Η «ζωή εν τάφω» του Στρατή Μυριβήλη. Tης Κατερίνας ΦωτιάδουΗ «ζωή εν τάφω» του Στρατή Μυριβήλη

horizontal-bar-posts-small
Κατερίνα Φωτιάδου 

Γράφει η Κατερίνα Φωτιάδου
horizontal-bar-posts-small

«Η ζωή εν τάφω» του Στράτη Μυριβήλη, άρχισε να σχεδιάζεται μέσα στα χαρακώματα του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, στην προκάλυψη του Μοναστηριού της Σερβίας.

Ένα κεφάλαιο κιόλας δημοσιεύτηκε από τότε στην εφημερίδα Νέα Ελλάδα, που έβγαινε στη Θεσσαλονίκη το 1917.

Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, το πρώτο σύνολο μπήκε σαν επιφυλλίδα στη βδομαδιάτικη «Καμπάνα» της Μυτιλήνης. Το ανάτυπο από εκείνη την επιφυλλίδα (1924) στάθηκε η πρώτη έκδοση του βιβλίου. Από τότε το «Η ζωή εν τάφω» σημειώνει μια σταθερή πορεία ως τις μέρες μας, ανάμεσα σε πολλές και τρικυμιώδεις πολιτικές περιπέτειες, ενθουσιασμούς και παρεξηγήσεις. Η κυκλοφορία του βιβλίου είχε απαγορευτεί τα τέσσερα χρόνια της μεταξικής δικτατορίας και τα κατοπινά τέσσερα της Κατοχής.

«Ο πόλεμος, η φρίκη και η αγωνία του, οι ανατριχιαστικές κι εφιαλτικές σκηνές του, υπάρχουν και περιγράφονται στο βιβλίο, για να δείξουν τη σημασία και την ομορφιά της ζωής. Και είναι ακριβώς το χαράκωμα, οι κακουχίες και οι ταλαιπωρίες του πολέμου, που έκαναν τον Στράτη Μυριβήλη να νιώσει τη ζωή ανάμεσα από το κορμί, να γνωρίσει και να διακηρύξει το πρωτείο του σώματος, να γίνει ο υλιστής και ο ηδονιστής που βλέπει τη ζωή σαν ερωμένη».

«Ξαφνικά είδα κατά της δύο τ΄ απομεσήμερο άρχισε να φυσά με απότομες και άταχτες σπιλιάδες μια χλιαρή νοτιά. Το χώμα μύριζε αψιά και μέσα από τα μακρινά δάση χύθηκε ένας απέραντος ψίθυρος. Η επιφάνεια του Διαγόρα ρυτίδιασε, ανετρίχιασε συγκρυασμένη, η πράσινη επιδερμίδα του ποταμού.»

«Η ζωή εν τάφω», δίκαια έχει χαρακτηριστεί ως ένα από τα καλύτερα αντιπολεμικά βιβλία. Μάλιστα, δε θα ήταν υπερβολικό να χαρακτηριστεί ως το βιβλίο του πολέμου, με την έννοια, φυσικά, ότι είναι το κατεξοχήν βιβλίο που «βάλλει» εναντίον του χειρίστου δεινού της ανθρωπότητας. Ένα καταπληκτικό κομψοτέχνημα περιγραφών, γεμάτο ρεαλιστικές σκηνές και μεγάλα νοήματα.

Υπάρχει μέσα σε αυτό πάθος, αίσθημα, συγκίνηση, πνοή, ότι δηλαδή χαρακτηρίζει ένα γνήσιο έργο τέχνης.

«Ανταμώνω μέσα στο γράμμα σου τόσες φορές τη λέξη «θάλασσα»! Έφτασε να βλέπω την αγάπη σου και την έννοια της θάλασσας συνταιριασμένες σε ένα μυστικό νόημα. Ώρες-ώρες κάθουμαι και αναρωτιέμαι: Πως μπόρεσα τόσο καιρό και ζω δίχως την ελληνική θάλασσα.»

Στην πραγματικότητα η εντύπωση αυτή επιτυγχάνεται από τον Μυριβήλη με τη συγκινησιακή παρόρμηση με την οποία φορτίζει τη γραφή του. Απέναντι στην τυφλή βιαιότητα του πολέμου και της άθλιας ζωής στα χαρακώματα, διαμαρτύρεται δίνοντας έμφαση με περιγραφές νατουραλιστικής τεχνοτροπίας ώστε να προκαλέσει τη φρίκη. Άλλοτε εκστασιάζεται απέναντι σε καταστάσεις που ικανοποιούν το πάθος για τη ζωή, όπως στο γνωστό πλέον σημείο όπου μέσα στον ζόφο του πολέμου, στα χαρακώματα, ανακαλύπτει μια παπαρούνα, υποβάλλοντας μια έντονη λυρική συγκίνηση. Απώθηση, λοιπόν, και έλξη είναι οι πρωτογενείς ορμές που πυροδοτούν τη συγκίνηση και τη γραφή του. Αλλά σε αυτή την κυρίαρχη στάση, συνδυασμένη με την πρωτοπρόσωπη αφήγηση, έρχεται να προστεθεί μια άλλη επιλογή ύφους που μετατοπίζει το βάρος προς λύσεις που θα καλλιεργηθούν ολοένα και πιο συστηματικά από τον ίδιο μέχρι να εγκαταλείψει στο σχήμα απώθησης-έλξης που εφάρμοζε στα πρώτα του έργα: το λαϊκότροπο και προφορικό ύφος.

«Δεν την είδα πια μηδέ σαν αποχαιρετούσα όλους αυτούς τους καλούς ανθρώπους, φεύγοντας για πάντα, για πάντα, για πάντα από το καλοσυνάτο σπίτι τους, που στάθηκε τόσες μέρες ευτυχισμένο αραξοβόλι για την παραδαρμένη βάρκατης ζωής μου.»

Λίγα λόγια για τον συγγραφέα

Ο Στρατής Μυριβήλης ένας από τους κυριότερους εκπροσώπους της λογοτεχνικής γενιάς του ΄30, που μας έδωσε ένα από τα σημαντικότερα έργα της νεοελληνικής πεζογραφίας του 20ου αιώνα, γεννήθηκε το 1890, στα Σκαμιά Λέσβου. Ευθύς μετά την αποπεράτωση των εγκυκλίων σπουδών του (1909) θα αρχίσει να δημοσιεύει τα πρώτα λογοτεχνικά κείμενα του στα τοπικά έντυπα του νησιού. Το 1912 εγγράφεται στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, στη Φιλοσοφική Σχολή αρχικά και στη Νομική αργότερα, χωρίς ποτέ να πάρει πτυχίο λόγω της συμμετοχής του στους αλλεπάλληλους πολέμους που διεξάγει η Ελλάδα εκείνα τα χρόνια. Το 1923 επιστρέφει, ύστερα από δέκα χρόνια πολέμου, στην Μυτιλήνη, όπου εκδίδει την εφημερίδα Καμπάνα, στην οποία θα δημοσιευτεί σε 42 συνέχειες , Η ζωή εν τάφω. Το 1932 εγκαθίσταται μονίμως, με την οικογένεια του στην Αθήνα. Το 1956 εκλέγεται μέλος της Ακαδημίας Αθηνών. Πεθαίνει στης 19 Ιουλίου 1969.

Πηγές

-Mario Vitti,Ιστορία της νεοελληνικής λογοτεχνίας, Εκδόσεις Οδυσσέας, Αθήνα 2003,