Συμφωνόληκτα-Αφωνόληκτα Επίθετα Γ’ Κλίσης: Γραμματική της αρχαίας ελληνικής γλώσσας

Συμφωνόληκτα-Αφωνόληκτα Επίθετα Γ’ Κλίσης: Γραμματική της αρχαίας ελληνικής γλώσσας

Επιμέλεια: Άρης Ιωαννίδης

Διακρίνονται σε:

Τριγενή και τρικατάληκτα σε -ας, -ασα, -αν, π.χ. ὁ πᾶς, ἡ πᾶσα, τὸ πᾶν

Τριγενή και τρικατάληκτα σε -εις, -εσσα, -εν, π.χ. ὁ χαρίεις ἡ χαρίεσσα, τὸ χαρίεν

Τριγενή και τρικατάληκτα σε -ων, -ουσα, -ον, π.χ. ὁ ἄκων ἡ ἄκουσα, τὸ ἆκον

Τριγενή και δικατάληκτα σύνθετα με β’ συνθετικό ουσιαστικό τριτόκλιτο αφωνόληκτο (χάρις, ἐλπίς, πούς, ὁδούς κ.ά.) και κλίνονται όπως το β’ συνθετικό τους, π.χ. ὁ, ἡ εὔχαρις, το εὔχαρι // ὁ, ἡ εὔελπις, το εὔελπι // ὁ, ἡ δίπους, τὸ δίπουν // ὁ, ἡ μονόδους, τὸ μονόδουν

Διγενή και μονοκατάληκτα απλά ή σύνθετα. Κλίνονται όπως τα αντίστοιχα ουσιαστικά της γ’ κλίσης, π.χ. ὁ βλάξ, ὁ κόλαξ

 Τρικατάληκτα

 Σε -ας, -ασα, -αν 

Ενικός αριθμός Πληθυντικός αριθμός
ον. πᾶς πᾶσα πᾶν πάντ-ες πᾶσαι πάντ-α
γεν. παντ-ὸς πάσης παντ-ὸς πάντ-ων πασῶν πάντ-ων
δοτ. παντ-ὶ πάσῃ παντ-ὶ πᾶσι πάσαις πᾶσι
αιτ. πάντ-α πᾶσαν πᾶν πάντ-ας πάσας πάντ-α
κλ. πᾶς πᾶσα πᾶν πάντ-ες πᾶσαι πάντ-α

Όμοια κλίνονται: ἅπας, ἅπασα, ἅπαν· σύμπας, σύμπασα, σύμπαν· ἁπαξάπας, ἁπαξάπασα, ἁπαξάπαν.

 Σε –εις, -εσσα, -εν

Ενικός αριθμός Πληθυντικός αριθμός
ον. χαρίεις χαρίεσσα χαρίεν χαρίεντ-ες χαρίεσσαι χαρίεντ-α
γεν. χαρίεντ-ος χαριέσσης χαρίεντ-ος χαριέντ-ων χαριεσσῶν χαριέντ-ων
δοτ. χαρίεντ-ι χαριέσσῃ χαρίεντ-ι χαρίεσι χαριέσσαις χαρίεσι
αιτ. χαρίεντ-α χαρίεσσαν χαρίεν χαρίεντ-ας χαριέσσας χαρίεντ-α
κλ. χαρίεν χαρίεσσα χαρίεν χαρίεντ-ες χαρίεσσαι χαρίεντ-α
 Δυϊκός αριθμός
ον., αιτ., κλ. αρσ. χαρίεντ-ε θηλ. χαριέσσα ουδ. χαρίεντ-ε
γεν., δοτ. αρσ. χαριέντ-οιν θηλ. χαριέσσαιν ουδ. χαριέντ-οιν

 

Κατά το χαρίεις, -εσσα, -εν (= γεμάτος χάρη. χαριτωμένος) κλίνονται επίθετα που σημαίνουν πλησμονή: ἀστερόεις, ἠνεμόεις και ἀνεμόεις (= αυτός που έχει πολύ άνεμο ή γρήγορος όπως ο άνεμος), ἰχθυόεις, ὑλήεις (= γεμάτος δάση), φωνήεις (= αυτός που έχει φωνή) κ.ά.

 Σε -ων, -ουσα, -ον

Ενικός αριθμός Πληθυντικός αριθμός
ον. ἄκων ἄκουσα ἆκον ἄκοντ-ες ἄκουσαι ἄκοντ-α
γεν. ἄκοντ-ος ἀκούσης ἄκοντ-ος ἀκόντ-ων ἀκουσῶν ἀκόντ-ων
δοτ. ἄκοντ-ι ἀκούσῃ ἄκοντ-ι ἄκουσι ἀκούσαις ἄκουσι
αιτ. ἄκοντ-α ἄκουσαν ἆκον ἄκοντ-ας ἀκούσας ἄκοντ-α
κλ. ἆκον ἄκουσα ἆκον ἄκοντ-ες ἄκουσαι ἄκοντ-α
 Δυϊκός αριθμός
ον., αιτ., κλ. αρσ. ἄκοντ-ε θηλ. ἀκούσα ουδ. ἄκοντ-ε
γεν., δοτ. αρσ. ἀκόντ-οιν θηλ. ἀκούσαιν ουδ. ἀκόντ-οιν

 

Κατά το ἄκων (= μη θέλοντας, ακούσιος) κλίνεται και το ἑκών, ἑκοῦσα, ἑκὸν (= θέλοντας, εκούσιος), γεν. ἑκόντ-ος, ἑκούσης, ἑκόντ-ος κτλ.

