«Έκθεση Γ’ Λυκείου: Δημοκρατία - Λαϊκισμός (Κριτήριο αξιολόγησης)» της Έρης Ναθαναήλ«Έκθεση Γ’ Λυκείου: Δημοκρατία – Λαϊκισμός (Κριτήριο αξιολόγησης)»

ΚΕΙΜΕΝΟ

Οι κίνδυνοι που απειλούν τη δημοκρατία

Η δημοκρατία αποτελεί την ανώτερη πολιτειακή μορφή και συνάμα την αναγκαία προϋπόθεση της ατομικής και συλλογικής προόδου. Ωστόσο, στην εποχή μας και παρά την εδραίωση των δημοκρατικών θεσμών, όλο και πληθαίνουν οι κίνδυνοι που την απειλούν.

Η σοβαρότερη απειλή προέρχεται από την αυξανόμενη πολιτική αδιαφορία και αδράνεια των πολιτών. Το ενδιαφέρον τον σύγχρονου ανθρώπου για τα κοινά είναι μειωμένο και η συμμετοχή του στη ρύθμιση των δημοσίων υποθέσεων μικρή. Τα μεγάλα κοινωνικά προβλήματα δεν τον συγκινούν πια και για την επίλυσή τους έπαψε να αγωνίζεται. Ο ατομικός ευδαιμονισμός, που αποτελεί το κύριο μέλημά του, τον οδηγεί στην ιδιώτευση και την επανάπαυση. Αναπόφευκτα, αυτή η στάση αποδυναμώνει την αρχή της λαϊκής κυριαρχίας, τη μετατρέπει σε τύπο και μεταβιβάζει την εξουσία στα χέρια των λίγων, αυτών που έχουν τη δύναμη να ελέγχουν τον τρόπο σκέψης και ζωής του εφησυχασμένου πολίτη. Ο πολίτης σταματά να είναι το κέντρο δράσης· Κέντρο δράσης γίνεται ο επαγγελματίας πολιτικός. Καλλιεργείται με αυτόν τον τρόπο μια αίσθηση ανεπάρκειας και ανικανότητας στο να ορίσει και να καθορίσει ο ίδιος ο πολίτης τη ζωή του και να διαμορφώσει αποφασιστικά τους όρους ύπαρξής του.

Έπειτα, η βαθιά κρίση των κομμάτων δημιουργεί σοβαρούς πολιτικούς κλυδωνισμούς. Συμπτώματα αυτής της κρίσης είναι οι σκληρές κομματικές αντιπαραθέσεις ,ο διχασμός και η καλλιέργεια του λαϊκισμού. Ωστόσο, τα βαθύτερα αίτια κρύβονται στην επικράτηση του μικροκομματικού συμφέροντος, στο έλλειμμα πολιτικής ιδεολογίας και την αδυναμία των κομμάτων να ενώσουν το λαό με συλλογικά οράματα και κοινούς στόχους. Κάτω από αυτές τις συνθήκες τα κόμματα δυσλειτουργούν και από την αποδυνάμωσή τους ενισχύονται τα ονομαζόμενα «παράκεντρα εξουσίας».

Για τούτο μερίμνησαν τα μέσα ενημέρωσης. Γιατί, όταν η τεράστια δύναμη επιρροής, που η δημοσιογραφία, έντυπη και ηλεκτρονική, διαθέτει, χρησιμοποιείται για την ιδεολογική χειραγώγηση τον πολίτη, τότε δεν υπηρετεί το συμφέρον του λαού αλλά το συμφέρον των λίγων, δηλαδή εκείνων των πολιτικών και οικονομικών κέντρων που χρησιμοποιούν τη λειτουργία της πληροφόρησης για λόγους παραπληροφόρησης και προπαγάνδας. Η πληροφόρηση που παρέχεται είναι ακρωτηριασμένη , με αποτέλεσμα ο πολίτης να σχηματίζει γνώμη στηριζόμενος σε ελλιπή δεδομένα και , κατά το λεγόμενον, ‘’ η υποπληροφόρηση συνιστά παραπληροφόρηση ‘’ . ‘Έτσι τα μέσα ενημέρωσης από αναγκαίο στήριγμα της δημοκρατίας μετατρέπονται σε παράγοντα υπονόμευσής της.

