«Του νεκρού αδελφού», η ποντιακή παραλλαγή. Γράφει η Γιώτα Ιωακειμίδου«Του νεκρού αδελφού», η ποντιακή παραλλαγή

Γιώτα Ιωακειμίδου 

Γράφει η Γιώτα Ιωακειμίδου 

To γνωστό δημοτικό τραγούδι του «νεκρού αδελφού» τοποθετείται χρονικά στον 9ο αιώνα μ.X. στην περιοχή της Μ. Ασίας, αλλά συναντάται και σε όλα τα βαλκάνια με παραλλαγές.

Λιγότερο γνωστή είναι η ποντιακή παραλλαγή. Το ποίημα έχει επικό χαρακτήρα, ανήκει στις παραλογές, μια ιδιαίτερη κατηγορία δημοτικών τραγουδιών, όπου υπάρχει η μετάβαση από τον κόσμο του πραγματικού στον κόσμο της φαντασίας. Μυθολογικό υπόβαθρο του συγκεκριμένου δημοτικού τραγουδιού είναι ο μύθος του Άδωνη και της Περσεφόνης. Βέβαια υπάρχουν σημαντικές διαφορές από την αντίστοιχη ελληνική παραλλαγή, όπως ο ενεργός ρόλος της Ερής, στην ποντιακή παραλλαγή είναι αυτή που έχει λόγο για τα προξενιά και όχι η μάνα.

 

Η κυρ’ Ερή

Είνας μάνα εγέννεσεν εννέα παληκάρα

κι είναν κόρην ολόχρυσον την κυρ’ Ερήν την ξέντσαν.

Την κυρ’ Ερήν ’ψαλάφαναν μακρά ’ς σην Ρωμανίαν,

ο κύρ’ς ατ’ς πα εγάπεσεν ντο έν’ τιτινοτόπιν,

η μάνα τ’ς πα εγάπεσεν ντο έν’ η Ρωμανία,

τ’ αδέλφα τ’ς πα εγάπεσαν ντο έν’ μακρά παρέβγαν.

– Αν αποθάν’ ο κύρης μου, εμέν τσ’ έρται λαλεί;

κι αν αποθάν’ η μάνα μου, εμέν τσι θα κουίζει;

τ’ αδέλφα μ’ αν εφτάν χαράν, εμέν τσι προσκαλεί;

Ατότ’ ομνεί κι ορκίσκεται ο Κωσταντής και λέει:

– Μα τον θεόν, μα τον Χριστόν, τα δώδεκα βαγγέλα,

αν αποθάν’ ο κύρης σου έρχουμαι και λαλώ σε,

κι αν αποθάν’ η μάνα σου, έρχουμ’ κι εσέν κούζω,

τ’ αδέλφα σ’ π’ αν εφτάν’ χαράν, έρχουμε κι εσέν παίρω.

Τ’ αδέλφα όλα επέθαναν ’ς σον Άδην εκατήβαν,

επέθανεν κι ο Κωσταντής κι επέμ’νεν ορκισμένος,

κι ατόν η γη ’κι δέχκεται κι ατόν καπούλ’ ’κ’ ευτάει.

Αέρτς εδώκεν τ’ άλογον κι η Παναγιά τ’ εγέριν

κι ο Ποιητής αναπνοήν κι ατός λαγγεύ’ και σ’κούται.

Η κυρ’ Ερή είδεν όρωμαν κι άμον εξύπνα έτον,

κάπου κάπου εχόνιζεν, κάπου βρεχή εντούν’νεν

και ’ς ση μάνας ατ’ς την αυλάν αψύν χαλάζ’ ερρούξεν.

Εξέβεν απάν’ ’ς σο ραχίν να ’λέπ’ ’ς σο μέρος ντ’ έρθεν.

Ας ση κυρού μ’-ι την αυλάν μέγαν καπνός εβγαίνει,

για ο κύρη μ’ επέθανεν για η μάνα μ’ εθάφεν

για ας σ’ αδέλφα μ’ τα καλά κανέναν ετραλίεν!

