«Έκθεση Γ’ Λυκείου: Αθλητικό ιδεώδες, Εκφυλισμός και Αθλητική Βία (Κριτήριο αξιολόγησης)» της Έρης Ναθαναήλ«Έκθεση Γ’ Λυκείου: Αθλητικό ιδεώδες, Εκφυλισμός και Αθλητική Βία (Κριτήριο αξιολόγησης)»

ΚΕΙΜΕΝΟ

ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ: ΒΙΑ ΚΑΙ ΕΚΦΥΛΙΣΜΟΣ

[…] Το αγωνιστικό πνεύμα στάθηκε παράγοντας αποφασιστικός στην ανάπτυξη της ελληνικής ιστορίας, κατακτούσε το πνευματικό και το θρησκευτικό βάθος. Αν θυμηθούμε τους αγώνες που μας ιστορεί η Οδύσσεια στο νησί των Φαιάκων θα καταλάβουμε τη διαφορά. Εκεί οι άντρες συναγωνίζονται σε διάφορα αθλήματα ποιος θα ξεπεράσει τον άλλον, γιατί, λέει ένας νεαρός Φαίακας, «δεν υπάρχει μεγαλύτερη δόξα για τον άντρα,  που βρίσκεται στη ζωή, απ’ αυτό που κατορθώνει με τα χέρια και τα πόδια», μια ρήση που βαθαίνει στη γνωστή ομηρική επιταγή «αιέν αριστεύειν και υπείροχον έμμεναι άλλων». Αυτή η φυσική διάθεση του ανθρώπου να δοκιμάσει τις δυνάμεις του και να ξεπεράσει το διπλανό του στάθηκε,  βέβαια , το αρχικό κίνητρο για την αγωνιστική διάθεση των Ελλήνων. Tο ίδιο κίνητρο υπήρχε και σε άλλους λαούς που όμως δεν έφτασαν ποτέ στην ιδέα του αθλητισμού, όπως την εννοούσαν οι αρχαίοι Έλληνες και όπως την οραματίστηκε αργότερα ο βαρόνος P. de Coubertin1.

Δεν είναι  δύσκολο να κατανοήσουμε ότι η αθλητική ιδέα, όπως προβάλλει στους ελληνικούς αγώνες, ιδιαίτερα τους Ολυμπιακούς, προϋποθέτει την καταξίωση του ανθρώπου, την πίστη στην ελευθερία του, στην αξία του, στην ισότιμη και δημοκρατική συμμετοχή του στα κοινά  και τη συνείδηση της ευθύνης του στον κόσμο.  Η καλλιέργεια του αθλητικού πνεύματος στην αρχαία Ελλάδα εδράζεται στις ίδιες εκείνες πνευματικές βάσεις, όπου εδράζονται και οι λοιπές πολιτιστικές αξίες του ελληνικού πολιτισμού. Και πρώτη ανάμεσα σ’ αυτές στέκεται η απελευθέρωση του ανθρώπου από τη δεσποτεία κάθε μορφής.  Για να κατορθώσει ο άνθρωπος να ζήσει με μια τέτοια υπεύθυνη ελευθερία, έχει ανάγκη να πιστεύει στον εαυτό του,  στο κορμί του και στο πνεύμα του, με μια λέξη στην υπέρτατη αξία της ανθρώπινης ζωής.

Αυτές οι θεμελιακές αρχές των Ελλήνων προβάλλουν και πραγματώνονται σε μια ιδεατή μορφή στις μεγάλες δημόσιες εκδηλώσεις τους. Ανάμεσα σ’ αυτές εντελώς ιδιαίτερη θέση κατέχουν οι Ολυμπιακοί αγώνες, που αποτελούν την υπέρτατη έκφραση του αθλητικού πνεύματος.  Αυτό το πνεύμα της πίστης στον άνθρωπο, στη σωματική του αλκή και στην ηθική του καταξίωση, το πνεύμα της δημοκρατικής ισότητας και της πανανθρώπινης συναδέλφωσης, της παγκόσμιας ειρήνης και αγάπης, γεννήθηκε στην Ελλάδα και εκφράστηκε καίρια με τους Ολυμπιακούς αγώνες .

