«Η Δημοκρατία του σήμερα και του χθες» του Άρη Ιωαννίδη«Η Δημοκρατία του σήμερα και του χθες»

horizontal-bar-posts-small
Άρης Ιωαννίδης

 

Γράφει ο Άρης Ιωαννίδης
horizontal-bar-posts-small

Λίγες μέρες μείνανε μέχρι τη στιγμή που ο ελληνικός λαός θα κληθεί για ακόμη μία φορά μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα να τιμήσει αυτό για το οποίο πολλοί θυσίασαν και τη ζωή τους ακόμη, προκειμένου να το θεωρούμε αυτονόητο σήμερα: το δικαίωμα της ψήφου.  Όπως «το δέντρο της ελευθερίας πρέπει να αναζωογονείται από καιρού εις καιρόν με το αίμα πατριωτών και τυράννων», όπως χαρακτηριστικά διακήρυσσε ο Τόμας Τζέφερσον, έτσι και το δέντρο της Δημοκρατίας μπορεί να προσφέρει πολλούς καρπούς αρκεί κάποιος να το φροντίσει.

Η Δημοκρατία έχει χαράξει μία πορεία στο διάβα των αιώνων, τέτοια που θα τολμούσαμε να πούμε ότι παραμορφώθηκε η μορφή της από τη στιγμή που οι πρόγονοί μας την «ανακάλυψαν» έως σήμερα. Πολλοί, λοιπόν, αυτοαποκαλούμενοι γνήσιοι συνεχιστές αυτών που πρώτοι την υιοθέτησαν ως πολιτειακό καθεστώς, ικανοποιούνται διατρανώνοντας την καταγωγή τους. Η αλήθεια είναι βέβαια ούτε ουδεμία σχέση φέρει η μορφή της έμμεσης Δημοκρατίας του σήμερα με την αντίστοιχη άμεση του χθες. Εννοούμε βέβαια την άμεση Δημοκρατία που ίδρυσε ο Κλεισθένης και ενδυνάμωσε ουσιαστικά ο «πατέρας» της, ο Σόλωνας με τη νομοθεσία του. Εκείνη τη μορφή Δημοκρατίας για την οποία αφειδώς μας παρέχει πληροφορίες ο Αριστοτέλης στο έργο του «Αθηναίων Πολιτεία». Μία μορφή Δημοκρατίας όπου οι ενεργοί πολίτες δεν έμπαιναν στον κόπο να εκλέξουν αντιπροσώπους τους, προκειμένου να παίρνουν αποφάσεις στο όνομά τους, αλλά μόνοι τους ρύθμιζαν με την ενεργό συμμετοχή τους και τις αποφάσεις το μέλλον τους. Κάθε πολίτης είχε δικαίωμα να διοικεί, να αποφασίζει, να δικάζει, στο πλαίσιο των αρχών της ισονομίας, της ισοτιμία και της ισηγορίας. «ἔδοξεν τῆ βουλῆ καὶ τῷ δήμῳ», φράση που καταδεικνύει το γεγονός ότι ο δήμος υπήρξε η κύρια πηγή όλων των εξουσιών και δεν αναγνώριζε άλλη πηγή και αιτία της θέσπισης και του νόμου παρά μόνο τον εαυτό του.

Η βασικότερη διαφορά, όμως,  έγκειται στη διαδικασία ανάδειξης του πρώτου άρχοντα, όπως αποκαλούμε σήμερα τον πρωθυπουργό, αλλά και της συντριπτικής πλειοψηφίας των υπόλοιπων αξιωματούχων. Στην αρχαία Ελλάδα  η θεά Τύχη ήταν αρμόδια για την επιλογή του προσώπου που θα έχει τα ηνία της διακυβέρνησης της πόλης – κράτους, μέσω κλήρωσης. Κι αυτό διότι κάθε  ελεύθερος πολίτης  (ελεύθερος πολίτης σύμφωνα με τον Αριστοτέλη ήταν αυτός που μπορούσε να κυβερνήσει και να κυβερνηθεί)   εκ των πραγμάτων θεωρούταν ικανός και κατάλληλος να σηκώσει το βαρύ φορτίο των αποφάσεων και κατ’ επέκταση  της διακυβέρνησης ενός τόπου. Από τη στιγμή μάλιστα που κάποιος γεννιόταν αθηναίος πολίτης, είχε δυνάμει εκλεγεί σε πολλά αξιώματα, απλώς περίμενε τη στιγμή που θα κληρωνόταν σε κάποιο απ’ αυτά. Άλλωστε«η κλήρωση είναι η ειδοποιός διαφορά της δημοκρατίας, ενώ οι εκλογές η ειδοποιός διαφορά της ολιγαρχίας», όπως δίδασκε  και ο Αριστοτέλης.

Για τους αρχαίους η πολιτική δεν απαιτούσε ειδικές γνώσεις, απλά διάθεση για προσφορά κι ανιδιοτελή αγάπη για την πατρίδα. Οι εκλογές γι’ αυτούς διά  χειροτονίας στην εκκλησία του δήμου,  περιορίζονταν σε πιο εξειδικευμένα θέματα , όπως την οικοδόμηση κάποιου ναού ή την ανάληψη της αρχηγίας κάποιας εκστρατείας, όπου και απαιτούνταν πιο ειδικές γνώσεις, πείρα και ικανότητες.

 Σήμερα αλήθεια τι γίνεται; Βέβαια, πρακτικά θα ήταν δύσκολο να μαζευτούμε όλοι οι έχοντες πολιτικά δικαιώματα σε κάποιο χώρο και άμεσα να λάβουμε αποφάσεις. Αντίθετα μέσω της ψήφου μας ορίζουμε το πρόσωπο εκείνο που πιστεύουμε ότι θα μας εκπροσωπήσει καλύτερο στο ναό της Δημοκρατίας, τη Βουλή. Ποιο είναι όμως σ’ αυτήν την περίπτωση το κριτήριό μας; Οι ικανότητές του και η πείρα του ή η επιθυμία του για πραγματική και ανιδιοτελή προσφορά; Η απάντηση δική σας…