«Κατάλοιπα της Λατινικής στη γλώσσα μας» του Άρη Ιωαννίδη«Κατάλοιπα της Λατινικής στη γλώσσα μας»

horizontal-bar-posts-small
Άρης Ιωαννίδης

 

Γράφει ο Άρης Ιωαννίδης
horizontal-bar-posts-small

Πολύ συχνή στη γλώσσα μας είναι η χρήση λατινικών  φράσεων. Ας δούμε μερικές από αυτές.

  abyssusabyssuminvocat το πρώτο λανθασμένο βήμα οδηγεί σε λανθασμένο
  ad calendas Graecas στις ελληνικές καλένδες, δηλαδή ποτέ
  ad hoc γι’ αυτόν το σκοπό, γι’ αυτὀ ειδικά, γι΄αυτήν την περίσταση
  alter ego το άλλο εγώ, ο σωσίας
  anno Domini (a.D.) έτος κυρίου, μετά Χριστόν
  ante Cristum (a.C.) προ Χριστού
  ante meridiem (a.m.) πριν το μεσημέρι
  ante bellum   η περίοδος πριν από τον πόλεµο
  ante portas προ των πυλών
  a cappella στην εκκλησία
  a capite ad calcem από την κορφή ως τα νύχια
  a contrario από την άλλη πλευρά, εκ του αντιθέτου
  a posteriori μετά από εμπειρική παρατήρηση, εκ των υστέρων
  a priori εκ των προτέρων, θεωρητικά, χωρίς εμπειρική παρατήρηση
  ab initio εξαρχής
  ab ovo από το αβγό (μτφ. εξαρχής)
  absum παρών
  acta non verba πράξεις, όχι λόγια
  ad hoc et ab hac αλλ’ αντ’ άλλων
  ad absurdo δια της εις άτοπον απαγωγής
  afortiori περισσότερο, ακόµη πιο πειστικά
  ad finem μέχρι τέλους
  ad gloriam προς δόξαν
  ad honores τιμητικώς
  ad infinitum επ’ άπειρον
  ad libitum κατά βούληση
  ad litteram κατά γράμμα
  ad rem επι του θέματος, επί του σημείου
  ad unum μέχρις ενός
  ad usum ως είθισται
  ad valorem επί της αξίας (για φόρους, δασμούς κλπ)
  ad verbum  κατά λέξη
  ad vitam για τη ζωή
  addendum πρέπει να προστεθεί
  adsum απών
  advocatus diaboli ο δικηγόρος του διαβόλου
  alea jacta est   ο κύβος ερρίφθη
  alma mater τροφός μητέρα
  altera pars η άλλη πλευρά
  amaximisadminima    από τα µέγιστα στα ελάχιστα
  amantes amentes οι ερωτευμένοι, τρελοί
  annus bisextus δίσεκτο έτος
  annus horribilis τρομερός χρόνος
  annus mirabilis θαυμαστό έτος
  ante meridiem (a.m.) προ μεσημβρίας
  Antebellum προπολεμικά
  aquo  απ’ αυτό το οποίο
  aperto libro πρόχειρα
  aqua fortis νιτρικό οξύ
  aqua vitae νερό της ζωής
  arbor mirabilis το δέντρο της γνώσης
  arcana imperii μυστικά του κράτους
  argumentum τεκµήριο, επιχείρηµα
  arguendo χάριν επιχειρηματολογίας
  ars gratia artis Η τέχνη για τη τέχνη
  aude sapere να τολμήσεις να γνωρίζεις
  audi et alteram partem άκουσε και την άλλη πλευρά
  audio, video, disco ακούω, βλέπω, μαθαίνω
  aurea mediocritas χρυσή μετριότητα
  aurora borealis βόρειο σέλας
  aut caesar aut nihil ή καίσαρας ή τίποτα
  aut vincere aut mori νίκη ή θάνατος
  auxilio ab alto με βοήθεια άνωθεν
  ave maria χαίρε Μαρία
  bellum omium contra omnes πόλεμος όλων εναντίον όλων
  bene meritus το αξίζει
  bona fide με καλή πίστη
  codex Κώδικας
  bona fortuna καλή τύχη
  caput mundi κεφαλή του κόσμου
  casus belli αιτία πολέμου
  causa mortis αιτία θανάτου
  ceteris paribus αν όλα τα άλλα είναι ίδια
  consensu omnium κοινή συναινέσει
  corpus Christi το σώμα του Χριστού
  corpus delicti το σώμα του εγκλήματος
  cui bono? ποιος ωφελείται (ποιος είχε κίνητρο)
  cum laude μετά επαίνου
carpe diem άδραξε την ημέρα· απόλαυσε την σημερινή ημέρα· εκμεταλλεύσου το παρόν.
citius, altius, fortius ταχύτερα, ψηλότερα, δυνατότερα· (έμβλημα των Ολυμπιακών Αγώνων).
cogito ergo sum σκέφτομαι άρα υπάρχω (Καρτέσιος).
corpus συλλογή έργων
curriculum πρόγραμμα σπουδών
curriculum vitae (c.v.) πορεία της ζωής, βιογραφικό σημείωμα

______________________________________ 

Βιβλιογραφία

Μαρκαντωνάτος, Γ.Α., Λεξικό Αρχαίων Βυζαντινών και Λογίων Φράσεων της Νέας Ελληνικής, Αθήνα, εκδόσεις Gutenberg,1998 (4η έκδοση).

Μείζον Ελληνικό Λεξικό