Δικατάληκτα

 Μερικά αφωνόληκτα επίθετα της γ΄ κλίσης είναι δικατάληκτα με τρία γένη. Αυτά είναι σύνθετα με β΄ συνθετικό ουσιαστικό τριτόκλιτο αφωνόληκτο (χάρις, ἐλπίς, πούς, ὀδούς κ.ά) και κλίνονται συνήθως όπως το β΄ συνθετικό τους:

1) ὁ, ἡ εὔχαρις, τὸ εὔχαρι· γεν. εὐχάριτ-ος· δοτ. εὐχάριτ-ι· αιτ. τόν, τὴν εὔχαρι-ν, τὸ εΰχαρι — οἱ, αἱ εὐχάριτ-ες, τὰ εὐχάριτ-α· γεν. τῶν εὐχαρίτ-ων· δοτ. εὐχάρι-σι κτλ.·

2) ὁ, ἡ εὔελπις, τὸ εὔελπι· γεν. εὐέλπιδ-ος· δοτ. εὐέλπιδ-ι· αιτ. τόν, τὴν εὔελπι-ν, τὸ εὔελπι· κλ. αρσ. και θηλ. ὦ εὔελπις, ουδ. ὦ εὔελπι· οἱ, αἱ εὐέλπιδ-ες, τὰ εὐέλπιδ-α· γεν. τῶν εὐελπίδ-ων, δοτ. τοῖς εὐέλπι-σι κτλ.·

3) ὁ, ἡ δίπους, τὸ δίπουν· γεν. δίποδ-ος· δοτ. δίποδ-ι· αιτ. τόν, τὴν δίποδ-α (καιδίπουν), τὸ δίπουν· κλ. αρσ. και θηλ. ὦ δίπους, ουδ. ὦ δίπου· οἱ, αἱ δίποδες, τὰ δίποδ-α· γεν. τῶν διπόδ-ων· δοτ. δίποσι κτλ.·

4) ὁ, ἡ μονόδους, τὸ μονόδουν· γεν. μονόδοντ-ος· δοτ. μονόδοντ-ι· αιτ. τόν, τὴν μονόδοντ-α, τὸ μονόδουν κτλ. — οἱ, αἱ μονόδοντ-ες, τὰ μονόδοντ-α· γεν. τῶν μονοδόντ-ων· δοτ. μονόδουσι κτλ.

Όμοια κλίνονται: ἄχαρις, ἄπελπις, φέρελπις, ἄπους, μονόπους, τρίπους κτλ.

Μονοκατάληκτα (με δύο γένη)

 Μερικά αφωνόληκτα επίθετα της γ΄ κλίσης, απλά ή σύνθετα, είναι μονοκατάληκτα με δύο γένη. Αυτά κλίνονται όπως τα αντίστοιχα ουσιαστικά της γ΄ κλίσης:

ὁ, ἡ βλάξ, γεν. βλακ-ὸς κτλ.· ὁ, ἡ κόλαξ, γεν. κόλακ-ος κτλ.· ὁ, ἡ ἅρπαξ, γεν. ἅρπαγ-ος κτλ.· ὁ, ἡ γαμψώνυξ, γεν. γαμψώνυχ-ος κτλ.· ὁ, ἡ λογάς, γεν. λογάδ-οςκτλ.·ὁ, ἡ μιγάς, γεν. μιγάδ-ος κτλ.· ὁ, ἡ φυγάς, γεν. φυγάδ-ος κτλ.·ὁ, ἡ ἄπαις, γεν.ἄπαιδ-ος κτλ.· ὁ, ἡ πένης, γεν. πένητ-ος κτλ.·ὁ, ἡ ἡμιθνής, γεν. ἡμιθνῆτ-ος κτλ.· ὁ, ἡ ἀγνὼς (= άγνωστος ή αυτός που αγνοεί), γεν. ἀγνῶτ-ος κτλ.· ὁ, ἡ φιλόγελως, γεν.φιλογέλωτ-ος κτλ. (αλλά και κατά την αττική β΄ κλίση: ὁ, ἡ φιλόγελως, γεν.φιλόγελω, δοτ. φιλόγελῳ κτλ.).

_________________________________________

Βιβλιογραφία:

  1. Γραμματική της Αρχαίας Ελληνικής, Αχιλλέως Α. Τζάρτζανου, Αθήναι 1967
  2. Γραμματική της Αρχαίας Ελληνικής, Μιχ. Χ. Οικονόμου, ΟΕΔΒ
  3. Γραμματική της Αρχαίας Ελληνικής, Νίκος Παππάς, Ελληνοεκδοτική
  4. Ψηφιακά Εκπαιδευτικά Βοηθήματα (ΨΕΒ), Υπουργείο Παιδείας

  Δείτε: Γραμματική της αρχαίας ελληνικής γλώσσας