Ατού ’ς σο μοιρολόι απάν’ έρθεν ο Κωσταντίνον.

– Καλώς, καλώς τον αδελφό μ’ τον μικρο-Κωσταντίνον.

– Χάιτ’ αδελφή, χάιτ’ αδελφή, η μάνα μ’ αναμέν’ μας

– Ανίσως έρθες για χαράν, χάϊτ’ ας πάμε ’ς σ’ οσπίτιν,

ας πλύσκουμαι κι εντύσκουμαι κι επεκεί σ’κούμες πάμε,

και ανίσως λύπην έγκες με, ας πάμ’ άμον το στέκω.

– Χάιτε ας πάμε, άδελφη, κι άμον ντο στέκ’ς για χάιτε.

Εκαλοστάλτσεν τ’ άλογον, ’πέρεν ατεν ’ς σ’ ατλάσα ’τ’.

’Σ ση στράταν σίτ’ επέγ’νανε, πουλόπα εκελάηδ’ναν:

– Εμπρικεσ’ πάει το λείμψανον και αποπίσ’ η κόρη.

– Για τέρ’, για τέρ’, νε Κωσταντή, ντο λέγ’νε τα πουλόπα;

– Ατά μικρά και παλαλά, θα τραβωδούν και χαίρουν.

– Ντο έπαθες, νε άδελφέ μ’, κι εκχύαν τα κουλάκια σ’;

– Τα κουλάκια μ’ εκχύανε ας σην αναπλυσίαν

– Ντο έπαθες, νε άδελφέ μ’, κι εκούφωσαν τ’ ομμάτα σ’;

– Τ’ ομμάτα μ’ πα εκούφωσαν και ας σην αγρυπνίαν.

– Ντο έπαθες, νε άδελφέ μ’, κι ετσόκεψαν τ’ ωμία σ’;

– Τ’ ωμία μ’ πα ετσόκεψαν ας σο βαρύν γομάριν.

Άμον αέραν πορπατούν κι άμον αέραν πάγ’νε,

επήγαν κι εταένεψαν ’ς ση Κωσταντή τον τάφον.

– Αρ’ δέβ’ ατώρα, άδελφη, θα λύνω ’γω ζωνάριν.

– Φοούμαι πας και ’κ’ έρχεσαι, φοούμαι πας κι αργίζεις!

– Κράτ’ το ζωνάρ’ ιμ’, άδελφή μ’, κι εγώ πολλά ’κι αργίζω.

Ο Κωσταντής ’κ’ εγύρισεν κι επή’εν μαναχέσσα,

επή’εν και εχτύπεσεν ’ς ση μάνας ατ’ς την πόρταν.

– Οπίσ’, Χάρε μ’, οπίσ’ Χάρε μ’, άλλα πουλόπα ’κ’ έχω,

– Έχω μόνον την κυρ’ Ερήν μακρά ’ς σην Ρωμανίαν.

– Άνοιξον, μάνα, άνοιξον, η κυρ’ Ερή σ’ πα είμαι.

– Αφότε είσ’ η κυρ’ Ερή μ’, για δείξο με σουμάδα,

δείξο με τα βραχάλα σου ντ’ εσέγκα ’γω ’ς σα χέρα σ’,

δείξο με τα μαλλία σου πεντάπλεχτα πλεκμένα,

κι αφότε είσ’ η κυρ’ Ερή μ’, πέει με με τίναν έρθες;

– Εγώ ’ρθα με τον αδελφό μ’, τον μικρο-Κωσταντίνον.

– Γιατί λες, κόρη μ’, ψέματα και πικραίντς την καρδία μ’;

Κωσταντής ας τ’ επέθανεν ε(γ)έντο εφτά μήνας.

– Μάνα μ’, εμέν αν ’κ’ ινανεύ’ς, αχά και το ζωνάρ’ν ατ’.

Τ’ έναν τ’ άλλο ’γκαλάστανε κι η ψή ατουν εξέβεν