«Η γιορτή του Τρύγου στην Αγία Τριάδα Θες/νίκης» της Κατερίνας Φωτιάδου«Η γιορτή του Τρύγου στην Αγία Τριάδα Θεσσαλονίκης»

horizontal-bar-posts-small
Κατερίνα Φωτιάδου 

Γράφει η Κατερίνα Φωτιάδου
horizontal-bar-posts-small

«…και η προσωπική μου εμπειρία μου δείχνει πως το πράγμα που με βοήθησε, περισσότερο από κάθε άλλο, δεν ήταν οι αφηρημένοι στοχασμοί ενός διανοουμένου αλλά η πίστη και προσήλωση μου σ έναν κόσμο ζωντανών και περασμένων ανθρώπων. Στα έργα τους, στις φωνές τους, στο ρυθμό τους, στη δροσιά τους. Αυτός ο κόσμος όλος μαζί, μου έδωσε το συναίσθημα ότι δεν είμαι μια αδέσποτη μονάδα , ένα άχερο στ’ αλώνι. Μου έδωσε τη δύναμη να κρατηθώ ανάμεσα στους χαλασμούς που ήταν της μοίρας μου να ιδώ. Κι ακόμη μ έκανε να νιώσω, όταν ξαναείδα το χώμα που με γέννησε, πως ο άνθρωπος έχει ρίζες, κι όταν τις κόψει πονεί , βιολογικά, όπως όταν τον ακρωτηριάσουν».

Στη νοτιοδυτική ακτή του Θερμαϊκού κόλπου βρίσκεται η Αγία Τριάδα. Κτίστηκε το 1925 από τον Εποικισμό – Υπηρεσία της Επιτροπής της Αποκαταστάσεως Προσφύγων – Ε. Α. Π.

Οι κάτοικοι του χωριού είναι πρόσφυγες, οι οποίοι ήρθαν στη μητέρα Ελλάδα κατατρεγμένοι από την Ανατολική Θράκη, τον Οκτώβριο του μαρτυρικού 1922, στη Μικρασιατική καταστροφή, στο «διωγμό» όπως την αποκαλούσαν οι γονείς μας, οι παππούδες μας, οι γιαγιάδες μας, στον ξεριζωμό από τις Αλησμόνητες Πατρίδες.

Οι κάτοικοι του χωριού επειδή ήταν αμπελουργοί στις πατρίδες τους άρχισαν κι εδώ να φυτεύουν αμπέλια, άγρια κλήματα, αμερικάνικα για να τα εμβολιάζουν σε ένα- δύο χρόνια, αν το κλήμα ήταν γερό, με ποικιλία σταφυλιών που τις έδινε ο Εποικισμός.

Λιγοστά ήταν τα αμπέλια αρχικά στα πρώτα χρόνια της εγκατάστασης τους.

Το 1931 έγινε η οριστική διανομή των κλήρων των χωραφιών και τότε άρχισε με όρεξη και ελπίδες πολλές για την προκοπή της αμπέλου.

Η πολιτισμική κληρονομιά θεωρείται αναπόσπαστο κομμάτι της σύγχρονης ζωής και συμβάλλει στη διαμόρφωση της ταυτότητας ενός κοινωνικού συνόλου. Υπό την έννοια αυτή η ανάγκη για την προστασία και τη διαφύλαξη της τοπικής πολιτιστικής  κληρονομιάς είναι ευθύνη όχι μόνο των υπεύθυνων τοπικών αρχών αλλά και όλων των πολιτών. Ο σεβασμός στις πολιτισμικές αξίες,την ιστορία και τα επιτεύγματα των προγόνων μας (υλικά και πνευματικά) είναι υποχρέωση όλων μας, γιατί είναι αυτό που μας συνδέουν με το παρελθόν, με τη μακρόχρονη ιστορική πορεία και εξέλιξη.

Με μια σειρά εκδηλώσεων παραδοσιακών χορών και μουσικών, καλούν κάθε χρόνο, αρχές Αυγούστου, όλους να πιαστούν χέρι με χέρι, να «αραδιαστούμε στο χορό», για να αποτυπώσουμε την ελληνική ψυχή, το ελληνικό μεράκι, τον ελληνικό και ιδιόρρυθμο χαρακτήρα μας.

