«Κατάλοιπα της Λατινικής στη γλώσσα μας» του Άρη Ιωαννίδη«Κατάλοιπα της Λατινικής στη γλώσσα μας»

horizontal-bar-posts-small
Άρης Ιωαννίδης

 

Γράφει ο Άρης Ιωαννίδης
horizontal-bar-posts-small

Πολύ συχνή στη γλώσσα μας είναι η χρήση λατινικών  φράσεων. Ας δούμε μερικές από αυτές.

 abyssusabyssuminvocatτο πρώτο λανθασμένο βήμα οδηγεί σε λανθασμένο
 ad calendas Graecasστις ελληνικές καλένδες, δηλαδή ποτέ
 ad hocγι’ αυτόν το σκοπό, γι’ αυτὀ ειδικά, γι΄αυτήν την περίσταση
 alter egoτο άλλο εγώ, ο σωσίας
 anno Domini (a.D.)έτος κυρίου, μετά Χριστόν
 ante Cristum (a.C.)προ Χριστού
 ante meridiem (a.m.)πριν το μεσημέρι
 ante bellum  η περίοδος πριν από τον πόλεµο
 ante portasπρο των πυλών
 a cappellaστην εκκλησία
 a capite ad calcemαπό την κορφή ως τα νύχια
 a contrarioαπό την άλλη πλευρά, εκ του αντιθέτου
 a posterioriμετά από εμπειρική παρατήρηση, εκ των υστέρων
 a prioriεκ των προτέρων, θεωρητικά, χωρίς εμπειρική παρατήρηση
 ab initioεξαρχής
 ab ovoαπό το αβγό (μτφ. εξαρχής)
 absumπαρών
 acta non verbaπράξεις, όχι λόγια
 ad hoc et ab hac αλλ’ αντ’ άλλων
 ad absurdoδια της εις άτοπον απαγωγής
 afortioriπερισσότερο, ακόµη πιο πειστικά
 ad finemμέχρι τέλους
 ad gloriamπρος δόξαν
 ad honoresτιμητικώς
 ad infinitumεπ’ άπειρον
 ad libitumκατά βούληση
 ad litteramκατά γράμμα
 ad remεπι του θέματος, επί του σημείου
 ad unumμέχρις ενός
 ad usumως είθισται
 ad valoremεπί της αξίας (για φόρους, δασμούς κλπ)
 ad verbum  κατά λέξη
 ad vitamγια τη ζωή
 addendumπρέπει να προστεθεί
 adsumαπών
 advocatus diaboliο δικηγόρος του διαβόλου
 alea jacta est  ο κύβος ερρίφθη
 alma materτροφός μητέρα
 altera parsη άλλη πλευρά
 amaximisadminima    από τα µέγιστα στα ελάχιστα
 amantes amentesοι ερωτευμένοι, τρελοί
 annus bisextusδίσεκτο έτος
 annus horribilisτρομερός χρόνος
 annus mirabilisθαυμαστό έτος
 ante meridiem (a.m.)προ μεσημβρίας
 Antebellumπροπολεμικά
 aquo απ’ αυτό το οποίο
 aperto libroπρόχειρα
 aqua fortisνιτρικό οξύ
 aqua vitaeνερό της ζωής
 arbor mirabilisτο δέντρο της γνώσης
 arcana imperiiμυστικά του κράτους
 argumentum τεκµήριο, επιχείρηµα
 arguendoχάριν επιχειρηματολογίας
 ars gratia artisΗ τέχνη για τη τέχνη
 aude sapereνα τολμήσεις να γνωρίζεις
 audi et alteram partemάκουσε και την άλλη πλευρά
 audio, video, discoακούω, βλέπω, μαθαίνω
 aurea mediocritasχρυσή μετριότητα
 aurora borealisβόρειο σέλας
 aut caesar aut nihilή καίσαρας ή τίποτα
 aut vincere aut moriνίκη ή θάνατος
 auxilio ab altoμε βοήθεια άνωθεν
 ave mariaχαίρε Μαρία
 bellum omium contra omnesπόλεμος όλων εναντίον όλων
 bene meritusτο αξίζει
 bona fideμε καλή πίστη
 codexΚώδικας
 bona fortunaκαλή τύχη
 caput mundiκεφαλή του κόσμου
 casus belliαιτία πολέμου
 causa mortisαιτία θανάτου
 ceteris paribusαν όλα τα άλλα είναι ίδια
 consensu omniumκοινή συναινέσει
 corpus Christiτο σώμα του Χριστού
 corpus delictiτο σώμα του εγκλήματος
 cui bono?ποιος ωφελείται (ποιος είχε κίνητρο)
 cum laudeμετά επαίνου
carpe diemάδραξε την ημέρα· απόλαυσε την σημερινή ημέρα· εκμεταλλεύσου το παρόν.
citius, altius, fortiusταχύτερα, ψηλότερα, δυνατότερα· (έμβλημα των Ολυμπιακών Αγώνων).
cogito ergo sumσκέφτομαι άρα υπάρχω (Καρτέσιος).
corpusσυλλογή έργων
curriculumπρόγραμμα σπουδών
curriculum vitae (c.v.)πορεία της ζωής, βιογραφικό σημείωμα

______________________________________ 

Βιβλιογραφία

Μαρκαντωνάτος, Γ.Α., Λεξικό Αρχαίων Βυζαντινών και Λογίων Φράσεων της Νέας Ελληνικής, Αθήνα, εκδόσεις Gutenberg,1998 (4η έκδοση).

Μείζον Ελληνικό Λεξικό