Ο μεσσιανισμός είναι ο κίνδυνος που διατρέχει η δημοκρατία . «Ο πολιτικός μεσσιανισμός είναι μια μορφή ύβρεως που κατέλαβε τους ανθρώπους εδώ και πολλά χρόνια. Σήμερα βρισκόμαστε σε μια νέα φάση, που χαρακτηρίζεται από πολέμους οι οποίοι θέλουν να «επιβάλουν το καλό» σε άλλους λαούς. Πρόκειται για μια μεσσιανική στάση που θυμίζει την αποικιοκρατική περίοδο. Όπως και τότε, πιστεύουμε αφελώς στην ανωτερότητα της δημοκρατίας, σε σημείο να θεωρούμε ορθό και θεμιτό να την επιβάλλουμε και στους άλλους με ασύμμετρους πολέμους, των οποίων θύματα είναι κυρίως οι άμαχοι πληθυσμοί. Όλα αυτά δεν έχουν άλλο αποτέλεσμα από το να αποδυναμώνουν τη δημοκρατία».

Ένας άλλος «εσωτερικός» εχθρός της δημοκρατίας είναι ο λαϊκισμός. Ο λαϊκισμός δεν εκδηλώνεται μόνο με την ξενοφοβία και τον ρατσισμό. Είναι πράγματι παρών κάθε φορά που έχουμε την αξίωση να βρίσκουμε απλές λύσεις για πολύπλοκα προβλήματα, προτείνοντας θαυμαστές συνταγές σε όσους δεν έχουν τον χρόνο να εμβαθύνουν. Ο λαϊκισμός προτείνει πάντοτε άμεσες λύσεις που δεν συνυπολογίζουν τις μακροπρόθεσμες συνέπειες. Ο λαϊκισμός προτιμάει τις απλουστεύσεις και τις γενικεύσεις, εκμεταλλεύεται τον φόβο και την ανασφάλεια, επικαλείται τον λαό βραχυκυκλώνοντας τους θεσμούς. Η δημοκρατία, όμως, δεν είναι μια διαρκής συνέλευση, ούτε μια συνεχής δημοσκόπηση.

Συμπεριφορές πολλών πολιτικών βαθαίνουν το χάσμα που τους χωρίζει από την κοινωνία. Αυτό συνέβαινε πάντοτε, επειδή ο άνθρωπος της εξουσίας δεν ζει πλέον την ίδια ζωή με τον κοινό άνθρωπο. Λησμονάει τις κριτικές του παρελθόντος, για να επωφεληθεί από τη θέση που έχει κατακτήσει. Αυτό σήμερα είναι το πρόβλημα της “αποπροσωποποίησης” της εξουσίας. Στο παρελθόν, οι μορφές της εξουσίας μπορούσαν πιο εύκολα να προσδιοριστούν και επομένως ήταν δυνατόν να εξεγερθεί κανείς εναντίον ενός ορατού εχθρού. Με την παγκοσμιοποίηση, η οικονομική εξουσία έγινε μια διάχυτη, φευγαλέα, απρόσωπη εξουσία. Δεν ξέρουμε πλέον πώς να δράσουμε, εναντίον ποιου να εξεγερθούμε. Αισθανόμαστε ανήμποροι, γεγονός που εξηγεί μια ορισμένη απογοήτευση απέναντι στη δημοκρατία.

Τέλος, κίνδυνο για τη δημοκρατία αποτελεί και η σοβούσα οικονομική κρίση. Όταν η δημοκρατική πολιτεία εγκαταλείπει απροστάτευτες τις λαϊκές μάζες στους αδυσώπητους νόμους της ελεύθερης αγοράς και την απληστία των προνομιούχων, τότε αναπόφευκτα γενικεύονται τα φαινόμενα κοινωνικής εκμετάλλευσης και αδικίας. Η ανεργία, η ανέχεια και η εξαθλίωση, που γεννιούνται μέσα στις συνθήκες αυτές, καθιστούν τους ανθρώπους, και ιδιαίτερα τους νέους, ευεπηρέαστους στη λαϊκιστική προπαγάνδα των λαοπλάνων και των δημαγωγών, που όλο και περισσότερο πληθαίνουν.