Έθιμα του τρύγου

Το Σεπτέμβριο τα σταφύλια είναι κατάλληλα για τρύγο. Αφού κόψει τα σταφύλια για την αγορά της Θεσσαλονίκης ο παραγωγός, για την εξαγωγή στο εξωτερικό, όσα μείνουν στο αμπέλι τα κόβουν όλα από το κλήμα, τα πάμε στο «πατητήρι», στο ληνό όπως λέμε και τα πατάνε για να βγει το καλό κρασί. Το πάτημα των σταφυλιών γινόταν επάνω στο ληνό σε μεγάλα απλωμένα σανίδια και γινόταν με τα πόδια. Τώρα η τεχνολογία έχει προοδεύσει πολύ και γίνεται με μηχάνημα. Τραβάνε προς το βράδυ 5-6 τενεκέδες μούστο για να κάνει η νοικοκυρά τα γνωστά ρετσέλια. Τα ρετσέλια είναι γλυκό που το κρατάνε όλο το χειμώνα και έχει το νοικοκυριό την προμήθεια του για όλο το χρόνο σχεδόν. Αυτόν τον μούστο 5-6 τενεκέδες, τον βάζουν στο καζάνι και τον κόβουν με ένα άσπρο χώμα, (έχει πάνω στα εξ ήμισυ κοντά στη δεξαμενή του νερού). Είναι ένα λευκό πέτρωμα που το κοπανίζουν και το περνούν από το κόσκινο, γίνεται πούδρα και το ρίχνουν σιγά σιγά στο καζάνι λέγοντας και ευχές:

– Να είμαστε γεροί και του χρόνου, να μας δώσουν τα αμπέλια μας καρπό και να στείλουμε στην εκκλησία μας το κρασί που γίνεται αίμα Χριστού και είναι ευλογημένος ο οίνος.

Ρίχνοντας το χώμα το λευκό μέσα στο μούστο, αμέσως κόβεται η βράση, αφρίζει και βγάζει όλες τις άχρηστες ύλες. Μένει όλη τη νύχτα στο μπακιρένιο και καλογανωμένο καζάνι. Το πρωί στραγγίζεται καλά, το καζάνι πλένεται καλά από τα κατακάθια του μούστου και μπαίνει στη φωτιά.

Αρχίζει να βράζει και μια βοηθός παίρνει τον αφρό από πάνω. Βράζει, βράζει έως ότου καθαρίσει από τους αφρούς και μείνει το καθαρό για τα ρετσέλια. Αυτό το καθαρό είναι το πετμέζι.

Για το γλυκό αυτό χρησιμοποιούν οι νοικοκυρές κυδώνια, κολοκύθες μεγάλες, μελιτζάνες, ακόμη και σύκα από τα άνθη τα οποία ξέραναν το Μάιο που έχουν τα πρώτα σύκα οι συκιές. Τα κολοκύθια τα κόβουν φέτες, τα κυδώνια επίσης και τα βάζουν στον ασβέστη για 3-4 ώρες ώστε να γίνουν τραγανά όταν γίνουν γλυκό. Τα σύκα τα μουσκεύουν 3-4 ώρες μόνο με νερό. Διαδικασία μεγάλη έχει το ρετσέλι. Αφού πλυθούν καλά 2-3 νερά τα κολοκύθια και τα κυδώνια τότε τα ρίχνουν όλα στο καζάνι να βράσουν και να γίνουν γλύκισμα. Κολοκύθια φέτες, κυδώνια, σύκα, μελιτζάνες σε τάκους 2-3 δαχτύλων και τα σύκα που έχουν μαλακώσει καλά όλα τα ρίχνουν καλά στο καζάνι και βράζουν.

Προς το βραδάκι είναι έτοιμα τα ρετσέλια. Άμα κρυώσουν κι αυτό γίνεται το πρωί της άλλης μέρας, βάζουν τα ρετσέλια μέσα σε πήλινα μεγάλα πιθάρια για το χειμώνα. Τα πιθάρια ήταν διαφόρων μεγεθών, ήταν συνηθισμένα στα σπίτια το χειμώνα.

«Κι όλα τούτα θα μπορούσα να τα ονομάσω με τη λέξη παράδοση, που την ακούμε κάποτε ψυχρά και μας φαίνεται υπόδικη. Αλήθεια υπάρχουν ροπές που νομίζουν, πως η παράδοση μας στρέφει σε έργα παρωχημένα και ανθρώπους παρωχημένους. Πως είναι πράγμα τελειωμένο και άχρηστο για τις σημερινές μας ανάγκες. Πως δεν μπορεί να βοηθήσει σε τίποτα το σημερινό τεχνοκρατικό άνθρωπο που γνώρισε φρικτούς πολέμους και φρικτότερα στρατόπεδα συγκεντρώσεως, αυτόν τον άνθρωπο που αμφιταλαντεύεται, ανάμεσα στην κατάσταση του θηρίου, και την κατάσταση του ανδροειδούς. Η παράδοση είναι λοιπόν ένα περιττό βάρος που πρέπει να εξοβελιστεί. Μου φαίνονται πως αυτές οι ροπές εκπορεύονται από τη σύγχρονη απελπισία για την αξία του ανθρώπου. Είναι τα συμπτώματα ενός πανικού, που εν ονόματι του ανθρώπου τείνουν να κατακερματίσουν την ψυχή του ανθρώπου. Όμως τι απομένει αν βγάλουμε από τη μέση τον άνθρωπο».

Πηγές

Δωροθέα Κόλκου Μπακογιάννη, Το χωριό μου…, Δήμος Θερμαϊκού Δεκέμβριος 2014

Σύλλογος Προσφύγων Ανατολικής Θράκης Αγίας Τριάδας.