«Citius, Altius, Fortius»  ήταν το σύνθημα . Με την πάροδο των χρόνων ,  όμως, αυτό το πνεύμα άρχισε να αλλοιώνεται, χάθηκε, οι άνθρωποι έγιναν πιο εγωκεντρικοί κι ο αθλητισμός στράφηκε σε άλλες αξίες, γεμίζοντας «πληγές». Τα χρήματα έφεραν το ντόπινγκ, τη βία και πολλές φορές την αλαζονεία. Ακόμα κι η πολιτική τραυμάτισε αρκετές φορές το αθλητικό κίνημα. Όταν οι αθλητές άρχισαν να γίνονται επαγγελματίες, σύντομα «το ωραίο, το μεγάλο και το αληθινό» έδωσαν πολύ χώρο στη σκοπιμότητα. . Η φυσική δύναμη που προερχόταν μέσα από την προπόνηση δέχτηκε μεγάλες «προσθήκες» από την επιστήμη. Ιδιαίτερα στα ομαδικά σπορ, οι αντίπαλοι δεν είχαν πλέον να ανταγωνιστούν μόνο τη δύναμή τους αλλά και τις όποιες άλλες καθημερινές διαφορές τους (ιδεολογικές, πολιτικές, θρησκευτικές). Για παράδειγμα στη Γλασκώβη, η κόντρα των οπαδών των ποδοσφαιρικών ομάδων Σέλτικ και Ρέιντζερς έχει τις ρίζες της στη θρησκεία. Οι πρώτοι είναι καθολικοί και οι δεύτεροι προτεστάντες.

Η  βία στους αγωνιστικούς χώρους δείχνει συχνά το αποκρουστικό πρόσωπό της · μια «μάστιγα» που ακόμα και στις ημέρες μας δεν μπορεί να την αντιμετωπίσει ολοκληρωτικά ο αθλητικός θεσμός,  Ακράδαντο παράδειγμα η ποδοσφαιρική βία. Η βία στο ποδόσφαιρο είναι μια βία που τη βλέπουν όλοι και ως εκ τούτου αποτελεί ένα πολύ εμπορεύσιμο είδος από τα τρομολαγνικά ΜΜΕ. Ειδικά την εποχή της τηλεόρασης που είναι παρούσα στα γήπεδα – η βία που εκδηλώνεται στους χώρους του  ποδοσφαίρου καταγράφεται πολύ συχνότερα «μπροστά στα μάτια» μας, απ’ ό, τι συμβαίνει σε άλλες περιπτώσεις  παραβατικής συμπεριφοράς . Η εικόνα της βίας στα γήπεδα προβάλλεται με έναν τρόπο που ακόμα κι όταν δεν καταλήγει στην ενοχοποίηση του ποδοσφαίρου αυτού καθ’ αυτό, καλύπτει και αποσιωπά τα αίτια που την γεννούν, τις κοινωνικές αδικίες , την περιθωριοποίηση κοινωνικών στρωμάτων, που γεννά απογοήτευση και μίσος, την ιδεολογική επίδραση που ασκεί στους οπαδούς ένα σύστημα που η βασική αρχή του «ο θάνατός σου η ζωή μου» και μετουσιώνεται από τους ποδοσφαιρικούς παράγοντες στο δόγμα «καλύτερα μια άτιμη νίκη, παρά μια ένδοξη και αξιοπρεπής ήττα». Στην αθέατη πλευρά των άγριων συγκρούσεων αφιονισμένων οπαδών και των πρωτοσέλιδων, που τις τροφοδοτούν και τις αναπαράγουν, βρίσκεται το «ξέπλυμα» ιδεολογιών ή και κρατικών πολιτικών και, τελικά, τα κέρδη (οικονομικά και πολιτικά) των ηθικών αυτουργών. Ο «Homo Sportivus» μασκαρεύεται σε αντάρτη κάποιας ομάδας. Πειθήνιο όργανο της εξουσίας, το θύμα αναλώνει την ενστικτώδη ορμή του σε δραστηριότητες που δεν μπορούν να επηρεάσουν την εθνική πολιτική ζωή, και η μανία του ετεροκατευθύνεται και συνεπώς ελέγχεται. […]

Αυτό που μοιάζει τελικά να εκλείπει όλο και περισσότερο είναι ο ανθρώπινος παράγοντας. Ο αθλητής σιγά σιγά έπαψε να ανυψώνεται και το οικονομικό κέρδος αναδείχτηκε σε βασικό κίνητρο που έχει επικαλύψει τον αρχικό στόχο. Ο αθλητής του 21ου αιώνα  μοιάζει με υπεράνθρωπο που  προσπαθεί να μάθει μέχρι πού φτάνουν τα ανθρώπινα όρια και,  ενώ  διαθέτει υψηλό δείκτη νοημοσύνης (άλλωστε η σκέψη παίζει βασικό ρόλο στον αθλητισμό), δεν είναι σε θέση να ελέγχει τις πραγματικές δυνατότητες του. Γι΄ αυτές, μπορεί να φροντίζουν άλλοι. Μπορεί η προπόνησή του να στηρίζεται αποκλειστικά σε μηχανήματα, η διατροφή του να ελέγχεται από τους ειδικούς, η καθημερινή ζωή του μπορεί να εξαρτάται από την ομάδα που τον περιβάλλει. Το βέβαιο είναι ότι ο επαγγελματισμός στον αθλητισμό έχει εισχωρήσει σε πολύ επικίνδυνα σημεία. Οι διάφορες εταιρείες δεν ξοδεύουν τυχαία τα χρήματα τους. Κι όσο οι αθλητές εξαρτώνται και από αυτές, ο ανθρώπινος παράγοντας  τείνει να εκλείψει όλο και περισσότερο.

