόνο κομμάτι της γνώσης που έχει κατακτήσει η ανθρώπινη σκέψη. Γίνεται βέβαια, τέλειος σ’ αυτό. Όμως χάνει την ολότητα, δεν έχει τη δυνατότητα να μυηθεί και να γοητευτεί από τις άλλες γνώσεις που θα τον καθιστούσαν άνθρωπο με ευρύτητα πνεύματος. Σιγά-σιγά διαπιστώνει ότι γνωρίζει μόνο τον τομέα της επαγγελματικής απασχόλησής του. Γίνεται ένας πνευματικά μονόπλευρος, μονοδιάστατος άνθρωπος».

Παράγραφος με συνδυασμό μεθόδων

Πολύ συχνά οι συγγραφείς μετέρχονται στην ανάπτυξη των παραγράφων τους συνδυασμό δύο ή περισσοτέρων τρόπων . Φυσικά, αν εντοπίσουμε συνδυασμό στην ανάπτυξη της παραγράφου , θα δηλώσουμε αναλυτικά και με συγκεκριμένες αναφορές – στο τέλος της απάντησης –  τους τρόπους που ο συντάκτης συνταιριάζει. 

Παράδειγμα:

Α. «Ο λαϊκισμός είναι μια μορφή καθεστώτος που, προσπαθώντας να υπερπηδήσει τις κοινοβουλευτικές παρεμβάσεις, θέλει να θεσπίσει μια σχέση ομοφωνίας ανάμεσα στο χαρισματικό ηγέτη και το πλήθος. Υπήρξαν μορφές τόσο επαναστατικού λαϊκισμού, όπου μέσω της επίκλησης στο λαό προτείνονταν κοινωνικές μεταρρυθμίσεις, όσο και αντιδραστικού λαϊκισμού. Ο λαϊκισμός είναι απλώς μια μέθοδος που προβλέπει την εκ βαθέων επίκληση αυτών που θεωρούνται οι πιο βαθιά ριζωμένες απόψεις ή προκαταλήψεις των μαζών. Ο Μπόσι, λόγου χάρη, χρησιμοποιεί λαϊκιστικές μεθόδους υποκινώντας απολιτικά συναισθήματα, όπως η ξενοφοβία ή η δυσπιστία απέναντι στο κράτος. Κατ’ αυτή την έννοια, η στάση του Μπερλουσκόνι είναι απολιτικού χαρακτήρα, διότι ξυπνά βαθιά και «άγρια» συναισθήματα, όπως ότι είναι σωστό να αποφεύγουμε τους φόρους, ότι όλοι οι πολιτικοί είναι κλέφτες, ότι δεν πρέπει να εμπιστευόμαστε τη δικαιοσύνη, επειδή αυτή μας βάζει στη φυλακή. Ένας σοβαρός και υπεύθυνος συντηρητικός δε θα ενθάρρυνε ποτέ τους πολίτες να μην πληρώνουν τους φόρους τους, διότι θα έθετε σε κρίση το ίδιο το σύστημα που προτίθεται να συντηρήσει».

*Από το βιβλίο του Άρη Ιωαννίδη: «Θεωρία στην Έκφραση – Έκθεση»

Πλήρες εκπαιδευτικό υλικό για την Έκφραση – Έκθεση του Λυκείου

1. Έκφραση-Έκθεση Α’ Λυκείου, 2. Έκφραση-Έκθεση Β’ Λυκείου, 3. Έκφραση-Έκθεση Γ’ Λυκείου, 4. Υποστηρικτικό υλικό, 5. Σχεδιαγράμματα, 6. Γραμματική-Συντακτικό

 Αν θέλετε να ενημερώνεστε μέσω facebook για όλες τις νέες δημοσιεύσεις, ακολουθήστε τη σελίδα μας επιλέγοντας τον σύνδεσμο: schooltime