«Οράτιος - Ωδές (επιλογή) Quintus Horatius Flaccus, carmina» της Ελευθερίας Μπέλμπα«Οράτιος – Ωδές (επιλογή) Quintus Horatius Flaccus, carmina»

εισαγωγή, μετάφραση, σχόλια

Βιβλίο 1ο

ωδή XIV (14η)

Το ποίημα πιθανόν να γράφτηκε λίγο πριν τη ναυμαχία στο Άκτιο (31 π.Χ.). στο κείμενο χρησιμοποιείται μια αλληγορία. Αντιπαραβάλλεται η πόλη που ταράζεται από εσωτερικούς κλυδωνισμούς με το καράβι που ανατρέπεται από την τρικυμία. Έτσι γίνεται κατανοητό ότι η δημοκρατία δε θα πρέπει να κινδυνεύει κάτω από συνθήκες που οφείλονται σε εμφύλιους πολέμους. Το πλοίο, που απεικονίζει τη δημοκρατία, κλονίζεται από τις πολιτικές αναταραχές.

O navia, referent in mare te novi

fluctus. O quid agis? Fortiter occupa

portum. None vides, ut

nudum remigio latus

et malus celeri saucius Africo

antemnaeque gemant ac sine funibus

vix durare carinae

possint imperiosius

aequor? Non tibi sunt integra lintea,

non di, quos iterum pressa voces malo.

Quamvis Pontica pinus[1],

silvae filia nobilis,

iactes et genus et nomen inutile:

nil pictis timidus navita puppidus

fidit. Tu, nisi ventis

debes ludibrium, cave.

Nuper sollicitum quae mihi taedium,

nunc desiderium curaque non levis[2],

interfusa nitentis

vites aequora Cycladas[3].

                ***

Καράβι, καινούρια κύματα θα σε ρίξουν πάλι

στη θάλασσα. Τι κάνεις εσύ; Πιο δυνατός βιάσου

να μπεις στο λιμάνι. Δε βλέπεις πως

η μεριά σου είναι γυμνή από κουπιά

κι ο ιστός τσακισμένος

και οι αντένες τρίζουν και η καρίνα

χωρίς σκοινιά μόλις μπορεί να υπομείνει

το πολύ ορμητικό

πέλαγο; Δεν έχεις δυνατά ιστία

ούτε τους θεούς που πάλι για να

τους επικαλεστείς πιεσμένο από το κακό

(αν σε ταλαιπωρεί η τρικυμία).

Αν και το γένος και το άχρηστο όνομά σου

δείχνεις, ποντικό πεύκο, κόρη γνωστού δάσους

ο φοβισμένος ναύτης αμφιβάλλει

για τη ζωγραφισμένη πρύμνη.

Εσύ αν δεν οφείλεις να είσαι

παιχνίδι των ανέμων, φυλάξου.

Εσύ που πριν ήσουν για μένα αγωνία βαριά

τώρα επιθυμία και φροντίδα αρκετή

μακάρι να γλιτώσεις από

τους ωκεανούς που κυλούν στις φωτεινές Κυκλάδες. 

 

ωδή XV (15η)

Ο θαλάσσιος θεός, Νηρέας, απευθύνεται στον Πάρη ο οποίος είχε απαγάγει την Ελένη. Ο Πάρης στο όρος Ίδη έ με άλλους ποιμένες έβοσκε τα ποίμνια του πατρός του. Προλέγει λοιπόν τη διεξαγωγή πολέμου εναντίον της Τροίας και τις συμφορές εξαιτίας του πολέμου στην Τροία.

Pastor, cum traheret[4] per freta navibus

Idaeis Helenen perfidus hospitam,

ingratο celeres obruit otio

ventos[5] ut caneret fera

Nereus[6] fata. “mala ducis avi domum

quam multo repetet Graecia milite

coniurata tuas rumpere nuptias

et regnum Priami vetus.

Heu heu, quantus equis, quantus adest viris

sudor, quanta moves funera Dardanae

genti. Iam galeam Pallas et aegida

currusque et rabiem parat.

Nequiquam Veneris[7] praesidio ferox

pectes caesariem grataque feminis

inbelli cithara carmina divides;

nequiquam thalamo[8] gravis

hastas et calami specula Cnosii

vitabis strepitumque et celerem sequi

Aiacem: tamen, heu serus, adulteros

cultus pulvere collines.

Non Laertiaden, exitium tuae

gentis, non Pylium Nestora respicis?

Urgent inpavidi te Salaminius

Teucer, te Sthenelus[9], sciens

pugnae sive opus est imperitare equis,

non auriga piger. Merionen[10] quoque

nosces. Esse furit, te reperire atrox,

Tydides[11] melior patre:

quem tu, cervos uti vallis in altera

visum parte lupum graminis inmemor,

sublimi fugies mollis anhelitu,

non hoc pollicitus tuae.

Iracunda diem proferet Ilio

matronisque Prygum classis Achillei[12];

post certas hiemes uret Achaicus

ignis Iliacas domos”.

                     ***

Όταν ο βοσκός έσυρε με Ιδαία καράβια

στο πέλαγος την Ελένη που τον φιλοξένησε,

ο Νηρέας έβαλε τους ισχυρούς ανέμους

σε ανάπαυση κακή, για να άδει

χρησμούς. «Κατευθύνεις τη χώρα

σε οιωνό που η Ελλάδα θα βάλλει με πολύ στράτευμα

με όρκο να καταστρέψει τους γάμους σου

και την αρχαία βασιλεία του Πριάμου.