Είναι, λοιπόν,  φανερό ότι οι κίνδυνοι που απειλούν την εύρυθμη λειτουργία του δημοκρατικού πολιτεύματος είναι πολλοί και αρκετά ισχυροί την ίδια στιγμή που το ίδιο θεωρείται ως το καλύτερο πολίτευμα. Με δεδομένο ότι ο βαθμός εκδημοκρατισμοὐ των λαών φανερώνει και το δείκτη του πολιτισμού τους,  καθώς μόνο η δημοκρατία είναι αυτή που καταξιώνει τον πολίτη,, ανάγεται σε επιτακτική ανάγκη η διασφάλισή της .

[Για τη διασκευή του κειμένου αυτού χρησιμοποιήθηκαν αποσπάσματα γραφής του Τσβετάν Τοντορόφ: Κίνδυνοι για τη δημοκρατία , Απριλίου 08, 2013]

ΘΕΜΑΤΑ

Α. Να συντάξετε την περίληψη του κειμένου χωρίς δικά σας σχόλια μέσα σε 100-120 λ.

[ μονάδες 25 ]

Β1. Τι εννοεί ο συγγραφέας με τις φράση: «Ο ατομικός ευδαιμονισμός, που αποτελεί το κύριο μέλημά του, τον οδηγεί στην ιδιώτευση και την επανάπαυση.»; Να αναλύσετε το νόημά της σε μια παράγραφο 100 περίπου λέξεων.

 [ μονάδες 10 ]

Β2. Να βρείτε τα δομικά μέρη της δεύτερης παραγράφου καθώς και τη συλλογιστική της πορεία (παραγωγική ή επαγωγική ) . Να τεκμηριώσετε την απάντησή σας

 [ μονάδες 6 ]

Β3 α) ευδαιμονισμός ,λησμονάει, συμπτώματα , χειραγώγηση,  αδυσώπητους, λαοπλάνων: Να γράψετε από ένα συνώνυμο για καθεμιά από τις παραπάνω λέξεις

 [ μονάδες 3 ]

β) αδράνεια, θεμιτό , ανήμποροι, ανέχεια, αποδυναμώνουν, καταξιώνει : Να γράψετε από ένα αντώνυμο για καθεμιά από τις παραπάνω λέξεις.

[ μονάδες 3 ]

Β4. «Όταν η δημοκρατική πολιτεία εγκαταλείπει απροστάτευτες τις λαϊκές μάζες στους αδυσώπητους νόμους της ελεύθερης αγοράς και την απληστία των προνομιούχων, τότε αναπόφευκτα γενικεύονται τα φαινόμενα κοινωνικής εκμετάλλευσης και αδικίας» :Να μετατρέψετε την παθητική σύνταξη σε ενεργητική στο παραπάνω απόσπασμα .

[μονάδες 4 ]

Β5. Ωστόσο, έπειτα, δηλαδή, επομένως, τέλος: με ποια νοηματική σχέση συνδέουν οι διαρθρωτικές αυτές λέξεις τα νοήματα;

[ μονάδες 5 ]

Β6. συλλογικής , υπονόμευσης, μετατρέπει , ανέχεια : Να χωρίσετε τις λέξεις στα συνθετικά τους μέρη και να φτιάξετε από το β΄ συνθετικό τους μια νέα σύνθετη λέξη χρησιμοποιώντας το β ΄συνθετικό τους ως α΄ συνθετικό στη νέα λέξη .

[μονάδες 4 ]

Γ. ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΛΟΓΟΥ

Συμμετέχετε σε ένα συνέδριο με θέμα « Η Δημοκρατία στις μέρες μας» , ως εκπρόσωπος της Βουλής των Εφήβων . Σε μία ομιλία 500-600 λ. να εκθέσετε τις απόψεις σας για το πώς

ο λαϊκισμός υπονομεύει την αξία της Δημοκρατίας και τους τρόπους , με τους οποίους θα μπορούσε αυτή να διασφαλιστεί και να προαχθεί στα πλαίσια του σχολείου και της κοινωνίας.

[μονάδες 40 ]

Επιμέλεια: Έρη Ναθαναήλ, Φιλόλογος