«Ο δρόμος με τις φάμπρικες» του Τζων Στάινμπεκ. Γράφει η Κατερίνα Φωτιάδου«Ο δρόμος με τις φάμπρικες» του Τζων Στάινμπεκ

horizontal-bar-posts-small
Κατερίνα Φωτιάδου 

Γράφει η Κατερίνα Φωτιάδου
horizontal-bar-posts-small

«Είμαστε ζώα μοναχικά. Όλη μας τη ζωή παλεύουμε για λίγο λιγότερη μοναξιά. Και μια από τις πανάρχαιες μεθόδους μας είναι να λέμε μια ιστορία, παρακαλώντας να βρεθεί ένας ακροατής που θα πει (και θα το πιστεύει): Ά, ναι, έτσι ακριβώς είναι, ή πάντως έτσι το αισθάνομαι κι εγώ».

«Ο Δρόμος με τις Φάμπρικες» στο Μόντρεϋ στην Καλιφόρνια είναι ένα ποίημα, έχει ένα δικό του φως, ένα έντονο χρώμα, είναι κάτι πολύ συνηθισμένο μα κι ένα όνειρο μαζί, μια νοσταλγία. Κάτι το σκόρπιο και το συγκεντρωμένο, σίδερα, τενεκέδες, σκουριά και πελεκούδια, το στρώσιμο του δρόμου όλο γούβες, παντού κουλούρες τα σκοινιά, κόφες λαχανικά, φάμπρικες για σαρδέλες του κουτιού, καταγώγια, ταβέρνες και μπορντέλα μικρομάγαζα, εργαστήρια χημικά, παλιοξενοδοχεία. Κάποιος είπε πως στο δρόμο τούτο κατοικούν «πόρνες, ρουφιάνοι, χαρτοπαίχτες, μπάσταρδοι» – εννοούσε, δηλαδή, πως κατοικούν άνθρωποι λογής λογής. Αν τους κοίταζε όμως από μιαν άλλη χαραμάδα, ίσως τότε να ‘χε πει πως κατοικούν «άγγελοι, άγιοι και οσιομάρτυρες» – και πάλι θα εννοούσε το ίδιο…

 Αυτό το βιβλίο έχει ως υπόθεση  μία  παρέα  ενηλίκων  (ο Μάκ, ο Φουντούκα, ο Έντη, ο Χιούγκη και ο Τζόουνς) που με κάθε τρόπο προσπαθεί να ευχαριστήσει  τον Δόκτορα  ο οποίος τους έχει δώσει τόσα πολλά! Με τα ταξίδια τους γνωρίζουν νέες περιπέτειες  και  καλούς φίλους. Κάτι όμως αλλάζει  τα σχέδια τους…

«Τώρα ήταν περήφανοι για το Πάλας-Χάνι: γίνηκε σπίτι επιτέλους. Ο Έντη ανέβασε περικοκλάδες με χωνάκια τριγύρω στους τοίχους. Ο Φουντούκα βρήκε κάτι σπάνιες φούξιες, τις φύτεψε μέσα σε μπιντόνια των πέντε γαλονιών και τις αράδιασε στην είσοδο ,που έγινε τώρα επίσημη και αρκετά φανταχτερή. Το αγάπησαν όλοι τους το Πάλας- Χάνι , φτάσανε μάλιστα στο σημείο, να το σαρώνουν πότε πότε. Οικτίρανε όσους δεν είχαν σπίτι, ένα μικρό αποκούμπι, νιώθαν περήφανοι για το δικό τους. Για να το επιδείξουν, φιλοξενούσαν καμιά φορά κανένα φίλο τους για μια δυο μέρες.»

Πρόκειται με άλλα λόγια για μια σαφή αντίφαση τοπίου και ανθρώπινης επιθυμίας, την οποία εντοπίζει ο Στάινμπεκ και τη διατυπώνει με μέσα εικαστικής και ρηματικής τάξης, με την αυτονόμηση των περσόνων του. Κάπως έτσι ερμηνεύεται η αναφορά στον περιφρονητικό οπλίτη ή ακόμα το απρόσμενο, ερωτικό βάθος της ιερόδουλης.