Ε, ε πόσος ιδρώτας τα άλογα πόσος τους άντρες

καλύπτει, πόση κατάρρευση δημιουργείς του Δαρδάνου

τη γενιά. Ήδη η παλλάδα την ασπίδα ετοιμάζει

και την αιγίδα και το άρμα και τη μανία.

Αγέρωχος για την προστασία της Αφροδίτης

μάταια θα χτενίζεις τα μαλλιά και πόσο ευνοϊκά

για τις γυναίκες άσματα θα τονίζεις με κιθάρα.

Μάταια στο θάλαμο θα αποφεύγεις

τα δόρατα και τα βέλη από καλάμια της Κνωσσού

και το χαλασμό και τον ταχύ Αίαντα στη δίωξη: όμως

αργά θα χρίσεις με χώμα τα μαλλιά από τη μοιχεία.

Δε βλέπεις το γιο του Λαέρτη, την καταστροφή

της γενιάς σου, τον Πύλιο Νέστορα;

Σε σπρώχνουν νηφάλιοι ο Σαλαμίνιος Τεύκρος

και ο Σθένελος που γνωρίζει

τη μάχη και όχι αδέξιος στο άρμα αν πρέπει άλογα

να χειρίζεται. Το Μηριόνη βέβαια θα γνωρίσεις. 

Επέρχεται με ορμή να σε βρει ο ατρόμητος γιος

του Τυδέα πιο άγριος από τον πατέρα του:

από αυτόν εσύ θα γλιτώσεις λαχανιασμένος δειλός,

όπως το ελάφι φεύγει, όταν ο λύκος έρθει

στο άλλο μέρος της πεδιάδας, αφήνει τα χόρτα,

χωρίς να υποσχεθείς αυτό στη δική σου (Ελένη).

Την ημέρα θα επεκτείνει ο οργισμένος στόλος

του Αχιλλέα για το Ίλιο και τις μητέρες των Φρυγών˙

έπειτα από ορισμένους χειμώνες θα κάψει

το Αχαϊκό πυρ τις οικίες του Ιλίου».

…………………………………………………….

[1] Pontica pinus: αντλούσαν ξυλεία, με σκοπό τη ναυπήγηση των καραβιών, από το πεύκο των δασών του Πόντου

[2] Μετά τη μάχη στους Φιλίππους (43 π.Χ.), όταν ο Βρούτος και ο Κάσσιος νικήθηκαν από τον Οκταβιανό και τον Αντώνιο, ανατράπηκε η ρωμαϊκή δημοκρατία και στηρίχτηκε η αυτοκρατορία της μοναρχίας.

[3] Τα νησιά των Κυκλάδων ήταν ξακουστά για την παραγωγή μαρμάρων και δημιουργούσαν κινδύνους εξαιτίας των τρικυμιών για τους πλέοντες.

[4] traheret: ο Πάρης δελέασε την Ελένη με κολακείες, διάφορα θέλγητρα κάνοντας μια διαδρομή μέσα σε πλοία που αποκαλεί Ιδαία (επειδή ήταν φτιαγμένα από την ξυλεία που προέρχεται από το όρος Ίδη).

[5] celeries χαρακτηρίζονται οι άνεμοι λόγω της διαρκούς κίνησής τους (τους κατέπαυσε ο Νηρέας, για να ακούσουν την προφητεία του).

[6] Nereus:  θαλάσσιος θεός, γιος του Πόντου και της Γης, σύζυγος της Δωρίδας, κόρης του Ωκεανού˙ είχε πενήντα κόρες, τις Νηρηίδες. Κατοικεί στα βάθη του Αιγαίου και έχει το χάρισμα της μαντείας.

[7] σύμφωνα με τη μυθολογία, ισχύουν δύο εκδοχές για το ότι η Αφροδίτη στήριζε τον Πάρη. Αφενός όταν στο όρος Ίδη έβοσκε τα ποίμνια, βρέθηκε στη θέση να κρίνει ποια ήταν πιο όμορφη, η Ήρα, η Αθηνά και η Αφροδίτη. Εκείνος επέλεξε την Αφροδίτη που του έφερε ως αμοιβή την πιο ωραία γυναίκα. Η Ήρα και η Αθηνά τον μίσησαν και στον Τρωικό πόλεμο ευνόησαν τους Έλληνες. Αφετέρου στο γάμο του Πηλέα και της Θέτιδας προσκλήθηκαν όλοι οι θεοί, πλην της Έριδας που θύμωσε και έριξε το χρυσό μήλο με ένδειξη, «ἡ καλή λαβέτω»˙ δημιουργήθηκε αντιδικία μεταξύ Ήρας, Αθηνάς και Αφροδίτης και ο Δίας όρισε κριτή τον Πάρη ο οποίος βράβευσε την Αφροδίτη που τον ευνόησε.

[8] ο Πάρης παρουσιάζεται μαλθακός, παραμένοντας στο θάλαμο με τη μοιχαλίδα.

[9] ο Σθένελος, γιος του Καπανέα και της Ευάνδης, ένας από τους επιγόνους που κυρίεψαν τη Θήβα˙ Αργείος ηγεμόνας στον τρωικό πόλεμο, ηνίοχος του Διομήδη.

[10] ομηρικός ήρωας ο Μηριόνης από την Κρήτη, φίλος του Ιδομενέα.

[11] ο Διομήδης, γιος του Τυδέα, βασιλιά της Αιτωλίας, και της Διιπύλης, κόρης του βασιλιά Αδράστου που τον διαδέχτηκε στο θρόνο.

[12] Οι ακόλουθοι του Αχιλλέα είναι οργισμένοι όπως ο αρχηγός του εξαιτίας της στέρησης της Βρησηίδας (η οργή του Αχιλλέα προκάλεσε την αναβολή της άλωσης της Τροίας).