Ευχή όλων η αποκατάσταση του αθλητικού ιδεώδους…

[ κείμενο διασκευασμένο, για τη διασκευή του οποίου χρησιμοποιήθηκαν αποσπάσματα γραφής του Μανόλη Ανδρόνικου ( «Παιδεία ή Υπνοπαιδεία» ) και των άρθρων  «Ποδόσφαιρο και βία» Ν.  Μπογιόπουλος, ΗΜΕΡΟΔΡΟΜΟΣ , και « Το πτώμα και τα όρνεα»] .

  1. Ο βαρόνος Πιέρ ντε Κουμπερτέν 1863-1937, ήταν Γάλλος παιδαγωγός και ιστορικός ιστορικός ,  αλλά είναι ευρύτερα γνωστός ως ιδρυτής της Διεθνούς Ολυμπιακής Επιτροπής, αναβιωτής και πατέρας των σύγχρονων Ολυμπιακών Αγώνων.
  2. Το Citius, Altius, Fortius (Πιο γρήγορα, πιο ψηλά, πιο δυνατά) είναι το σύνθημα των Ολυμπιακών Αγώνων που απευθύνεται σε όλα τα μέλη του Ολυμπιακού Κινήματος ενθαρρύνοντας ψυχολογικά τους αθλητές, αλλά και όσους συμμετέχουν στους Ολυμπιακούς αγώνες καλώντας τους να ενεργούν σύμφωνα με το πνεύμα των Αγώνων.

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

Α. Να γράψετε την περίληψη του παραπάνω κειμένου σε 100-120 λέξεις

[ μονάδες 25 ] 

Β1«Για να κατορθώσει ο άνθρωπος να ζήσει με μια τέτοια υπεύθυνη ελευθερία, έχει ανάγκη να πιστεύει στον εαυτό του,  στο κορμί του και στο πνεύμα του, με μια λέξη στην υπέρτατη αξία της ανθρώπινης ζωής» .  Να αναπτύξετε το νόημα του αποσπάσματος αυτού  σε 90-100 λέξεις .

[ μονάδες 10 ]

2.α) Με ποια συλλογιστική πορεία ( παραγωγική –επαγωγική ) αναπτύσσεται η πρώτη παράγραφος του κειμένου  (   «Το αγωνιστικό πνεύμα … ο βαρόνος P. de Coubertin1» ) ; Να αιτιολογήσετε την απάντησή σας.

[ μονάδες 5 ] 

β)  Να εντοπίσετε τα μέσα πειθούς που χρησιμοποιούνται στην παράγραφο αυτή [ 1η]  τεκμηριώνοντας την απάντησή σας με ένα παράδειγμα για κάθε περίπτωση που θα αναφέρετε . 

[ μονάδες 3 ] 

  1. Να εντοπίσετε στο κείμενο και να καταγράψετε πέντε [ 5 ]  περιπτώσεις μεταφορικής χρήσης της γλώσσας .

[ μονάδες 5 ] 

  1. επιταγή , εδράζεται , δεσποτεία, υπέρτατη , ιδεατή, αλκή, ισότητας , πανανθρώπινης ,επίδραση, αφιονισμένων , ετεροκατευθύνεται , εκλείπει  : Να γράψετε από ένα συνώνυμο για καθεμιά από τις παραπάνω λέξεις.

[  μονάδες 12  ]

Γ. ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΛΟΓΟΥ

Το αθλητικό ιδεώδες είναι παγκοσμίως αποδεκτό, όμως διαπιστώνονται και φαινόμενα εκφυλισμού του.  Αφού περιγράψετε το πρόβλημα  του εκφυλισμού  του αθλητισμού και τα βασικά αίτια από τα οποία εκπορεύεται, να προτείνετε τρόπους για την αποκατάστασή του . Το κείμενό σας [ 500-600λ ]  θα δημοσιευτεί στην εφημερίδα του σχολείου σας .

[ μονάδες 40 ]

Έρη Ναθαναήλ*
Φιλόλογος