«Ήπιε ακόμα ένα ουίσκυ κι έβαλε στο φωνόγραφο την πλάκα με τη Σονάτα του Σεληνόφωτος .Από εδώ που καθόταν μπορούσε να δει τη φωτεινή επιγραφή της Λα Ίντα ,μια να ανάβει, μια να σβήνει. Ξαφνικά φωτίστηκε ο δρόμος ,είχε ανάψει το φανάρι μπροστά στο Εστιατόριο του Σημαιοφόρου».

Ο Τζων Στάινμπεκ συνιστά έναν ποιητή, έναν ποιητή της εποχής του, ο οποίος διατηρεί ακόμα ανταπόκριση με την κοινωνία, τα ειδικά ή γενικά της γνωρίσματα. Στις «Φάμπρικές» η ματιά του είναι κριτική μα και προφητική καθώς οι θεματικές του ανάγονται σε ένα ευρύτατο πεδίο ανθρωπολογικών ερωτημάτων, επίκαιρων πάντοτε, κατάλληλων για να θέσουν σε λειτουργία το ήδη κλονισμένο και περιθωριοποιημένο νου του νέου, αστικού τοπίου. Με άλλα λόγια το τοπίο είναι κατάλληλο ώστε ο λόγος να καταστεί υπαινικτικός, σαφώς προσωπικός και προφορικός, δίχως καμιά πρόθεση λογιοτατισμού, διαθέσιμος για συμπεράσματα τύπου και ήθους αστικού.

«Την αυγή, είναι μια μαγεία, ο δρόμος με τις Φάμπρικες. Στο πρωινό σύθαμπο, πριν βγει ακόμη ο ήλιος, ο δρόμος φαίνεται σαν να κρέμεται μετέωρος μέσα στο ασημένιο φως, έξω από την έννοια του χρόνου. Σβήσαν τα φανάρια, το πράσινο γρασίδι παίρνει ένα χρώμα ζωηρό. Οι λαμαρίνες από τις φάμπρικες γυαλίζουν με αποχρώσεις μαργαριταρένιες και μεταλλικές. Την ησυχία του δρόμου δεν την ταράξανε ακόμη τα αυτοκίνητα , ούτε η πρόοδο και η δουλειά. Τα κύματα φλοισβίζουν ανάμεσα στους στύλους κάτω από τις αποβάθρες. Είναι μια περίοδος γαλήνης και ησυχίας, διαβαίνει αδειανός ο χρόνος».

Λίγα λόγια για τον συγγραφέα

Ο Τζων Στάινμπεκ γεννήθηκε στο Σαλίνας της Καλιφόρνια το 1902 και πέθανε το 1968 Νέα Υόρκη. Σπούδασε στο Πανεπιστήμιο του Στανφορντ χωρίς ποτέ να τελειώσει τις σπουδές του. Η θεματολογία του ακολουθεί δυο βασικές κατευθύνσεις. Η πρώτη αφορά ιστορίες απλοϊκών ανθρώπων ,που τους κυβερνούν αποκλειστικά οι βιολογικοί νόμοι. Η δεύτερη αφορά την ταξική πάλη ,την οποία ο Στάινμπεκ βλέπει ως αγώνα μιας ομάδας απλών και αγαθών ανθρώπων εναντίων μιας χούφτας διεφθαρμένων εγωιστών. Πολλά από τα έργα του διασκευάστηκαν και για τον κινηματογράφο. Τα σημαντικότερα από αυτά ήταν τα σταφύλια της οργής που γυρίστηκε σε σκηνοθεσία του Τζον Φορντ (1940) και Ανατολικά της Εδεμ της Ελίας Καζαν (1955). Ο ίδιος διασκεύασε για τον κινηματογράφο έργα του, ανάμεσα στα οποία το μαργαριτάρι και το κόκκινο πουλάρι, ενώ έγραψε πρωτότυπα σενάρια για τις ταινίες Λησμονημένο Χωριό του Χέρμπερτ Κλαιν(1941) και Βίβα Ζαπάτα! (1952) του Ελίας Καζάν. Το 1962 τιμήθηκε με το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας.