«Ανατροφή και επιρροή των γονέων προς τα παιδιά» του Bαγγέλη Μπουναρτζή«Ανατροφή και επιρροή των γονέων προς τα παιδιά»

 Βαγγέλης Μπουναρτζής

 

Γράφει ο Βαγγέλης Μπουναρτζής

Ο τρόπος ανατροφής και επιρροής ενός παιδιού βασίζεται πρωταρχικά στους γονείς του και στον συνδυασμό των επιλογών και της υιοθέτησης συμπεριφορών που οι αυτοί χρησιμοποιούν. Οι γονείς διαδραματίζουν εξέχοντα ρόλο στην ανατροφή των παιδιών και τα πρότυπα που τους μεταδίδουν, επηρεάζουν και χαρακτηρίζουν τα άτοµα σε όλη τη ζωή τους. Προσπαθούν να ανταποκριθούν στο ρόλο τους καλύπτοντας τις ανάγκες των παιδιών τους για ασφάλεια, φροντίδα και έλεγχο.

Η απουσία φροντίδας αλλά και η υιοθέτηση επιθετικής συμπεριφοράς εκ μέρους τους, φαίνεται να σχετίζονται µε την μετέπειτα, πιθανή, παραβατική συμπεριφορά των ανηλίκων. Μέσω ερευνών έχει αποδειχτεί ότι τα παιδιά που λάμβαναν μια αδιάφορη συμπεριφορά από τον πατέρα, ήταν παραβατικοί ανήλικοι, σε μεγάλο ποσοστό (πάνω από 50%). Αντίστοιχα, από τους ανήλικους που αντιλαμβάνονταν τη μητέρα τους ως αδιάφορη μόνο το 25% εµφάνισε παραβατική συμπεριφορά, σε αντιδιαστολή µε το 5% που δεν εκδήλωσε τέτοιου είδους συμπεριφορά.

Εύλογα συμπεραίνεται ότι για να επιτευχθεί η οµαλή ανάπτυξη του παιδιού μέσα σε ένα κλίµα καθοδήγησης και προστασίας, οι γονείς οφείλουν να θέτουν τους κανόνες και τα όριά τους ασκώντας το γονεϊκό έλεγχο. Οι κανόνες και τα όρια εντός της οικογένειας δεν έχουν πάντα διαχρονική ισχύ, εφόσον μεταβάλλονται ανάλογα µε τις συνθήκες που κατά καιρούς χαρακτηρίζουν την οικογένεια, σε συνδυασµό µε την ηλικία του παιδιού. Το φύλο του παιδιού αποτελεί σηµαντικό παράγοντα, καθώς φαίνεται ότι τα κορίτσια τείνουν να ελέγχονται συστηµατικά περισσότερο απ’ ότι τα αγόρια, ανεξαρτήτως ηλικίας και κοινωνικής θέσης. Η έλλειψη των ορίων προσλαβαίνεται από τα παιδιά συνήθως ως αδιαφορία απέναντί τους. Σε ότι αφορά τα νοητικά ερεθίσματα, η παροχή τους από το οικογενειακό περιβάλλον θεωρείται απαραίτητη, εφόσον σχετίζονται άµεσα µε το βαθµό ανάπτυξης της ευφυΐας, της λεκτικής ικανότητας, της φαντασίας και της ικανότητας σχηματισμού εννοιών.

Οι γονείς συχνά επιλέγουν για τα παιδιά τους τον τρόπο µε τον οποίο ανατράφηκαν οι ίδιοι και βασισμένοι στις παιδικές τους εµπειρίες προσπαθούν να αναπληρώσουν τα ελλείμματα που ίσως βίωσαν. Ανατρέχουν σε ένα πιο συνθετικό μοντέλο που χαρακτηρίζεται, τόσο από μεθόδους τις οποίες εφάρμοζαν οι γονείς τους, όσο και από τις ανάγκες που έµειναν ανεκπλήρωτες κατά την παιδική τους ηλικία. Επιπρόσθετα, στην προσπάθεια για αποτελεσματική ανατροφή, οι γονείς «ακολουθούν τις τεχνικές που επικρατούν στο ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον» κατά τον Kestenberg.

Οι βασικοί γονεϊκοί τύποι που μπορεί να υπάρξουν συνοψίζονται στους τέσσερις ακόλουθους:

α) Αυταρχικός τύπος: γνώρισµα αυτού του τύπου είναι η πλήρης υπακοή και πειθαρχία απαιτώντας από το παιδί σεβασµό προς κάθε µορφή εξουσίας. Στο πλαίσιο αυτό δεν ευνοείται ο διάλογος μεταξύ γονέων – παιδιού, αποθαρρύνοντας τις προσπάθειες του παιδιού προς ανάληψη πρωτοβουλιών και ευθυνών.

β) Ανεκτικός τύπος: εδώ έχουμε μειωµένη έως και ανύπαρκτη µορφή οποιουδήποτε γονεϊκού ελέγχου, με αποτέλεσμα οι γονείς να εµφανίζονται αδιάφοροι απέναντι στο παιδί και να χαρακτηρίζονται από απραξία ως προς τις επιλογές του.

γ) Δημοκρατικός τύπος: θεωρείται ως ο καταλληλότερος τύπος για την ανάπτυξη του παιδιού. Οι γονείς που ενεργούν βάσει αυτού του τύπου ασκούν το γονεϊκό έλεγχο θέτοντας κανόνες και όρια τα οποία εφαρμόζονται μέσα σε ένα δημοκρατικό πλαίσιο.

δ) Υπερπροστατευτικός τύπος: στον τύπο αυτό οι γονείς χαρακτηρίζονται από µία υπέρµετρα θετική στάση προς το παιδί τους, η οποία εκδηλώνεται θέτοντας περιορισμούς στην συμπεριφορά του, στις δραστηριότητες του, και αναστέλλουν τη λήψη πρωτοβουλιών και επιλογών του.

Γίνεται, επομένως, αντιληπτός ο πολύπλοκος χαρακτήρας και η διαφορετικότητα που χαρακτηρίζει τις μεθόδους ανατροφής και επιρροής που επιλέγει η κάθε οικογένεια. Παρά τον κοινό στόχο που διακρίνει όλες τις οικογένειες σχετικά με την ανάπτυξη των παιδιών, δεν πρέπει να παραβλέπεται ότι η κάθε μία από αυτές αντανακλά διαφορετικές κουλτούρες και εμπειρίες που οδηγούν στην εκδήλωση διαφορετικών συμπεριφορών κατά την αλληλεπίδραση γονέα – παιδιού.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Δραγώνα & Ντάβου (Επιμ.), Εφηβεία: Προσδοκίες και Αναζητήσεις, εκδ. Παπαζήση, Αθήνα 1991.

Ηλιοπούλου Δ., Για να γνωρίσουμε και να διαπαιδαγωγήσουμε σωστά το παιδί, Πάτρα.

Πυργιωτάκη Ι., Κοινωνιολογία της οικογένειας, Αθήνα 1984.

Τσαρδάκη Δ., Διαδικασίες κοινωνικοποίησης, εκδ. Σκαραβαίος, Αθήνα 1984.