«Τα ποντιακά εργαλεία της εποχής του Ομήρου» της Γιώτας Ιωακειμίδου«Τα ποντιακά εργαλεία της εποχής του Ομήρου»

horizontal-bar-posts-small
  Γράφει η Γιώτα Ιωακειμίδου 
horizontal-bar-posts-small

Από το 1500 π.χ που ανακαλύφτηκε ο σίδηρος μέχρι το 1500μ.χ. πολλά από τα εργαλεία που χρησιμοποίησαν οι άνθρωποι παρέμειναν τα ίδια ακριβώς.

Οι πόντιοι συνέχισαν να χρησιμοποιούν επί 30 σχεδόν αιώνες κάποια εργαλεία γνωστά από την ομηρική εποχή. Έχουν την ίδια ονομασία που είχαν στα ομηρικά έπη και την ίδια χρήση. Είναι εργαλεία της καθημερινής ζωής απαραίτητα για την επιβίωσή τους.

Τα γεωργικά εργαλεία στον πόντο που ανάγονται στην εποχή του ομήρου είναι: το αλέτρ, το λεγμετέρ, το δρεπάν, το λίστρον, το ζευλίν, το sheρομύλ, το μακέλ, αξινάρ, το σκεπάρ.

Το αλέτρ, δηλαδή το αρχαίο άροτρο, είναι το πιο παλιό γεωργικό εργαλείο που χρησιμοποίησε ο άνθρωπος από τον 12ο αιώνα π.χ. και μιλάει για αυτό ο Όμηρος στην οδύσσεια και την Ιλιάδα. Για αιώνες είχε την ίδια μορφή και την ίδια ακριβώς χρήση.

Το λεγμετέρ είναι το ομηρικό λικμηστήρ, εργαλείο με το οποίο εξανέμιζαν το σιτάρι από το άχυρο. Ο πρωτόγονος τρόπος αλωνισμού διατηρήθηκε για πάρα πολλούς αιώνες και ο διαχωρισμός του σιταριού από το αλωνισμένο άχυρο γινόταν με τον ίδιο τρόπο όχι μόνον στον πόντο, αλλά και στην Ελλάδα μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 60, οπότε εμφανίστηκαν στην ελληνική ύπαιθρο οι πρώτες θεριζοαλωνιστικές μηχανές.

Το δρεπάνιν, το ομηρικό δρέπανον (Οδύσσεια σ 368) με το οποίο θέριζαν τα σπαρτά και τα χόρτα. Εργαλείο της πρωτολιθικής εποχής, στα ομηρικά χρόνια κατασκευαζόταν από σίδερο και έτσι το χρησιμοποιούσαν για αιώνες.

Το λίστρον, ομηρικό εργαλείο και αυτό από την ομηρική λέξη λιστρευω= σκαλίζω (χ455). Ήταν ένας είδος σκαπάνης, γεωργικό εργαλείο σκαψίματος. Για αιώνες είχε την ίδια μορφή και την ίδια ακριβώς χρήση.

Το ζευλίν από την ομηρική ζεύγλη (Ρ440), η ζεύγλη των βοδιών, ο τρόπος με τον οποίο έζευαν τα ζώα προκειμένου να κάνουν διάφορες γεωργικές εργασίες δεν άλλαξε για αιώνες ούτε και στον πόντο βέβαια. Απλά η ποντιακή διάλεκτος κράτησε τις ίδιες ακριβώς λέξεις για τα εργαλεία αυτά που έτσι και αλλιώς τα χρησιμοποιούσαν παντού.

Το χερομύλ, ο χειρόμυλος δηλαδή, είναι γνωστός επίσης από την ομηρική εποχή. Είναι η ομηρική μύλαξ =μυλόπετρα, η μύλη, ο χειρόμυλος. Ένα πρωτόγονο εργαλείο που επινοήθηκε κατά την νεολιθική εποχή και χρησιμοποιήθηκε από όλους τους γεωργικός λαούς. Πολλοί πόντιοι το χρησιμοποίησαν μέχρι την δεκαετία του 60. Άλεθαν σε αυτό τα κορκότα και τα πλουγούρε, βασικά είδη διατροφής των ποντίων προερχόμενα από το σιτάρι. Είχε την ίδια μορφή για αιώνες. Αποτελείται από δυο πέτρες στρογγυλές, η κάτω πλάκα είναι η μύλη και η επάνω το επιμύλιο. Στο κέντρο υπάρχει μια τρύπα και στο πλάι μια ξύλινη κάθετη χειρολαβή. Με το ένα χέρι έριχναν το σιτάρι και με το άλλο άλεθαν.

Το μακέλ είναι η ομηρική μάκελλα (Ιλιάδα Φ.250) ένα είδος τσάπας. Το γεωργικό αυτό εργαλείο σήμερα ονομάζεται δικέλλι, έχει δυο αιχμηρές απολήξεις. Χρησίμευε για σκάψιμο και καθάρισμα (κέλλειν) και αναφέρεται όχι μόνον από τον όμηρο, αλλά και από πολλούς άλλους συγγραφείς.

Το αξινάρ, η ομηρική αξίνη (Ν612) ήταν ένα είδος πέλεκη που ο Πείσανδρος φέρεται να την χρησιμοποιεί επιτιθέμενος. Το χρησιμοποιούσαν στην γεωργία και στην καθημερινή ζωή για το κόψιμο των ξύλων. Το σκεπάρ, το ομηρικό σκέπαρνος, (ε237, ι391) είχε την ίδια ακριβώς χρήση, είδος πέλεκη και αυτό έκοβαν ξύλα κυρίως και όχι μόνον. Στον Όμηρο διαβάζουμε για «σκέπαρνον εΰξοον» (ε 237), σκεπάρνι ακονισμένο. Ο σκέπαρνος και το σκέπαρνον έδωσε στα ελληνιστικά χρόνια το σκεπάρνιον, και από εκεί στο σκεπάρνι και στα ποντιακά το σκεπάρ.